17h ngày 14/6, khi các võ sĩ tham dự Giải vô địch Đối kháng Đỉnh cao (UFC) Freedom 250 đang khởi động và quan khách bắt đầu đổ về khu lều thi đấu khổng lồ ở Bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump ký điện tử vào văn kiện chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 15 tuần với Iran vào đúng dịp sinh nhật lần thứ 80 của mình.
Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, trong ngày sinh nhật lần thứ 80, ông Trump vừa nhận những cuộc gọi chúc mừng, vừa liên tục thảo luận khẩn cấp với các trợ lý cấp cao và lãnh đạo nước ngoài để có thể chốt thỏa thuận với Iran.
Khi trò chuyện với các đồng minh, giới báo chí và điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Trump hào hứng thông báo rằng thỏa thuận với Iran đã cận kề. Ông cũng không giấu nổi nỗi phấn khích về sự kiện thi đấu võ thuật đặc biệt diễn ra tối hôm đó tại Nhà Trắng và liên tục hỏi xem mọi người có đến dự hay không.
Nhưng để đi đến khoảnh khắc lịch sử đó, các bên đã phải trải qua những ngày đàm phán nghẹt thở nhằm cứu vãn thỏa thuận trước nguy cơ đổ vỡ phút chót.
5 ngày hỗn loạn
Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền, Tổng thống đã ráo riết thúc đẩy việc công bố thỏa thuận từ nhiều ngày trước để sớm khép lại cuộc xung đột.
Việc công bố thỏa thuận với Iran là một bước ngoặt đáng chú ý sau 5 ngày hỗn loạn, bắt đầu từ sự việc một chiếc trực thăng Apache của Mỹ hôm 9/6 rơi gần eo biển Hormuz sau khi va chạm với máy bay không người lái (UAV) Iran. Sự việc đã đẩy Tổng thống Trump quyết định nối lại không kích Iran, khiến Tehran tung đòn đáp trả, đẩy tình hình khu vực vào hỗn loạn.
Trước đó, ông liên tục gặng hỏi các cố vấn xem liệu đề xuất hòa bình của Iran có thực sự ngăn nước này chế tạo vũ khí hạt nhân hay không. Khi được thông báo rằng những nhượng bộ là chưa đủ, Tổng thống đã chọn tiếp tục gây sức ép chứ không chấp nhận thỏa hiệp.
Nhưng khi các nhà trung gian hòa giải Qatar trở về từ Tehran với bản dự thảo thỏa thuận mới vào ngày 10/6, giới chức Mỹ phải thừa nhận rằng văn kiện này là kết quả khả thi nhất có thể đạt được, dù nó chưa hoàn toàn như họ mong muốn. Các điều khoản tương tự một đề xuất mà Ngoại trưởng Marco Rubio nói đã được thảo luận hồi tháng 5.
Ông Trump sau đó cho hay đã hủy các cuộc tấn công tiếp theo vào Iran, đồng thời tuyên bố giới lãnh đạo Tehran đã chấp thuận bản dự thảo giúp gia hạn lệnh ngừng bắn, mở lại eo biển và bắt đầu 60 ngày đàm phán hạt nhân.
Tối 11/6, ông gọi điện cho Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và thông báo sẽ ký thỏa thuận với Iran trong vài ngày tới.
Đến ngày 13/6, Tổng thống Trump tuyên bố thỏa thuận sẽ được ký kết vào ngày hôm sau, đồng thời cảnh báo nếu mọi việc không thành, “chúng ta vẫn có phương án cuối cùng, nhưng hy vọng sẽ không bao giờ phải dùng tới nó”.
Bình luận này làm dấy lên lo ngại rằng Tổng thống đang ám chỉ việc sử dụng vũ khí hạt nhân, dù các quan chức Mỹ quả quyết ông chỉ đang nhắc nhở chính quyền Iran rằng Mỹ có thể tiếp tục tấn công.
Ngòi nổ phút chót và nỗ lực cứu vãn
Ngay cả khi ông Trump đang cố gắng tạo cảm giác rằng thỏa thuận chắc chắn sẽ thành công, Israel vẫn đẩy mạnh chiến dịch quân sự chống lại nhóm Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon. Sáng 14/6, ngày Tổng thống Trump hứa hẹn thỏa thuận được ký kết, quân đội Israel đã phát động cuộc không kích vào Dahiyeh, thành trì của Hezbollah ở ngoại ô phía nam Beirut. Giới chức Lebanon cho biết cuộc tấn công khiến 3 người chết và 15 người bị thương.
