Một ngày điển hình của cô gái bắt đầu bằng việc tắt báo thức năm lần bảy lượt, rồi nằm lướt TikTok đến trưa. Ngay cả việc ngồi dậy để lấy một chai nước cách giường hai bước chân cũng trở thành một thử thách về ý chí. “Cơ thể mình như một khối chì”, Linh mô tả. “Cảm giác chỉ cần cử động mạnh là các khớp xương sẽ rắc một tiếng rồi rời ra”.
Trong một lần hiếm hoi nhận lời đi leo núi cùng lớp, trong khi các bạn phăm phăm về đích, Linh phải bỏ cuộc ngay từ đoạn dốc đầu tiên. Cô ngồi bệt xuống vệ đường, lồng ngực đau thắt, thở không ra hơi, tự nhủ thầm “không bao giờ tham gia những buổi dã ngoại phải vận động” tương tự.
Hoàng Hải, 24 tuổi, nhân viên thiết kế đồ họa tại Hà Nội, lại bắt đầu bằng việc thức dậy sát giờ làm, sau đó ngồi dán vào ghế văn phòng 8-10 tiếng. Hải kể anh có một nguyên tắc “mọi thứ phải nằm trong tầm tay”.
Nếu gói mì tôm ở cách nhà 200 mét, anh sẽ dắt xe máy thay vì đi bộ. Nếu chiếc điều khiển quạt rơi xuống đất, chàng trai sẽ dùng chân khều thay vì cúi người để “tiết kiệm năng lượng”.
“Có những buổi chiều đứng dậy sau ca làm việc, mắt mình tối sầm lại, tai ù đi, phải bám chặt vào mép bàn mới không ngã”, Hải kể. Lần khám sức khỏe gần đây, Hải bị gan nhiễm mỡ độ 1, tiền tiểu đường…, bác sĩ khuyên cần thiết lập chế độ ăn uống, tập luyện lành mạnh, nếu không bệnh sẽ chuyển nặng, cần dùng thuốc cả đời.
Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết, Việt Nam là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới, thậm chí “khủng hoảng thiếu vận động” ở giới trẻ Việt Nam. Hơn 90% trẻ em gái và hơn 80% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày, cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.
Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, 30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực, sức bền và sức mạnh của thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn.
Nghiên cứu mới do Novo Nordisk phối hợp Decision Lab khảo sát trên 1.000 người trưởng thành tại Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ trong năm 2025. Nghiên cứu chỉ ra gần 2/3 người được khảo sát dành hơn 6 giờ mỗi ngày để ngồi. Hơn 1/3 thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn – nhóm thực phẩm thường chứa nhiều đường, muối, chất béo bão hòa và năng lượng “rỗng”.
Hệ quả của việc lười vận động là thừa cân, béo phì. Theo đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở học sinh Việt Nam tăng gấp đôi trong 10 năm qua, từ 8,5% lên 19%, con số tương tự tại các đô thị lớn là 26%. PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Dinh dưỡng, đánh giá tốc độ này thậm chí còn nhanh hơn Thái Lan và đangtiệm cận các nước phát triển. Thừa cân béo phì chính là quả bom nổ chậm cho gánh nặng của các bệnh không lây nhiễm trong tương lai, bào mòn sức khỏe và năng suất lao động của quốc gia.
WHO nhìn nhận béo phì là bệnh mạn tính phức tạp, tiến triển âm thầm nhưng để lại hệ lụy sâu rộng từ sức khỏe cá nhân đến gánh nặng kinh tế quốc gia.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng lối sống người Việt trẻ đang thay đổi theo chiều ngược lại với sức khỏe.
“Trước đây người dân đi bộ, đạp xe thì nay chủ yếu dùng ô tô, xe máy. Công việc nhà được thay thế bởi máy giặt, máy hút bụi, máy rửa chén. Học sinh ít vận động, rồi bị cuốn vào guồng công việc, rồi ngồi một chỗ với điện thoại, tivi, máy tính, tất cả tạo thành lối sống thụ động”, ông nói.
Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn cũng nhận định nhịp sống hiện đại khiến người Việt ăn nhanh hơn, ngủ muộn hơn, căng thẳng hơn và ít vận động hơn. Các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch hay đột quỵ không đến trong một ngày, chúng hình thành từ những thói quen nhỏ tích lũy qua nhiều năm.
Bên cạnh yếu tố cá nhân, tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn Tâm lý Lumos, chỉ ra một chiều khuất khác, theo đó môi trường đô thị đang góp phần tạo ra rào cản. Không gian xanh, công viên và sân chơi thu hẹp dần; ô nhiễm không khí cùng giao thông phức tạp khiến người trẻ ngại ra ngoài. Cộng thêm áp lực thành công sớm và vòng xoáy so sánh trên mạng xã hội, họ trốn vào giường như một phản xạ tự nhiên.
