Nhiều trường hợp rơi vào bế tắc
Thông tin quy hoạch hai bên sông Hồng và nhiều dự án hạ tầng mới tại Hà Nội đang khiến không ít hộ gia đình rơi vào vấn đề đặc biệt. Nhà đất nằm trong diện thu hồi để phục vụ dự án công, khi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn được sử dụng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay ngân hàng.
Trường hợp của anh Lê Hồng Hải (phố Hồng Hà, Hà Nội) phản ánh trên báo Vietnamnet cho biết, khu đất nhà anh nằm trong diện thu hồi, giải tỏa mặt bằng để thành phố xây dựng dự án. Tuy nhiên, hiện nay giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đang được gia đình anh thế chấp cho khoản vay tại ngân hàng.
"Nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng chưa thực hiện xong, nay khu đất nằm trong diện giải tỏa. Không biết việc này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến nghĩa vụ nợ với ngân hàng?", anh Hải băn khoăn.
Hay như trường hợp của bà Nguyễn Thị Thu Hà, chủ một cửa hàng kinh doanh vật liệu xây dựng tại phường Ba Đình cho biết, gia đình đang vay gần 3 tỷ đồng để mở rộng hoạt động kinh doanh. Được vay thế chấp bằng căn nhà nằm ở khu vực dự kiến giải tỏa.
"Tôi lo nhất là tiền đền không đủ để tất toán khoản vay. Nếu ngân hàng yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm thì gia đình gần như không còn gì để thế chấp", bà Hà nói.
Theo như báo Vietnamnet thông tin thì Quyền và nghĩa vụ của các bên trong giao dịch thế chấp được quy định tại Điều 317-327 của Bộ Luật Dân sự 2015. Ngoài ra, hệ thống quy định bồi thường của Luật Đất đai 2024 cũng đã quy định khi có quyết định thu hồi, mảnh đất đó lập tức không còn là tài sản bảo đảm.
Tuy nhiên, khoản nợ của khách hàng tại ngân hàng thì vẫn còn đó, đồng nghĩa với việc khách hàng không thể trốn tránh nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng.
Ý kiến của chuyên gia pháp lý
Theo chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực ngân hàng, trường hợp tài sản bảo đảm là nhà đất thuộc diện giải tỏa, ngân hàng sẽ yêu cầu bên vay phải bổ sung, thay thế biện pháp bảo đảm khác tương xứng với nghĩa vụ nợ thay cho tài sản thế chấp đã bị ảnh hưởng giá trị hoặc không còn đủ điều kiện bảo đảm do thuộc diện thu hồi.
Nếu tài sản bảo đảm này bị Nhà nước thu hồi thì tiền bồi thường sẽ được dùng làm tài sản bảo đảm thay thế.
Nếu bên vay không bổ sung, thay thế được biện pháp bảo đảm thì ngân hàng sẽ kích hoạt việc thu nợ trước hạn.
Khi xử lý tài sản bảo đảm không đủ trả nợ thì bên vay vẫn phải trả tiếp phần còn thiếu cho đến khi trả hết nợ gốc và lãi còn lại.
Trong trường hợp này, bên vay hầu như không có nhiều lựa chọn ngoài việc chuẩn bị phương án tài chính để đàm phán với ngân hàng. Thực tế các quy định này đều được các ngân hàng ghi rõ trong hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản bảo đảm là bất động sản. Đây là những vấn đề cơ bản mà gần như hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp nào cũng đề cập đến.
Nói cách khác, toàn bộ số tiền đền bù giải tỏa của khách hàng sẽ không về tài khoản của khách hàng ngay mà sẽ nằm tại kho bạc. Số tiền này sẽ được ưu tiên trả nợ cho ngân hàng theo thỏa thuận giữa 3 bên: Nhà nước (bên thu hồi đất), ngân hàng (bên cho vay và giữ tài sản bảo đảm) và chủ đất (bên vay vốn).
Trong trường hợp tiền đền bù thu hồi đất lớn hơn dư nợ tại ngân hàng thì mọi chuyện sẽ trở nên đơn giản. Kho bạc sẽ chuyển thẳng khoản tiền tương ứng với dư nợ còn lại cho ngân hàng để thực hiện nghiệp vụ giải chấp, phần còn lại sẽ được chuyển cho chủ đất theo phương thức giao tiền mặt hoặc chuyển khoản.
