Đến hôm qua (16.6), giá dầu Brent và WTI đều tiếp tục giảm thêm khoảng 3%, lần lượt còn mức 80,9 và 78,3 USD/thùng. Mức giá này thấp hơn nhiều so với mức giá cao điểm trung bình khoảng 120 USD/thùng khi chiến sự Iran căng thẳng, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mức giá trung bình khoảng 70 USD/thùng trước khi xung đột nổ ra.
Dự kiến, ngày 19.6, Mỹ và Iran ký khung thỏa thuận hòa bình và eo biển Hormuz sẽ được mở cửa ngay sau đó. Nhưng theo giới phân tích, để hồi phục dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz thì cần một quá trình với các bước sau.
Thứ nhất, giải quyết các nút thắt cổ chai của Hormuz. Ngày 15.6, Kpler – công ty theo dõi chuyển động của tàu – trích xuất dữ liệu cho thấy chưa có chuyển động đáng kể nào đối với 220 tàu chở dầu, trong tổng số gần 500 tàu, đang bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư.
Dự kiến, sau khi Hormuz mở cửa lại thì trong 15 ngày đầu tiên, khoảng 118 tàu sẽ rời khỏi vịnh Ba Tư để vượt qua eo biển này. Nhưng điều này đi kèm với tiến trình tháo gỡ thủy lôi hiệu quả ở eo biển Hormuz và sự đồng thuận chịu trách nhiệm bảo hiểm của các công ty bảo hiểm hàng hải vốn có khả năng cần thêm thời gian quan sát tình hình thực địa.
Cần phải giải tỏa số tàu đang mắc kẹt thì mới có chỗ cho các tàu khác ở vịnh Oman vượt eo biển Hormuz để nhận hàng ở vịnh Ba Tư. Ước tính, có thể phải mất đến 3 tháng thì lưu lượng tàu qua lại eo biển Hormuz mới phục hồi ở mức trước xung đột.
Bước thứ hai là rút dầu khỏi các kho dự trữ của các nước khai thác vốn phải dùng đến kho dự trữ trong thời gian đầu cuộc xung đột, khi việc vận chuyển bị ngưng trệ nhưng vẫn khai thác.
Bước thứ ba là tái khởi động quá trình khai thác, sản xuất. Các giếng dầu ở Trung Đông phần lớn đã bị đóng cửa sau thời gian xung đột. Việc khởi động lại quá trình khai thác và sản xuất đòi hỏi chuỗi quy trình kỹ thuật phức tạp, có thể kéo dài vài tuần. Thêm vào đó, sản lượng khai thác không tăng ngay mà phải tăng từ từ vì các kho dự trữ đang bị lấp đầy. Không những vậy, các giếng dầu và mỏ khí đốt lớn trong khu vực khá gần nhau, nên việc khởi động lại sản xuất sẽ đòi hỏi sự phối hợp giữa các công ty và quốc gia để đảm bảo áp suất nước và khí phun cân bằng nhau.
Một bước khác là sửa chữa các cơ sở khai thác, sản xuất ở khu vực do một số nhà máy lọc dầu, nhà sản xuất khí đốt tự nhiên và một số nhà sản xuất dầu đã bị hư hại do bị tấn công. Một số cơ sở hạ tầng bị hư hại nghiêm trọng tới mức có thể mất vài năm để sửa chữa.
Dựa vào tình hình thực tế và triển vọng khả quan cho thỏa thuận Mỹ – Iran, Tập đoàn tài chính Citi Group ngày 15.6 (theo giờ Mỹ) đã đưa ra dự báo sơ bộ về giá dầu trong thời gian tới.
Theo đó, Citi Group cắt giảm dự báo dầu thô Brent trung bình xuống còn 75 USD và 70 USD/thùng cho quý 3 và 4/2026 với kỳ vọng dòng chảy thương mại qua eo biển Hormuz sẽ trở lại bình thường sau khi Mỹ và Iran thông qua biên bản ghi nhớ để chấm dứt chiến tranh ở vùng Vịnh. Dự báo giá dầu Brent năm 2027 cũng hạ xuống mức 65 USD/thùng, giảm đáng kể so với mức dự báo 80 USD/thùng được đưa ra trước đó.
