Trong một cuộc phỏng vấn vào chiều 14/6, Tổng thống Donald Trump nói rằng thỏa thuận ông đạt được với Iran cuối cùng sẽ đảm bảo eo biển Hormuz “vĩnh viễn không thu phí”.
Ông Trump cũng khẳng định nếu Iran không đạt được thỏa thuận hạt nhân cuối cùng với Mỹ – một quá trình mà các trợ lý của nhà lãnh đạo Mỹ cho biết họ dự kiến bắt đầu vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ – ông sẽ khởi động lại các cuộc tấn công quân sự vào Tehran hoặc biến Mỹ thành “người bảo hộ Trung Đông” để đổi lấy 20% doanh thu của khu vực.
Trong một cuộc điện thoại kéo dài 28 phút mà Tổng thống Trump chủ động thực hiện từ dinh thự Nhà Trắng, và một cuộc gọi ngắn tiếp theo, ông khẳng định rằng quyết định tấn công Iran vào cuối tháng 2, và việc phong tỏa hải quân các cảng của Iran sau khi Tehran đóng cửa eo biển Hormuz, đã định hình lại Trung Đông theo hướng có lợi cho Mỹ.
Ông Trump cũng tuyên bố cứu Israel khỏi nguy cơ hủy diệt hạt nhân khi Mỹ đạt thỏa thuận với Iran.
“Thành thật mà nói, ông ấy nên biết ơn chúng tôi vì đã làm điều này. Bởi vì nếu Iran có vũ khí hạt nhân, Israel sẽ không tồn tại được hai tiếng đồng hồ”, ông Trump gửi thông điệp tới Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Israel không tham gia vào các cuộc đàm phán về thỏa thuận Mỹ – Iran vừa được công bố, và các điều khoản của thỏa thuận này đã gây ra mối lo ngại sâu sắc trong giới chức Israel.
Trước đó, Tổng thống Trump xác nhận thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đã “hoàn tất” và ông đã “cho phép” mở cửa eo biển Hormuz, vốn bị Iran phong tỏa, đồng thời chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
“Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả! Tôi chính thức cho phép mở cửa eo biển Hormuz mà không thu phí, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Các tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu chảy”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Trong một bài đăng khác trên mạng xã hội, ông viết: “Thỏa thuận vĩ đại này sẽ mang lại hòa bình và an ninh cho toàn khu vực. Nhiều tổng thống đã cố gắng thiết lập hòa bình với Iran, nhưng tất cả đều thất bại trước khi tôi xuất hiện. Các nhà lãnh đạo của khu vực lần đầu tiên đã tìm được một vị tổng thống có thể giúp họ đạt được hòa bình thực sự. Với việc mở eo biển sau khi ký kết thỏa thuận, vì mục đích dỡ bỏ mìn, dầu sẽ chảy trở lại cả hai đầu cho khu vực và thế giới!”.
Sau tuyên bố của Tổng thống Trump, quân đội Iran cho biết lực lượng Iran, “thông qua việc áp đặt ý chí sắt đá của mình lên Mỹ và Israel”, chứng minh bằng sức mạnh rằng đối thủ “không còn con đường nào khác ngoài chấp nhận thất bại và đầu hàng”.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận văn bản ghi nhớ với Mỹ đã được hoàn thiện và sẽ được ký kết chính thức vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ.
Ông Gharibabadi cho biết bản ghi nhớ “không chỉ là kết quả của những nỗ lực ngoại giao”, mà còn là “thành tựu quân sự” của Iran.
Ông Gharibabadi tuyên bố “việc chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn cuộc chiến và tất cả hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận, bao gồm cả Li Băng, sẽ được công bố bắt đầu từ tối nay”.
Ông Gharibabadi nói thêm trong phát biểu với truyền thông nhà nước rằng, các cuộc đàm phán cho một thỏa thuận cuối cùng sẽ được tiến hành trong thời hạn 60 ngày, đồng thời khẳng định Tehran sẽ có những biện pháp riêng trong trường hợp “vi phạm từ phía bên kia”.
