Các bác sĩ chuyên khoa tim mạch tại Hiệp hội Tim mạch Anh (BHF) vừa nhấn mạnh hai trong số những lựa chọn thay thế tự nhiên hiệu quả nhất đã được các nghiên cứu chứng minh có tác động tích cực đến nồng độ cholesterol.
Việc kiểm soát chỉ số này là yếu tố sống còn để duy trì sức khỏe tim mạch, bởi cholesterol trong máu tăng cao sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và các vấn đề về tuần hoàn. Về cơ bản, cholesterol tồn tại dưới hai dạng:
Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL): Hay còn gọi là cholesterol “xấu” – vận chuyển cholesterol từ gan đến các cơ quan khác.
Lipoprotein tỷ trọng cao (HDL): Được gọi là cholesterol “tốt” – vận chuyển cholesterol dư thừa từ cơ thể quay trở lại gan để đào thải.
Nồng độ LDL cao có thể dẫn đến hình thành các mảng bám chất béo bên trong thành động mạch. Theo thời gian, các mảng bám này cứng lại và làm hẹp động mạch, hạn chế lưu thông máu đến các cơ quan thiết yếu như tim và não, dẫn đến đau tim hoặc đột quỵ.
Một số loại thực phẩm chứa các hợp chất tự nhiên có khả năng hạ cholesterol theo cách tương tự thuốc statin. Những thực phẩm này rất giàu chất xơ hòa tan, sterol/stanol thực vật và axit béo omega-3.
Thuốc statin hoạt động bằng cách ức chế một loại enzyme trong gan (HMG-CoA reductase) – vốn đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cholesterol. Trong khi đó, một số thực phẩm như yến mạch và sterol thực vật cũng giúp gan loại bỏ nhiều cholesterol hơn khỏi máu để sản xuất mật.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng dù thực phẩm rất tốt, không có một loại thực phẩm hay sự thay đổi chế độ ăn uống đơn lẻ nào có thể thay thế hoàn toàn hiệu quả của thuốc statin trong trường hợp bệnh lý nặng. Việc tư vấn bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn là vô cùng quan trọng.
Dưới đây là 2 “siêu thực phẩm” được các chuyên gia nhắc tên:
Yến mạch
Một nghiên cứu gần đây của Đại học Bonn (Đức) cho thấy việc ăn yến mạch trong hai ngày liên tiếp có thể giúp giảm cholesterol đáng kể. Yến mạch chứa nhiều beta-glucan, một loại chất xơ hòa tan chính yếu.
Khi vào hệ tiêu hóa, beta-glucan tạo thành một chất dạng gel, bẫy các axit mật giàu cholesterol và ngăn chúng hấp thụ vào máu. Để bù đắp, gan buộc phải rút thêm cholesterol từ máu để tạo mật mới, từ đó làm giảm mức LDL.
Một đánh giá trên 58 thử nghiệm lâm sàng công bố trên British Journal of Nutrition cho thấy người trung niên giảm 4,2% cholesterol “xấu” khi tiêu thụ 3,5 g beta-glucan mỗi ngày.
FDA khuyến nghị nạp 3 g beta-glucan mỗi ngày. Theo BHF, một bát cháo yến mạch (40 g) chứa khoảng 2 g beta-glucan, trong khi một ly sữa yến mạch (250ml) cung cấp khoảng 1 g.
Thực phẩm từ sữa
Nhiều loại bơ thực vật, sữa và sữa chua hiện nay được tăng cường sterol và stanol thực vật (phytosterol). Các chất này có cấu trúc tương tự cholesterol, tạo ra sự “cạnh tranh” hấp thụ tại đường ruột, khiến lượng cholesterol đi vào máu ít hơn.
Một đánh giá trên 124 nghiên cứu năm 2014 cho thấy tiêu thụ tối đa 3,3 g phytosterol mỗi ngày có thể giảm dần cholesterol LDL từ 6-12% sau khoảng 4 tuần.
Mặc dù phytosterol có sẵn trong trái cây, rau củ và hạt, nhưng lượng nạp vào từ thực phẩm tự nhiên thường thấp (dưới 600 mg/ngày). Do đó, các thực phẩm bổ sung tăng cường (như sữa công thức) được coi là nguồn cung cấp hiệu quả hơn để đạt mức 2 g/ngày theo khuyến nghị.
Hiệp hội Tim mạch Anh lưu ý: “Mặc dù sterol và stanol thực vật giúp hạ cholesterol, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh chúng làm giảm trực tiếp nguy cơ đau tim và đột quỵ rõ rệt như statin”.
Vì vậy, hãy coi các loại thực phẩm này là “đồng minh” hỗ trợ bên cạnh lối sống lành mạnh bao gồm: tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý và không hút thuốc. Nếu bạn đang điều trị bệnh lý, hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung các loại thực phẩm tăng cường này vào thực đơn hàng ngày.
Theo Sở Y tế TP Cần Thơ, trong đợt 1, chương trình khám sức khỏe diễn ra đồng loạt tại 4 xã Tân Hòa, xã Long Phú, xã Nhơn Ái và phường Long Bình. Trong đó tại 3 xã phường Nhơn Ái, Long Bình và Long Phú sẽ tổ chức khám tổng quát miễn phí cho người cao tuổi. Còn tại xã Tân Hòa khám miễn phí các bệnh lý phụ khoa, sàng lọc ung thư tử cung, ung thư vú… cho phụ nữ có gia đình.