Đi kèm với dự báo này, Citi Group đưa ra xác suất 60% cho giả định khung thỏa thuận được ký kết và các cuộc đàm phán nối tiếp đạt kết quả khả quan bền vững, lưu lượng hàng hóa qua eo biển Hormuz dần ổn định từ giữa tháng 7.
Tuy nhiên, triển vọng của thỏa thuận Mỹ – Iran vẫn cần thêm thời gian cho đến khi chính thức công bố. Vì đến hôm qua, các thông tin giữa hai bên đưa ra vẫn chưa hoàn toàn đồng nhất. Ví dụ, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin các tàu có thể đi qua Hormuz mà không trả phí chỉ diễn ra trong 60 ngày đầu, sau đó thì nước này và Oman sẽ quản lý eo biển Hormuz (được hiểu là có thu phí). Trong khi đó, trả lời Đài CNBC, Phó tổng thống Mỹ JD Vance lại khẳng định việc tàu qua Hormuz sẽ vẫn miễn phí trong dài hạn.
Hãng tin Reuters ngày 24.4 dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ rằng Lầu Năm Góc đã nêu ra phương án đình chỉ trong một email về các cách thức trừng phạt những đồng minh NATO không tham gia vào cuộc chiến Mỹ - Israel chống lại Iran.
Không có điều khoản nào trong hiệp ước NATO cho phép đình chỉ hoặc trục xuất một thành viên của liên minh quân sự hùng mạnh nhất thế giới này, theo AFP.
Trả lời câu hỏi về thông tin từ Reuters, Thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson nói rằng Bộ Chiến tranh Mỹ "sẽ đảm bảo tổng thống có những lựa chọn khả thi để đảm bảo rằng các đồng minh của chúng tôi không còn là hổ giấy nữa mà thay vào đó sẽ làm tròn bổn phận của mình". Bà Wilson không cung cấp thêm chi tiết.
Trong khi đó, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez nhấn mạnh rằng Tây Ban Nha "là một thành viên đáng tin cậy trong NATO" và đang thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình, theo AFP.
"Do đó, tôi hoàn toàn không lo lắng", ông Sanchez nói với các phóng viên trong chuyến thăm Síp để dự hội nghị thượng đỉnh EU. Ông nói thêm: "Chúng tôi không làm việc dựa trên email, chúng tôi làm việc dựa trên các tài liệu chính thức và lập trường mà chính phủ Mỹ đã đưa ra trong trường hợp này".
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích các đồng minh NATO vì từ chối tham gia chiến dịch của Mỹ và Israel chống Iran, nói rằng ông coi đó là sự phản bội.
Một số nước thành viên của NATO như Pháp, Tây Ban Nha và Ý đã không cho phép máy bay quân sự của Mỹ tham gia chiến dịch chống Iran bay qua lãnh thổ hoặc sử dụng các căn cứ của họ.
Việc Washington kỳ vọng các cơ sở và lãnh thổ của các thành viên NATO phải được cung cấp cho Mỹ mà không cần thắc mắc đã làm gia tăng căng thẳng trong liên minh quân sự này.
Thủ tướng Ý Giorgia Meloni nói với các phóng viên ở Síp rằng "NATO phải duy trì sự đoàn kết. Tôi tin rằng đó là một nguồn sức mạnh".
NATO sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh tiếp theo tại Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 7-8.7.
Reuters dẫn lời giới chức phương Tây cho hay Không quân Ả Rập Xê Út đã thực hiện các đòn tấn công "ăn miếng trả miếng" vào cuối tháng 3, cho thấy thái độ quyết liệt của Riyadh trong việc tự vệ trước Tehran.
Các đòn tập kích của Ả Rập Xê Út diễn ra vào thời điểm đầu của xung đột. Sau khi Mỹ và Israel phát động tấn công Iran hôm 28.2, Tehran đã nã tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào cả 6 quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ, sân bay lẫn hạ tầng dầu mỏ.
Thời điểm đó, Ả Rập Xê Út đã không kích đáp trả vào Iran, kèm theo cảnh báo sẽ tiếp tục trả đũa. Sau đó, các bên đã có nhiều hoạt động ngoại giao, góp phần giúp hai nước đạt được một thỏa thuận hạ nhiệt căng thẳng.