Truyền thông quốc tế hôm qua đưa tin trong bài phát biểu tại Nhà Trắng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo siết chặt các biện pháp cấm vận đối với ngành dầu mỏ của Iran. Theo đó, Washington khởi động chiến dịch mang tên "Cơn thịnh nộ kinh tế", mà ông Bessent nói sẽ gây tác động đến tài chính Iran "tương đương một chiến dịch ném bom". Điểm cốt lõi của chiến lược này là kết hợp phong tỏa các cảng của Iran cùng với đe dọa áp cấm vận thứ cấp lên bất kỳ quốc gia hoặc ngân hàng nước ngoài nào tiếp nhận dòng tiền từ dầu mỏ của nước CH Hồi giáo.
Chiến lược mới nhất nhằm gia tăng sức ép trực tiếp lên Iran trong bối cảnh các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump cho rằng các diễn biến sau lệnh ngừng bắn và phong tỏa cảng biển Iran ở eo biển Hormuz đang có lợi cho Mỹ. CNN hôm qua dẫn lời nhà phân tích kỳ cựu Miad Maleki từ Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá lệnh phong tỏa kết hợp cấm vận của Mỹ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu của Tehran, từ đó giáng thêm đòn vào nền kinh tế Iran, điều mà các cuộc oanh tạc quân sự khó sánh bằng.
Dù vậy, giới quan sát cũng nêu ra những rủi ro mà lệnh cấm vận mới nhất có thể "dội ngược" lại nền kinh tế Mỹ. Ông Daniel Pickard, luật sư chuyên về luật thương mại quốc tế tại Công ty luật Buchanan Ingersoll & Rooney (Mỹ), cho rằng việc áp cấm vận thứ cấp có thể dẫn đến "phản ứng tiêu cực về ngoại giao và kinh tế" từ các đồng minh, gây tổn hại nỗ lực xây dựng liên minh chống Tehran. "Nhiều đối tác thương mại của Mỹ đã công khai phản đối cuộc xung đột tại Iran. Hầu hết chuyên gia nắm về các lệnh cấm vận đều đồng tình rằng biện pháp cấm vận kinh tế sẽ mang hiệu quả cao hơn khi có càng nhiều bên phối hợp tham gia", ông Pickard nói với AP.
Theo CNN, một số nhà phân tích bảo thủ khi đánh giá tác động của lệnh phong tỏa đã nêu ra những kịch bản có phần "lý tính", đó là thiệt hại kinh tế sẽ buộc giới lãnh đạo Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán. Thế nhưng, khả năng chịu đựng của Iran trước các đòn đánh kinh tế được xem là biến số khó đoán. Một số hãng truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Trump ban đầu cho rằng cuộc tấn công của Mỹ - Israel có thể sớm kết thúc cuộc chiến, ngay cả trước khi Iran chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước lệnh phong tỏa từ Mỹ, quân đội Iran cảnh báo sẽ ngăn chặn hoạt động vận tải ở vùng Vịnh. Hãng thông tấn Mehr ngày 16.4 dẫn lời chỉ huy thuộc quân đội Iran Ali Abdollahi tuyên bố: "Nếu Mỹ tiếp tục hành động gây mất an ninh cho tàu dầu và tàu thương mại Iran, lực lượng vũ trang Iran sẽ không cho phép bất kỳ hình thức xuất nhập khẩu nào tiếp diễn ở vịnh Ba Tư, biển Oman và biển Đỏ".
Giờ đây, giới quan sát đang dõi theo kịch bản nào sẽ xảy ra trước. Đó là liệu áp lực của Mỹ lên Iran sẽ buộc Tehran sớm thay đổi hay lệnh phong tỏa kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế, năng lượng toàn cầu, mà Mỹ cũng chịu tác động. Nếu kịch bản chuyển biến bất lợi cho Washington, uy tín chính trị của ông Trump và đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 có thể giảm sút.
Trong nỗ lực trung gian hòa giải, Pakistan đã cử phái đoàn do Thống chế Asim Munir dẫn đầu đến Iran ngày 15.4. Theo Reuters, giới chức Iran cho biết chuyến thăm đã có hiệu quả trong việc giảm bớt khác biệt giữa các bên nhưng những bất đồng cơ bản vẫn tồn tại, bao gồm lập trường về chương trình hạt nhân của Iran.