“Đây là thói lười vận động do lối sống. khác với kiệt quệ do bệnh lý hay áp lực công việc. Họ vẫn làm việc, vẫn đạt hiệu quả, nhưng bỏ ngoài tai mọi dấu hiệu cảnh báo từ cơ thể”, ông Trung nói.
Để thoát khỏi vòng xoáy “sống mòn”, các chuyên gia cho rằng giải pháp không nằm ở những mục tiêu quá lớn lao ngay lập tức. Tiến sĩ Trung nhấn mạnh giải pháp không thể bắt đầu bằng việc trách mắng hay tạo thêm áp lực. Thay vào đó, cần giúp người trẻ xây dựng lại những thói quen cơ bản như đi bộ, leo cầu thang, tập thể dục 10-15 phút mỗi ngày, thay vì đặt mục tiêu quá lớn ngay từ đầu.
Song song đó là thiết lập lại nhịp sinh hoạt ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, hạn chế điện thoại sau 10 giờ tối và dành thời gian tách khỏi mạng xã hội. Khám sức khỏe định kỳ cũng là điều người trẻ cần bắt đầu học cách coi là thói quen, không phải việc chỉ làm khi có triệu chứng rõ ràng.
Theo Mayo Clinic, bệnh thận mạn tính thường tiến triển chậm trong nhiều năm và nhiều người không có triệu chứng cho đến giai đoạn muộn. Khi chức năng thận suy giảm, chất thải và dịch dư thừa bắt đầu tích tụ trong cơ thể.
Bác sĩ Prashant C Dheerendra, chuyên gia thận học tại Apollo Hospitals (Ấn Độ), cho biết nhiều người chỉ quan tâm đến sức khỏe thận khi xuất hiện vấn đề tiểu tiện. Thực tế, thận không chỉ tạo nước tiểu mà còn giữ vai trò điều hòa huyết áp, cân bằng khoáng chất, duy trì sức khỏe xương và hỗ trợ sản xuất hồng cầu. Bác sĩ chỉ ra một số sai lầm phổ biến có thể khiến phát hiện bệnh muộn.
Chủ quan vì không thấy triệu chứng
Theo Healthline, nhiều người mắc bệnh thận giai đoạn sớm không biết mình mắc bệnh vì cơ thể vẫn hoạt động gần như bình thường. Thận có khả năng bù trừ tốt, nên các mô khỏe vẫn tiếp tục đảm nhiệm chức năng ngay cả khi một phần đã bị tổn thương.
Theo bác sĩ Dheerendra, nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi thận đã tổn thương đáng kể, do giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ ràng. Không có triệu chứng không đồng nghĩa thận đang hoàn toàn khỏe mạnh.
Một sai lầm khác là tự ý dùng thuốc kéo dài mà không theo dõi chức năng thận. Trang Times of India dẫn lời các bác sĩ cảnh báo tình trạng lạm dụng thuốc giảm đau ngày càng phổ biến, trong khi một số loại dùng thường xuyên trong thời gian dài có thể khiến thận yếu đi âm thầm mà người bệnh khó nhận ra sớm.
Ngoài thuốc điều trị, nhiều người còn có xu hướng sử dụng các sản phẩm hỗ trợ "thải độc", thực phẩm bổ sung hoặc các mẹo lan truyền trên mạng với tác dụng "bổ thận". Theo bác sĩ Dheerendra, áp dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng có thể khiến thận bị quá tải. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm hoặc biện pháp hỗ trợ nào.
Dấu hiệu bệnh dễ bị bỏ qua
Không phải ai mắc bệnh thận cũng gặp bất thường khi đi tiểu ngay từ đầu. Theo WebMD, khi chức năng lọc suy giảm, cơ thể có thể xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, phù chân hoặc quanh mắt, khó thở, buồn nôn, chán ăn, ngứa da, chuột rút hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Một số người có thể nhận thấy nước tiểu xuất hiện nhiều bọt do protein rò rỉ ra ngoài.
Trang Health cũng chỉ ra dấu hiệu phù mắt cá chân, đi tiểu nhiều về đêm hoặc nước tiểu có bọt kéo dài có thể liên quan đến tổn thương thận giai đoạn sớm. Nhiều triệu chứng kể trên rất dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường hoặc vấn đề tuổi tác nên người bệnh thường trì hoãn kiểm tra.
Bác sĩ Dheerendra cho rằng bảo vệ thận chủ yếu đến từ việc duy trì lối sống ổn định lâu dài như uống đủ nước, kiểm soát đường huyết và huyết áp, hạn chế ăn mặn, tập thể dục đều đặn và tránh tự ý dùng thuốc kéo dài. Phát hiện sớm và thay đổi thói quen sống có thể giúp làm chậm đáng kể nguy cơ suy giảm chức năng thận.
BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay nắng nóng cực đoan là mối nguy hiểm đặc biệt với nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người có nhiều bệnh nền tim mạch, huyết áp, tiểu đường và đặc biệt là người từng có tiền sử đột quỵ. Bệnh viện tiếp nhận nhiều trường hợp trong tình trạng nguy kịch chỉ vì thói quen tắm ngay sau khi hoạt động ngoài trời nắng.