Chuyên gia Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Bỉ, nhận định chuỗi sự kiện trên cho thấy sự thực dụng của cả hai bên khi nhận ra rằng việc leo thang mất kiểm soát sẽ mang lại những cái giá quá đắt.
Thỏa thuận không chính thức giữa Iran và Ả Rập Xê Út có hiệu lực vài ngày trước khi Mỹ và Iran đồng ý ngừng bắn vào ngày 7.4, Reuters cho hay.
Theo tiết lộ, không chỉ Ả Rập Xê Út mà Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cũng đã tiến hành các cuộc không kích vào Iran. Tuy nhiên, nếu UAE chọn cách tiếp cận cứng rắn, thì Ả Rập Xê Út lại nỗ lực "vừa đánh vừa đàm", duy trì các kênh ngoại giao với Tehran để ngăn xung đột vượt tầm kiểm soát.
Chiến lược kết hợp răn đe quân sự và ngoại giao của Ả Rập Xê Út đã lập tức phát huy tác dụng. Theo thống kê của Reuters, số lượng các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa vào Ả Rập Xê Út đã giảm mạnh từ hơn 105 vụ trong tuần vào giai đoạn ngày 25 - 31.3 xuống chỉ còn hơn 25 vụ vào ngày 1 - 6.4. Giới chức phương Tây đánh giá các đòn tấn công nhắm vào Ả Rập Xê Út trong những ngày giáp lệnh ngừng bắn chủ yếu xuất phát từ lãnh thổ Iraq, cho thấy Tehran đã yêu cầu ngừng các đòn đánh trực tiếp.
Một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Ả Rập Xê Út không xác nhận trực tiếp về các đòn không kích bí mật, nhưng nhấn mạnh lập trường nhất quán của Riyadh là "kêu gọi hạ nhiệt, tự kiềm chế và giảm căng thẳng vì sự ổn định, an ninh và thịnh vượng của khu vực". Giới chức Iran chưa phản hồi thông tin trên.
"Cả một nền văn minh sẽ diệt vong tối nay, không bao giờ phục hồi được nữa. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm nay.
Bài đăng xuất hiện trước khi tối hậu thư của ông Trump với Iran hết hạn vào 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội), trong đó Tổng thống Mỹ yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá.
Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cũng để ngỏ khả năng đạt được thỏa thuận vào phút chót.
"Giờ đây, khi đã có sự thay đổi chế độ hoàn toàn và triệt để, nơi những bộ óc khác biệt, sáng suốt hơn và ít cực đoan hơn chiếm ưu thế, có lẽ điều gì đó tuyệt vời mang tính cách mạng có thể xảy ra. Biết đâu đấy? Chúng ta sẽ biết vào tối nay, một trong những thời khắc quan trọng nhất trong lịch sử lâu dài và phức tạp của thế giới", ông nêu thêm.
Trong cuộc họp báo tại Budapest, Hungary ngày 7/4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết sẽ có "rất nhiều cuộc đàm phán" trước thời hạn Tổng thống Trump đặt ra.
"Còn khoảng 12 giờ nữa là đến thời hạn, chúng ta sẽ biết kết quả. Từ giờ đến lúc đó sẽ có rất nhiều cuộc đàm phán, tôi hy vọng sẽ đạt được giải pháp tích cực", ông Vance nói.
Truyền thông Iran ngày 7/4 đưa tin Mỹ không kích vào đảo Kharg, huyết mạch dầu mỏ của nước này, và nhắm mục tiêu vào cảng xuất khẩu dầu quan trọng trên đảo. Phó tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận vụ không kích, song nói rằng lực lượng Mỹ chỉ tấn công mục tiêu quân sự. Ông Vance cho rằng diễn biến này không thay đổi thời hạn mà Tổng thống Trump đã đặt ra.
Giới chức Iran trước đó bác bỏ tối hậu thư của ông Trump, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa". Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuyên bố nếu Washington đi quá giới hạn, nước này sẽ tung đòn trả đũa vượt ra ngoài Trung Đông, đồng thời khiến Mỹ và đồng minh mất đi nguồn dầu khí của khu vực.
Eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải nắm giữ 20% nguồn cung dầu toàn cầu, gần như bị tê liệt hoàn toàn sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát hồi cuối tháng 2. Hiện khoảng 1.000 tàu đang kẹt lại vùng Vịnh vì cuộc chiến giữa Iran và Mỹ - Israel.