Động thái này có nguy cơ khiến thỏa thuận Mỹ – Iran đổ vỡ ngay trong những giờ phút cuối cùng. Giới chức Iran tuyên bố cuộc tấn công của Israel là bằng chứng cho thấy Mỹ không thể hoặc không muốn kiềm chế đồng minh thân cận nhất của mình, đồng thời đe dọa sẽ đáp trả ngay lập tức. Trước tình hình đó, các quan chức cấp cao Qatar đã tức tốc bay đến Tehran để gặp giới chức Iran và nỗ lực cứu vãn thỏa thuận trong cuộc đàm phán kéo dài suốt 16 giờ.
Trong lúc đội ngũ nhân viên chuẩn bị phòng thay đồ cho các võ sĩ UFC tại Tòa nhà Văn phòng Điều hành Eisenhower vào sáng 14/6, Tổng thống Trump và các cố vấn hàng đầu của mình vẫn tiếp tục nỗ lực thúc đẩy để thỏa thuận về đích.
Cuộc tấn công của Israel “lẽ ra không nên xảy ra”, ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social trong một lời chỉ trích công khai và thẳng thừng đến mức bất thường dành cho Thủ tướng Netanyahu. “Đừng phá hỏng mọi chuyện!”, ông thúc giục cả hai bên.
“Họ phải bắn trả rồi ông ấy lại bắn trả, thế là mọi chuyện ở Trung Đông không bao giờ chấm dứt. Bibi không nên làm như vậy”, Tổng thống Trump nói với WSJ vào chiều 14/6 sau khi kết thúc cuộc điện đàm với Thủ tướng Netanyahu, sử dụng biệt danh của lãnh đạo Israel.
Mặc dù các phe phái cứng rắn trong chính phủ Iran phản đối thỏa thuận, họ không đưa ra được giải pháp nào khác. Cuối cùng Iran đã đồng ý ký vào các điều khoản. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã cùng Tổng thống Trump và Phó tổng thống JD Vance ký kết biên bản ghi nhớ bằng hình thức điện tử.
Ba tiếng sau khi ký kết, ông Trump cùng giám đốc điều hành UFC Dana White bước ra khỏi Phòng Bầu dục trong tiếng hò reo của hơn 4.000 khán giả. Phía dưới đám đông, Phó tổng thống Vance và Steve Witkoff, hai trong số các nhà đàm phán chính của thỏa thuận, đã trao nhau một cái ôm.
Ông Ghalibaf dự kiến bay đến Geneva vào ngày 19/6 để tham dự buổi lễ ký kết chính thức với Mỹ.
Thỏa thuận chông chênh
Tuyên bố từ Tổng thống Trump về việc hoàn tất một “thỏa thuận tuyệt vời giúp mang lại hòa bình và an ninh cho toàn khu vực” đã gây bất ngờ cho một số trợ lý cấp cao của chính ông, những người vốn nghĩ rằng các điều khoản vẫn chưa thảo luận xong. Hiện chưa bên nào công bố văn bản thỏa thuận dài một trang rưỡi này, dù giới chức Mỹ cho biết chính quyền sẽ thực hiện trong vài ngày tới.
Trong các bài đăng công khai hôm 14/6, Tổng thống Trump đã cố gắng biến một bản ghi nhớ chưa được công bố thành một chiến thắng vang dội trước công chúng, giữa lúc các trợ lý đang nỗ lực ngăn cản các bên phá hỏng thỏa thuận.
Một tài liệu mà Nhà Trắng gửi tới các đồng minh chính trị mô tả thỏa thuận sơ bộ với Iran là một chiến thắng dành cho người dân Mỹ khi giúp họ an toàn hơn, làm hạ nhiệt giá xăng nhờ mở lại eo biển Hormuz và tránh được một “cuộc chiến không hồi kết” khác.
Tài liệu cũng khẳng định chiến dịch kinh tế và quân sự của Tổng thống Trump đã làm suy yếu chính quyền Iran, đồng thời khiến chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn sụp đổ.
Tuy nhiên, các điều khoản của thỏa thuận có phạm vi hẹp hơn nhiều so với yêu cầu “đầu hàng vô điều kiện” mà Tổng thống từng đưa ra sau khi phát động cuộc tấn công quân sự vào Iran hôm 28/2.
Theo giới chức Mỹ, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng cũng như hoạt động vận tải biển của nước này. Lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn thêm 60 ngày để hai bên tiến hành đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran.
Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin thỏa thuận đòi hỏi Israel phải rút quân khỏi Lebanon, đồng thời Tehran vẫn giữ nguyên quyền kiểm soát eo biển Hormuz mà không phải cam kết thêm bất kỳ hạn chế mới nào đối với chương trình hạt nhân.
Hôm 14/6, Tổng thống Trump đã mô tả các mục tiêu đó theo cách hạn chế hơn khi nói với WSJ rằng bản thân “chưa từng quan tâm đến việc thay đổi chính quyền Iran”, dù lúc mới phát động chiến dịch, ông từng kêu gọi người dân Iran giành lại quyền kiểm soát đất nước và hứa hẹn Mỹ sẽ luôn hỗ trợ họ.
Tổng thống cũng quả quyết rằng “bụi hạt nhân tại Iran là vô hại”, ngay cả khi trước đó chính ông từng tuyên bố Mỹ cần phải tịch thu và phá hủy chúng ngay lập tức. Ông cho biết mình đã sẵn sàng chấm dứt cuộc chiến và phía Iran cũng vậy.
Bước thay đổi này khiến dư luận hoang mang vì không ai rõ ông đã thỏa thuận với Iran những gì. Ngay cả một số nghị sĩ Cộng hòa tại quốc hội và những người có lập trường cứng rắn với Iran cũng lo ngại các điều khoản mới sẽ giúp Tehran giảm áp lực kinh tế mà không giải quyết được vấn đề hạt nhân then chốt.
“Tất cả mọi người đều thắc mắc. Chưa một ai được nhìn thấy thỏa thuận đó”, thượng nghị sĩ Cộng hòa James Lankford nói.
Lực lượng đặc nhiệm Alpha là đơn vị chống khủng bố tinh nhuệ nhất Nga, được thành lập ngày 28/7/1974 bởi Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Liên Xô (KGB) Yuri Andropov, sau vụ thảm sát Munich 1972.
Ban đầu thuộc KGB, sau năm 1991, nhóm Alpha chuyển sang Cục An ninh Liên bang Nga (FSB) với khoảng 500-700 thành viên chia thành các đội nhỏ tại Moscow và các chi nhánh ở Khabarovsk, Krasnodar, Yekaterinburg.
Nhóm Alpha chuyên thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt theo mệnh lệnh trực tiếp từ những cấp lãnh đạo cao nhất của Nga, bao gồm chống khủng bố, giải cứu con tin, hoạt động bí mật trong và ngoài nước, bảo vệ cơ sở hạt nhân và mục tiêu chiến lược.
Đơn vị này thường được so sánh với đặc nhiệm Delta Force của Mỹ. Nhóm Alpha nổi tiếng với khả năng hoạt động độc lập, sử dụng công nghệ cao và kinh nghiệm thực chiến dày dặn.
Khắt khe về thể lực, tâm lý và “độ tin cậy”
Do đặc thù là đơn vị đặc nhiệm cấp chiến lược, các thông tin về công tác tuyển chọn ứng viên của đặc nhiệm Alpha rất hạn chế. Theo Tạp chí Global Security và các cựu binh đặc nhiệm Nga, tiêu chuẩn tuyển chọn ứng viên cho Nhóm Alpha cực kỳ nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo chỉ những cá nhân xuất sắc nhất được tham gia.
Ứng viên phải là sĩ quan FSB hoặc quân đội Nga, độ tuổi từ 22-27, có bằng đại học, sức khỏe hoàn hảo (thể chất và tinh thần), lý lịch trong sạch và ưu tiên có kinh nghiệm từ lực lượng đổ bộ đường không hoặc đặc nhiệm quân đội.
Theo hãng thông tấn TASS, Alpha là một trong số ít lực lượng đặc nhiệm trên thế giới yêu cầu ứng viên phải có bằng đại học như điều kiện tiên quyết. Lý do là các thành viên Alpha thường phải hoạt động độc lập trong môi trường phức tạp. Họ cần khả năng phân tích tình huống, ra quyết định nhanh, cũng như khả năng đối mặt với nhiều nhiệm vụ đòi hỏi kiến thức về luật pháp, ngoại giao và kỹ thuật.
Quy trình tuyển chọn ứng viên bắt đầu bằng kiểm tra hồ sơ, sau đó là phỏng vấn, kiểm tra bằng máy phát hiện nói dối và đánh giá tâm lý để loại bỏ những người không ổn định.
