Ngày 20-6, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) đã tổ chức “Hội thảo tập huấn chuẩn Châu Âu về giải phẫu bệnh tiết niệu 2026”.
PGS Trần Vĩnh Hưng – Giám đốc Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM) cho hay theo cơ sở dữ liệu GLOBOCAN (Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế) năm 2022, chỉ riêng 3 loại ung thư tiết niệu phổ biến nhất là ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang và ung thư thận đã ghi nhận hơn 10.000 trường hợp mắc mới mỗi năm tại Việt Nam.
Là một trung tâm ngoại khoa chuyên sâu về tiết niệu, mỗi năm bệnh viện tiếp nhận và điều trị ngoại trú hơn 30.000 lượt khám chuyên khoa này, thực hiện hơn 5.000 ca phẫu thuật ung thư tiết niệu, chủ yếu là ung thư tuyến tiền liệt, bàng quang, thận.
Năm 2025, bệnh viện đã phân tích hơn 25.700 mẫu bệnh phẩm giải phẫu bệnh. Trong đó, có hơn 6.200 mẫu bệnh phẩm về ung thư tiết niệu.
TS Phạm Phú Phát – Trưởng khoa niệu A, Bệnh viện Bình Dân cho hay thời gian gần đây phát hiện ung thư tuyến tiền liệt nhiều hơn.
Chỉ cần nhìn vào lịch phẫu thuật tại bệnh viện cũng có thể thấy số ca ung thư tuyến tiền liệt chiếm tỉ lệ lớn.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất, khả năng phát hiện bệnh hiện nay tốt hơn trước nhờ trang thiết bị hiện đại hơn. Thứ hai, tuổi thọ dân số ngày càng tăng.
Thứ ba, công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu được cải thiện giúp nam giới quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tuyến tiền liệt và chủ động đi kiểm tra.
Bác sĩ Phát cho biết, đến nay vẫn chưa xác định được một nguyên nhân cụ thể gây ung thư tuyến tiền liệt. Nhưng yếu tố nguy cơ rõ ràng nhất là tiền sử gia đình. Nếu người cha mắc ung thư tuyến tiền liệt thì nguy cơ mắc bệnh ở người con trai sẽ cao hơn đáng kể so với dân số chung.
Do đó, nam giới bình thường nên bắt đầu tầm soát từ khoảng 50 tuổi. Riêng những người có cha mắc ung thư tuyến tiền liệt nên tầm soát sớm hơn, từ khoảng 40 tuổi.
Ngoài ra, các yếu tố môi trường như hóa chất, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thừa cân, hút thuốc lá hay uống rượu bia cũng được xem là những yếu tố nguy cơ chung, nhưng chưa có bằng chứng xác định là nguyên nhân trực tiếp.
“Theo kinh nghiệm của tôi, chỉ khoảng 20% bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn sớm. Đây là nhóm có thể điều trị triệt để bằng phẫu thuật robot và khả năng khỏi bệnh rất cao.
Ngược lại, khoảng 80% bệnh nhân đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Khi đó khả năng chữa khỏi thấp hơn nhiều, thời gian sống cũng như chất lượng sống đều giảm đáng kể”, bác sĩ Phát cho hay.
Cũng theo bác sĩ Phát, hiện nay việc điều trị ung thư tuyến tiền liệt tại nhiều nơi vẫn còn phụ thuộc vào khả năng kỹ thuật của từng bệnh viện hơn là đặc điểm của bệnh nhân.
Chẳng hạn bệnh viện có xạ trị sẽ thường tư vấn xạ trị; nơi có thế mạnh phẫu thuật sẽ tư vấn phẫu thuật hoặc phẫu thuật robot; còn nơi không có nhiều lựa chọn thì có thể tư vấn các phương pháp khác như cắt tinh hoàn hoặc nội soi giảm nhẹ.
Điều đó có thể khiến bệnh nhân mất đi cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị tối ưu. Vì vậy, muốn cá thể hóa điều trị và điều trị đúng đích thì trước hết phải chẩn đoán thật tốt.
Để phòng ngừa, nam giới từ 40-50 tuổi nên duy trì lối sống lành mạnh như kiểm soát cân nặng, ăn uống hợp lý, giữ gìn sức khỏe sinh sản, duy trì đời sống tình dục phù hợp, hạn chế thuốc lá và rượu bia.
Theo bác sĩ Ngô Quỳnh Trang, Bệnh viện Bạch Mai, theo khuyến cáo của World Health Organization (WHO), người trưởng thành nên bổ sung tối thiểu khoảng 3.510mg kali mỗi ngày. Việc duy trì lượng kali phù hợp giúp giảm huyết áp và hạn chế nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ.