Ngày 20-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Tehran có những "lá bài mới" nếu cuộc chiến giữa Iran với Mỹ, Israel tái diễn, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần sắp hết hiệu lực.
Ông Ghalibaf, cũng là nhà đàm phán hàng đầu của Iran trong các cuộc đối thoại với Mỹ, viết trên nền tảng X: "Bằng việc áp đặt vòng vây và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, ông Trump đang tìm cách biến bàn đàm phán này - trong tưởng tượng của riêng ông - thành một 'bàn đầu hàng', hoặc làm cái cớ để nối lại các hành động hiếu chiến.
Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới sức ép đe dọa, và trong hai tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những lá bài mới trên chiến trường".
Trả lời Hãng tin Bloomberg, ông Trump cho biết thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên sẽ kết thúc vào "tối thứ Tư (22-4) theo giờ Washington". Ông cũng nói rằng "rất khó có khả năng" gia hạn thêm nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình.
Ngày 20-4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi Tehran đồng ý với thỏa thuận hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến.
"Chúng tôi sẽ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa cho đến khi có một thỏa thuận. Lệnh phong tỏa đang hoàn toàn phá hủy Iran. Họ đang mất 500 triệu USD mỗi ngày - một con số không thể duy trì, ngay cả trong ngắn hạn" - ông Trump khẳng định trên mạng xã hội.
Giao thông tại eo biển Hormuz một lần nữa bị tắc nghẽn khi cả Tehran và Washington áp đặt các lệnh phong tỏa riêng.
Hãng tin Tasnim của Iran dẫn dữ liệu hàng hải tường thuật chỉ có ba tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong 12 giờ qua.
"Trong khoảng thời gian này, chỉ có một tàu chở dầu tên Nero (đang chịu lệnh trừng phạt của Anh) rời Vịnh Ba Tư qua eo biển, và hai tàu khác đã đi vào" - hãng tin này chia sẻ trên Telegram.
Trong diễn biến khác, Hãng tin Tasnim đưa tin một tàu chở hàng treo cờ Iran có tên Shoja 2 đang di chuyển qua eo biển Hormuz bất chấp lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt. Tàu này rời cảng Shahid Rajaee gần Bandar Abbas và đang tiếp tục hành trình hướng tới cảng Kandla ở Ấn Độ.
Đài Al Jazeera cho biết họ chưa thể kiểm chứng độc lập thông tin này, nhưng dữ liệu theo dõi hàng hải từ MarineTraffic cho thấy con tàu đang di chuyển trong eo biển. Theo trang MarineTraffic, tàu Shoja 2 đang trên đường tới Ấn Độ.
Ngày 21-4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã công bố hình ảnh cho thấy lực lượng Mỹ chặn tàu chở hàng treo cờ Iran vào ngày 19-4 khi thực hiện lệnh phong tỏa hải quân. Trước đó, quân đội Mỹ cho biết họ đã nổ súng, vô hiệu hóa con tàu mang tên Touska trước khi tiến hành bắt giữ tàu này.
"Các lực lượng Mỹ tuần tra trên biển Ả Rập gần tàu M/V Touska vào ngày 20-4, khi hàng container trên con tàu treo cờ Iran này bị kiểm tra sau khi thủy quân lục chiến Mỹ lên boong và bắt giữ tàu khi con tàu tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ" - CENTCOM viết trên mạng xã hội ngày 21-4.
Theo Hãng tin AFP, Chính phủ Lebanon cho biết các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon đã khiến ít nhất 2.387 người thiệt mạng.
Thông tin trên do Đơn vị quản lý rủi ro thảm họa của chính quyền Lebanon cung cấp. Họ nói thêm có 7.602 người đã bị thương trong cùng khoảng thời gian.
Kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày có hiệu lực vào hôm 16-4, lực lượng cứu hộ tại Lebanon đã tiến hành tìm kiếm, đưa các thi thể ra khỏi đống đổ nát của các tòa nhà tại những khu vực từng hứng chịu các đợt không kích dữ dội của Israel.