Ứng viên cần vượt qua các bài kiểm tra thể lực khắc nghiệt, bao gồm yêu cầu chạy 3km dưới 10 phút 30 giây, hít đất 90 lần, kéo xà 25 lần, chống đẩy 90 lần và các bài kiểm tra sức bền như hành quân mang tải trọng nặng.
Ứng viên phải chứng minh tinh thần đạo đức cao, khả năng làm việc nhóm và thích ứng với áp lực. Theo ước tính của hãng tin Interfax, tỷ lệ ứng viên vượt qua toàn bộ quy trình chỉ khoảng 3-5%.
Tạp chí Jane's Special Forces và các nguồn tin quân sự Nga đánh giá chương trình huấn luyện của nhóm Alpha kéo dài khoảng 5 năm để các ứng viên đạt tới trình độ tác chiến đầy đủ. Giai đoạn đầu kéo dài 3 năm, được coi là một trong những chương trình khắc nghiệt nhất thế giới. Huấn luyện bao gồm đào tạo chiến đấu bộ binh cơ bản, nhảy dù, lặn chiến đấu, bắn tỉa, cận chiến và các yêu cầu chiến đấu đặc thù khác.
Ứng viên học cách sử dụng mọi loại vũ khí, phương tiện di chuyển và công nghệ tình báo. Huấn luyện nhấn mạnh sức bền tinh thần (sống sót, trốn tránh, kháng cự, thoát hiểm), chống tra tấn và mô phỏng tình huống thực tế như đột kích tòa nhà, máy bay, tàu hỏa.
Sau đó, mỗi ứng viên sẽ theo học chuyên sâu một lĩnh vực cụ thể như bắn tỉa, lặn, tâm lý học, đàm phán con tin, nhưng vẫn phải đảm bảo sự đa năng. Đơn vị thường huấn luyện chung với Vympel và các lực lượng đồng minh, sử dụng UAV và công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả.
Cấu hình vũ khí đa hệ, ưu tiên cận chiến và tác chiến bí mật
Về trang bị, Nhóm Alpha sử dụng các vũ khí và thiết bị hiện đại nhất của Nga, được tối ưu hóa cho chống khủng bố và hoạt động bí mật. Họ sử dụng đồng phục MultiCam cho tác chiến và mũ nồi đen biểu tượng.
Các thành viên nhóm Alpha sử dụng súng trường AK-12/AK-15 (cỡ đạn 5,45/7,62mm) với ống giảm thanh, súng ngắn Glock 17/19 hoặc MP-443 Grach, súng tiểu liên PP-2000 hoặc SR-2 Veresk (9mm), súng bắn tỉa SV-98 hoặc ORSIS T-5000 và vũ khí chống tăng như RPG-7 hoặc GM-94.
Mỗi chiến đấu viên được trang bị áo giáp nhẹ 6B43, kính nhìn đêm PNV-10T, thiết bị liên lạc mã hóa, UAV trinh sát, camera ngụy trang, công cụ phá cửa và bom mìn. Phương tiện di chuyển bao gồm xe bọc thép GAZ Tigr-M, trực thăng Mi-8/17 và tàu cao tốc. Trang bị được cập nhật liên tục với ngân sách cao để duy trì lợi thế công nghệ.
Vì sao nhóm Alpha xếp thứ 3 trong Top 10 đặc nhiệm?
Nhóm Alpha đã tham gia nhiều hoạt động tác chiến quan trọng, chứng minh khả năng chống khủng bố hàng đầu.
Năm 1979, trong chiến dịch Operation Storm-333, các đơn vị Alpha đã tham chiến ở Afghanistan, mở đầu cuộc chiến của Liên Xô tại quốc gia Nam Á này.
Năm 2002, Alpha phối hợp cùng các đơn vị đặc nhiệm quân đội tham gia giải cứu con tin ở nhà hát Moscow (Dubrovka). Tiếp đó là nhiệm vụ giải cứu con tin tại trường học số 1 ở Beslan năm 2004. Dù con số thương vong vẫn là chủ đề tranh luận, nhưng họ về cơ bản đều hoàn thành các mục tiêu chiến thuật là tiêu diệt khủng bố và giải cứu phần lớn con tin.
Ngoài ra, Nhóm Alpha còn tham gia các chiến dịch khác: Chống phiến quân tại Chechnya (1994-2009), xung đột tại Gruzia (2008), sự kiện Crimea (2014) và các hoạt động tại Ukraine, Syria. Nhóm Alpha thường phối hợp với Vympel, chứng minh hiệu quả trong tác chiến đặc nhiệm.