Trong trường hợp tiền đền bù giải phóng mặt bằng do nhà nước trả thấp hơn dư nợ tại ngân hàng, ngân hàng sẽ phong tỏa và thu hồi toàn bộ số tiền đền bù đó.
Phần còn thiếu, ngân hàng sẽ yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản thế chấp. Điều này đồng nghĩa với việc nghĩa vụ nợ của khách hàng tại ngân hàng vẫn còn đó và họ sẽ phải có trách nhiệm thanh toán cả gốc lẫn lãi cho đến khi tất toán khoản vay.
Theo giới chuyên môn, đây là một vấn đề có thể tạo ra nhiều áp lực nợ xấu cho cả người vay và ngân hàng nếu không được xử lý linh hoạt.
Theo Th.s, luật sư Mai Chí Đức - Phó giám đốc Công ty luật Hoàng Duy và Cộng sự chia sẻ trên VTCnews, về thực tiễn xử lý tiền bồi thường, theo luật sư, thông thường cơ quan giải phóng mặt bằng sẽ rà soát tình trạng pháp lý của thửa đất, trong đó có thông tin đăng ký thế chấp tại ngân hàng. Trong nhiều trường hợp, cơ quan chức năng sẽ phối hợp với ngân hàng và người dân để xác định phương án thanh toán khoản bồi thường. Nếu có đăng ký giao dịch bảo đảm hợp pháp, ngân hàng có cơ sở pháp lý để yêu cầu ưu tiên xử lý khoản tiền bồi thường nhằm bảo đảm nghĩa vụ nợ. Thực tế có nơi tiền bồi thường được chuyển qua tài khoản phong tỏa hoặc thực hiện theo thỏa thuận ba bên giữa cơ quan bồi thường, ngân hàng và người dân nhằm tránh tranh chấp phát sinh về sau.
Người dân khi ký hợp đồng tín dụng cần đặc biệt lưu ý các điều khoản liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm, nghĩa vụ bổ sung tài sản thế chấp, điều kiện thu hồi nợ trước hạn và quyền của ngân hàng khi tài sản bị giảm giá trị hoặc bị thu hồi. Nhiều tranh chấp hiện nay xuất phát từ việc khách hàng chỉ quan tâm đến khoản vay và lãi suất mà chưa đọc kỹ các điều khoản về xử lý rủi ro pháp lý đối với tài sản bảo đảm.
Cũng theo luật sư Đức, thực tế, các tranh chấp giữa ngân hàng và người vay trong trường hợp đất bị giải tỏa vẫn phát sinh tương đối nhiều. Dạng tranh chấp phổ biến gồm: Tranh chấp về quyền nhận tiền bồi thường; tranh chấp về việc ngân hàng có được ưu tiên thanh toán từ tiền đền bù hay không; tranh chấp về nghĩa vụ trả phần nợ còn thiếu sau khi đã xử lý tiền bồi thường; hoặc tranh chấp liên quan đến việc ngân hàng thu hồi nợ trước hạn. Một số trường hợp còn phát sinh khi người vay tự nhận tiền bồi thường nhưng không thanh toán cho ngân hàng dẫn đến kiện tụng kéo dài.
Do đó, ngay khi nhận được thông báo thu hồi đất, người dân nên chủ động thông báo cho ngân hàng để cùng làm việc về phương án xử lý khoản vay. Việc chủ động trao đổi sớm thường giúp các bên có cơ hội cơ cấu lại nợ, điều chỉnh thời hạn thanh toán hoặc thống nhất phương án dùng tiền bồi thường để tất toán một phần nghĩa vụ. Đồng thời, người dân cũng cần rà soát kỹ hồ sơ pháp lý, quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường và các thỏa thuận tín dụng để bảo vệ quyền lợi của mình.
Trong trường hợp ngân hàng và người vay không đạt được thỏa thuận về xử lý khoản nợ sau thu hồi đất, tranh chấp sẽ được giải quyết theo cơ chế dân sự thông qua thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền. Khi đó, Tòa án sẽ xem xét toàn bộ hồ sơ tín dụng, hợp đồng thế chấp, giá trị bồi thường, nghĩa vụ còn lại của bên vay cũng như tính hợp pháp trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm để đưa ra phán quyết phù hợp với quy định pháp luật.
Tin Gốc: Người Đưa Tin