Có hai cơ chế chính khiến cơ thể "gục ngã" khi thay đổi nhiệt độ đột ngột, theo BS Dũng. Khi cơ thể đang ở nhiệt độ cao, các mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt. Tiếp xúc đột ngột với nước lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến mạch máu co lại tức thì để giữ nhiệt. Điều này làm tăng áp lực lên thành mạch, khiến huyết áp tăng vọt, có thể dẫn tới chảy máu não hoặc nhồi máu não.
Ngoài ra, nắng nóng khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh qua mồ hôi. Tình trạng này làm tăng độ nhớt của máu, giảm thể tích tuần hoàn. Khi máu trở nên "đặc" và lưu thông chậm, kết hợp với nhịp tim thay đổi, các cục máu đông rất dễ hình thành, gây tắc mạch não ngay sau đó.
"Đột quỵ không chừa một ai, kể cả người trẻ nếu chủ quan với thói quen sinh hoạt", bác sĩ Dũng nói, khuyến cáo mọi người không tắm ngay sau khi đi nắng, cần nghỉ ở nơi thoáng mát để cơ thể hạ nhiệt tự nhiên khoảng 20-30 phút.
Trước khi tắm cần làm quen với nước bằng cách lau người bằng khăn ẩm hoặc rửa chân tay. Uống đủ nước, ưu tiên nước lọc, nước điện giải; hạn chế rượu bia, cà phê. Tránh nắng giờ cao điểm bằng cách hạn chế ra ngoài từ 10h đến 16h. Người có bệnh nền cần theo dõi huyết áp, dùng thuốc đúng chỉ định.
Trong thời tiết nắng nóng, nếu xuất hiện các triệu chứng sau, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, theo quy tắc FAST:
F (Face): Méo miệng
A (Arm): Yếu hoặc liệt một bên tay/chân
S (Speech): Nói ngọng, nói khó, không hiểu lời người khác
T (Time): Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức - mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi
Bên cạnh đó, cần cảnh giác với các dấu hiệu sốc nhiệt như thân nhiệt trên 40 độ C, da nóng khô, lú lẫn, mất phương hướng hoặc co giật.
Ngày 9-5, Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ phối hợp Hội Nhi khoa Việt Nam tổ chức Hội nghị khoa học nhi khoa khu vực Đồng bằng sông Cửu Long mở rộng lần thứ 10.
Tham dự và chia sẻ kinh nghiệm trong lĩnh vực nhi khoa có GS.TS Phạm Nhật An - Phó chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, cùng hơn 700 thầy thuốc đến từ các bệnh viện, trường đại học, cao đẳng chuyên ngành nhi trên cả nước.
Tại hội nghị, đề tài "Cập nhật gánh nặng bệnh tật và vắc xin phòng bệnh tay chân miệng" của TS.BS Lê Nguyễn Thanh Nhàn - Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) thu hút sự quan tâm của nhiều người.
Theo báo cáo, tình hình dịch tay chân miệng ở trẻ em năm nay đang rất "nóng" tại các tỉnh phía Nam với trên 18.000 ca mắc, đã có 8 trường hợp tử vong tại khu vực này.
Để giảm gánh nặng bệnh tật và nguy cơ tử vong của bệnh tay chân miệng, theo báo cáo hiện nay nhiều nước lân cận đang sử dụng vắc xin phòng tay chân miệng đạt hiệu quả phòng bệnh và an toàn.
Theo nhà sản xuất, vắc xin này được đánh giá bảo vệ 100% đối với chủng EV - A71 và hiệu quả miễn dịch kéo dài 5 năm. Trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 2 tuổi theo khuyến cáo nên tiêm 3 mũi; trẻ từ 2 tuổi đến dưới 6 tuổi tiêm 2 mũi.
Theo tiến sĩ Nhàn, tại Việt Nam, vào tháng 3-2026, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành đối với vắc xin B4 (Envacgen), đây cũng là vắc xin được Hội Sơ sinh Đài Loan khuyến cáo sử dụng phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ em.
Tại hội nghị còn có nhiều bài báo cáo khoa học chuyên sâu của các chuyên gia nhi khoa đến từ Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh, thành khu vực phía Nam. Trong đó có các báo cáo khoa học đề cập đến những vấn đề "nóng" trong lĩnh vực nhi khoa: sốt xuất huyết, vắc xin phòng bệnh, tăng huyết áp ở trẻ sơ sinh, viêm phổi, chăm sóc toàn diện trẻ sinh non...
Bác sĩ chuyên khoa II Ông Huy Thanh - Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ, chia sẻ đây là cơ hội để các đồng nghiệp miền Tây Nam Bộ chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm từ các chuyên gia lĩnh vực nhi khoa từ Hà Nội, TP.HCM. Vì vậy dù khó khăn, thách thức nhưng qua 10 lần tổ chức, hội nghị vẫn nhận được sự quan tâm của các thầy thuốc của cộng đồng nhi khoa.