Theo hãng thông tấn RIA Novosti, nhóm Alpha đang hoạt động tích cực trong các nhiệm vụ chống khủng bố tại Bắc Kavkaz, bắt giữ các phần tử cực đoan và bảo vệ yếu nhân.
Sau hơn nửa thế kỷ hoạt động, Alpha vẫn là lực lượng chống khủng bố nòng cốt của Liên bang Nga. Từ khi thành lập và tác chiến trong hàng ngũ KGB đến vị thế hiện tại thuộc FSB, Nhóm Alpha đã tham gia vào những sự kiện quan trọng và là một trong những nhóm đặc nhiệm có bề dày lịch sử và kinh nghiệm chiến đấu phong phú hàng đầu. Đây cũng là lý do giúp nhóm đặc nhiệm Nga xếp vị trí thứ 3 trong nhóm 10 lực lượng đặc nhiệm hàng đầu thế giới.
Trong bối cảnh an ninh toàn cầu ngày càng bất ổn, Alpha vẫn là công cụ không thể thiếu của Điện Kremlin, sẵn sàng cho những nhiệm vụ tưởng như bất khả thi.
Ông Zelensky cho biết bước tiến của quân Nga đã bị chững lại vào mùa xuân này trong khi Ukraine tăng cường tấn công tầm trung và tầm xa vào lãnh thổ Nga. "Từ tháng 12.2025, Nga bắt đầu mất thế chủ động trên chiến trường. Vì vậy, chúng tôi có thời gian từ đây đến trước mùa đông để tìm một con đường ngoại giao, để ngồi lại và đàm phán", ông Zelensky nói.
Quân đoàn 3 của Ukraine cho biết lực lượng máy bay không người lái (UAV) đã kiểm soát các tuyến tiếp tế huyết mạch của Nga tại tỉnh Luhansk, nơi Moscow tuyên bố kiểm soát toàn bộ hồi tháng 4 dù Kyiv bác bỏ. Chuẩn tướng Andriy Biletsky, Tư lệnh Quân đoàn 3, cho rằng Ukraine có 6 tháng để giành thế chủ động trên chiến trường và củng cố vị thế trên bàn đàm phán. Ông đánh giá quân Nga đã kiệt sức và không thể tạo ra đột phá lớn. Moscow chưa bình luận về những tuyên bố trên. Hãng TASS ngày 1.6 trích dữ liệu từ Bộ Quốc phòng Nga cho biết quân đội đã giành được 63 khu định cư tại Ukraine trong chiến dịch mùa xuân từ tháng 3 - 5.
Theo trang The Kyiv Independent, vòng đàm phán gần nhất giữa Ukraine và Nga diễn ra vào tháng 2 tại Geneva (Thụy Sĩ). Tại hội nghị ngoại trưởng NATO ở Thụy Điển hôm 22.5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận cuộc đàm phán hòa bình đã thực sự bế tắc do thiếu tiến triển. Nhà ngoại giao tuyên bố Mỹ không muốn tham gia các cuộc họp bất tận nhưng sẵn sàng liên lạc lại nếu có tiến bộ thực chất.
Trong cuộc phỏng vấn mới, ông Zelensky bày tỏ hy vọng các nhà đàm phán của Mỹ gồm ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner sẽ thăm Kyiv trong 2 tuần nữa, nếu tình hình Mỹ - Iran có tín hiệu tích cực. Vị tổng thống nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyến thăm, vì hai đặc phái viên Mỹ đã đến Moscow nhiều lần nhưng chưa sang Kyiv.
Mặt khác, Tổng thống Zelensky kêu gọi Mỹ tiếp tục viện trợ tên lửa phòng không để đối phó với các đợt tấn công quy mô lớn từ Nga và gia tăng sức ép cấm vận đối với nước này. Trước đó một ngày, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuyên bố sẽ tìm cách giúp Ukraine tự vệ nhưng không trình bày chi tiết. Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm qua cho biết hải quân Pháp và đồng minh đã bắt giữ tàu dầu Tagor bị cấm vận của Nga tại Đại Tây Dương vào hôm 31.5. Theo TASS, tàu rời cảng Murmansk vào đầu tháng 5. Từ tháng 9.2025, Pháp đã bắt 3 tàu khác bị cho là liên quan Nga và các tàu được thả sau khi đóng phạt. Nga chưa bình luận về vụ mới nhất nhưng trước đó nhấn mạnh sẽ dùng mọi biện pháp để đảm bảo các bên tôn trọng tự do hàng hải.