Tuy nhiên các chuyên gia cảnh báo điều này không đồng nghĩa với việc ai cũng nên tăng kali một cách tự do, đặc biệt là những người có bệnh lý nền.
Không phải mọi trường hợp đều cần bổ sung nhiều kali trong khẩu phần ăn. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ tăng kali máu cần kiểm soát chặt chẽ lượng kali đưa vào cơ thể, bao gồm người mắc bệnh thận mạn; người đang sử dụng thuốc làm giảm khả năng đào thải kali; người bệnh nặng hoặc có rối loạn chuyển hóa.
Theo các chuyên gia, khi kali trong máu tăng cao, người bệnh có thể gặp rối loạn nhịp tim nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Vì vậy việc điều chỉnh chế độ ăn với nhóm bệnh nhân này cần có sự theo dõi và tư vấn từ nhân viên y tế, tránh tự ý kiêng khem hoặc bổ sung quá mức.
Theo bác sĩ Trang, kali có mặt trong hầu hết các loại thực phẩm, đặc biệt phổ biến ở rau xanh, trái cây, các loại đậu và thủy hải sản.
Theo phân loại dinh dưỡng, thực phẩm chứa từ 200mg kali/100g trở lên được xem là giàu kali.
Một số thực phẩm giàu kali quen thuộc gồm khoai sọ, khoai lang, khoai tây; đậu tương, đậu xanh, hạt điều, lạc; rau ngót, rau đay, rau dền, ngó sen; chuối, bơ, mít, đu đủ, sầu riêng; cá thu, cá ngừ, cá trích.
Trong khi đó các loại thực phẩm như bầu, bí xanh, dưa chuột, táo, lê, cam, bưởi… có hàm lượng kali thấp hơn.
Theo chuyên gia dinh dưỡng, nhiều người thường chỉ chú ý đến kali từ rau củ, trái cây mà quên rằng các thực phẩm chế biến sẵn cũng có thể chứa lượng kali rất cao.
Hiện nay nhiều sản phẩm công nghiệp sử dụng các hợp chất chứa kali như potassium chloride, potassium phosphate hay potassium citrate để thay thế muối natri, tăng hương vị hoặc bảo quản thực phẩm.
Đáng lưu ý, kali từ phụ gia thực phẩm có khả năng hấp thu nhanh hơn kali tự nhiên, làm tăng nguy cơ tăng kali máu ở những người có bệnh lý nền.
Các thực phẩm như mì ăn liền, xúc xích, đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn hay các loại muối "ít natri" đều có thể là nguồn kali "ẩn" mà người dùng khó nhận biết.
Với người mắc bệnh thận hoặc có nguy cơ rối loạn kali máu, việc hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên thực phẩm tươi là nguyên tắc rất quan trọng.
"Người khỏe mạnh nên duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối, tăng cường rau xanh và trái cây tươi. Ngược lại, người có bệnh lý thận hoặc nguy cơ rối loạn kali máu cần được tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp để tránh cả thiếu hụt lẫn dư thừa kali", bác sĩ Trang nhấn mạnh.
Nam Bộ đang nắng nóng diện rộng với nhiệt độ 35-37 độ C, khiến mức độ tiếp xúc với tia cực tím (UV) cao hơn bình thường. Đây là tác nhân trực tiếp gây cháy nắng, đẩy nhanh quá trình lão hóa, tăng sắc tố (nám, tàn nhang) và tiềm ẩn nguy cơ ung thư da.
Viện Hàn lâm Da liễu Mỹ (AAD) nhận định trang phục chống nắng là biện pháp bảo vệ hiệu quả bậc nhất vì tính tiện dụng, không cần thoa lặp lại như kem chống nắng.
Theo BS.CK1 Lê Cao Trí, Trung tâm Da - U máu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, để tối ưu hóa việc bảo vệ, người dân cần lưu ý các nguyên tắc lựa chọn sau:
Ưu tiên diện tích che phủ
Nguyên tắc cốt lõi là tăng tối đa diện tích da được che chắn. Áo tay dài, quần dài hoặc váy dài giúp giảm đáng kể lượng tia UV tiếp xúc trực tiếp. Diện tích che phủ càng lớn, hiệu quả bảo vệ càng cao, đặc biệt dưới điều kiện nắng gắt kéo dài.
Quan tâm đến cấu trúc và màu sắc vải
Mật độ dệt: Vải dệt chặt, mật độ sợi cao sẽ hạn chế tia UV xuyên thấu. Bạn có thể kiểm tra bằng cách đưa vải trước ánh sáng: nếu ánh sáng xuyên qua nhiều, khả năng bảo vệ thấp; ngược lại, vải càng kín thì cản tia UV càng tốt.
Màu sắc: Các gam màu tối thường hấp thụ bức xạ UV tốt hơn màu sáng, giúp giảm lượng tia đi vào da. Tuy nhiên, hiệu quả này còn phụ thuộc vào loại sợi và công nghệ xử lý vải, nên cần cân đối giữa khả năng chống nắng và sự thông thoáng để đảm bảo thoải mái.
Chất liệu và chỉ số UPF
Các loại sợi như polyester, nylon, denim hoặc vật liệu chuyên dụng thường bảo vệ da tốt hơn nhờ cơ chế hấp thụ hoặc phản xạ tia cực tím. Những chất liệu này ít bị biến dạng khi ướt, giúp duy trì hiệu suất bảo vệ. Ngược lại, vải cotton mỏng, màu sáng có khả năng chống nắng thấp, không nên dùng khi hoạt động lâu ngoài trời.
Người dùng nên chú ý chỉ số UPF (Ultraviolet Protection Factor):
Vải đạt UPF 50 chỉ cho phép khoảng 1/50 lượng tia UV xuyên qua (chặn khoảng 98%).
Khác với SPF (chủ yếu chống UVB), UPF đánh giá khả năng cản cả tia UVA và UVB.
AAD khuyến nghị chọn trang phục có UPF từ 30 trở lên. Tổ chức Phòng chống Ung thư Da (Skin Cancer Foundation) đề xuất mức UPF 50+ để đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất.
Phụ kiện hỗ trợ
Bên cạnh trang phục chính, các phụ kiện đóng vai trò quan trọng:
Mũ: Nên dùng mũ rộng vành để che cả mặt, tai và cổ (hiệu quả hơn mũ lưỡi trai).
Kính râm: Cần đảm bảo ngăn chặn 99-100% tia UV để bảo vệ mắt và vùng da nhạy cảm quanh mắt.
Bổ sung: Khăn choàng, găng tay và giày kín là những vật dụng thiết yếu khi di chuyển ngoài trời.
Người dùng cần lưu ý các tình huống khiến trang phục "phản chủ":
Vải bị ướt: Khi thấm nước, cấu trúc sợi thay đổi khiến khả năng cản tia UV giảm sút.
Đồ quá bó sát: Sợi vải bị kéo giãn tạo khe hở cho tia UV xuyên qua.
Thời gian sử dụng: Hiệu quả chống nắng có thể hao mòn sau nhiều lần giặt, tùy vào công nghệ xử lý của nhà sản xuất.
Nhiều người vẫn mắc sai lầm như: tin rằng quần áo màu sáng chống nắng tốt, chỉ thoa kem mà không che chắn, hoặc tiếp tục mặc quần áo ướt khi đi biển.
Để bảo vệ da toàn diện, bác sĩ Trí khuyến cáo thực hiện chiến lược "đa lớp":
Kết hợp trang phục chống nắng với kem chống nắng cho các vùng da hở.
Hạn chế ra ngoài từ 10-14h (đỉnh điểm tia UV).
Chủ động tìm bóng râm khi hoạt động ngoài trời.
Việc lựa chọn đúng trang phục - ưu tiên độ che phủ, vải dệt chặt và chỉ số UPF cao, chính là cách đầu tư bền vững để duy trì sức khỏe làn da, ngăn ngừa lão hóa và các bệnh lý nguy hiểm về sau.
Hai bệnh nhân được người thân đưa tới Trung tâm Y tế Tân Kỳ (trước đây thuộc huyện Tân Kỳ) cấp cứu trưa 28/4 trong tình trạng bỏng vùng đầu, mặt, cổ và tứ chi.
Theo người nhà, sáng nay hai người sử dụng bình gas để thui thịt chó, đặt bình gần nguồn lửa. Khi mở van, khí gas phụt ra bắt lửa, gây bỏng trực tiếp.
Bác sĩ xác định hai bệnh nhân bị bỏng, diện tích khoảng 38% cơ thể. Tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn do sau tai nạn, họ tự ý đổ xăng lên vết bỏng để xử lý, khiến tổn thương lan rộng và sâu hơn.
Các bệnh nhân được cấp cứu, xử lý theo phác đồ, đang được điều trị, theo dõi tích cực tại Khoa Ngoại để hạn chế nguy cơ sốc bỏng và nhiễm trùng.
Bác sĩ cảnh báo không sử dụng bình gas để đốt, thui thực phẩm. Đặt bình gần nguồn nhiệt hoặc thao tác không đúng kỹ thuật có thể gây cháy, nổ nguy hiểm. Khi bị bỏng, cần làm mát vùng da bằng nước sạch liên tục trong 15-20 phút, không bôi các chất như xăng, dầu, nước mắm hay kem đánh răng. Sau sơ cứu, cần tới cơ sở y tế gần nhất để được xử lý kịp thời.