Chương trình khám diễn ra trong hai ngày 16 và 17-5 tại mỗi điểm khám, và theo dự kiến sẽ khám cho khoảng 1.000 người dân.
Riêng điểm khám tại xã Tân Hòa đã khám cho 500 người vào ngày 16-5, một điểm khám khác tại Trung tâm Công tác xã hội TP Cần Thơ (cơ sở 2 tại xã Vị Thủy) sẽ khám khoảng 300 người (vào ngày 24-5).
Trong lần khám sức khỏe này, người dân sẽ được khám sức khỏe toàn diện: nội khoa, ngoại khoa và các chuyên khoa da liễu, mắt - răng hàm mặt, tai mũi họng. Đồng thời siêu âm, đo điện tim, X-quang và xét nghiệm cơ bản.
Tại các điểm khám, người dân còn được các bác sĩ tư vấn dinh dưỡng, tư vấn chăm sóc sức khỏe định kỳ.
Trong đợt khám này, Sở Y tế đã xây dựng phần mềm, dữ liệu khám, chữa bệnh, sàng lọc cho người dân trong đợt này sẽ được nhập liệu, chuyển lên hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý.
Theo PGS.TS Hoàng Quốc Cường - Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, đợt khám đầu tiên sở tập trung khám cho người cao tuổi, người yếu thế, khuyết tật… làm điểm để tổ chức các đợt khám sau.
Điểm khám tổ chức khám tại trạm y tế hoặc UBND xã do trạm y tế không đủ nhân lực, trang thiết bị cần thiết cho hoạt động. Sở Y tế đã huy động nhân lực tổng hợp cùng trang thiết bị từ các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa, cơ sở xét nghiệm tuyến thành phố để tổ chức khám sàng lọc và trả kết quả nhanh cho người dân.
Về kinh phí, Sở Y tế chủ động huy động nhiều nguồn từ ngân sách, chương trình mục tiêu và xã hội hóa.
Đợt 2, đối tượng khám sẽ tập trung vào trẻ em và học sinh. Trong đó trẻ em dưới 24 tháng tuổi sẽ khám lồng ghép trong đợt tiêm chủng tại trạm y tế, riêng trẻ trong độ tuổi đến trường từ 24 tháng đến 18 tuổi sẽ được khám tại trường học.
Theo Sở Y tế, mục tiêu của việc khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân, không chỉ góp phần nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe chủ động, đồng thời còn giúp ngành y tế đánh giá thực trạng mô hình bệnh tật tại cộng đồng. Từ đó xây dựng các giải pháp phòng bệnh phù hợp với từng nhóm dân cư.
Chương trình thí điểm lần này được ngành y tế kỳ vọng để Cần Thơ từng bước mở rộng mô hình khám sức khỏe định kỳ miễn phí trên toàn địa bàn trong thời gian tới.
Ngày 1/5, PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết bệnh nhi nhập cấp cứu trong tình trạng môi tái, nhịp tim không đều, rơi vào cơn rối loạn nhịp nhanh thất đe dọa tính mạng.
Theo người nhà, trước đó một ngày bé chỉ sốt nhẹ, kèm đau ngực, khó thở và nôn ói. Đến sáng hôm sau, triệu chứng không giảm mà tăng dần, xuất hiện hồi hộp, đánh trống ngực nên gia đình lập tức đưa đi viện.
Các bác sĩ chẩn đoán viêm cơ tim tối cấp, nhanh chóng hỗ trợ hô hấp, dùng thuốc chống loạn nhịp. Bác sĩ khoa Tim mạch đặt máy tạo nhịp tạm thời để duy trì nhịp tim rồi chuyển thẳng đến khoa Hồi sức tích cực. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện. Tim co bóp rất yếu, rối loạn nhịp thất liên tục khiến bệnh nhi rơi vào trụy tim mạch, nguy cơ ngưng tim.
Báo động đỏ lập tức được kích hoạt, kíp hồi sức chạy đua với thời gian triển khai kỹ thuật ECMO để thay thế chức năng tim phổi, duy trì sự sống cho bệnh nhi. Đồng thời, các bác sĩ áp dụng hạ thân nhiệt và lọc máu liên tục nhằm bảo vệ não và hạn chế tổn thương đa cơ quan.
Sau khoảng 20 phút, tình trạng tím tái cải thiện, bệnh nhi dần hồng hào trở lại. Tuy nhiên, suốt một tuần sau đó, tim vẫn đập yếu và loạn nhịp, phải phụ thuộc hoàn toàn vào ECMO cùng các thuốc trợ tim, chống loạn nhịp.
Gần 11 ngày điều trị căng thẳng, chức năng tim và các cơ quan dần hồi phục. Bệnh nhi được cai ECMO vào ngày 21/4, tiếp tục cai máy thở, tỉnh táo hoàn toàn và không để lại di chứng. Một tuần sau đó, bé xuất viện trong niềm vui của gia đình và kíp điều trị.
Viêm cơ tim cấp thường do virus, hay gặp nhất là Coxsackie nhóm B. Giai đoạn đầu, bệnh dễ bị nhầm với cảm cúm do chỉ có sốt nhẹ, mệt, ho, sổ mũi hoặc rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển nặng, trẻ có thể xuất hiện đau ngực, khó thở, tím tái, tay chân lạnh, rối loạn nhịp tim, thậm chí trụy tim mạch. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, nguy cơ tử vong rất cao.
Theo phó giáo sư Quang, với thể nặng, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 30-40%, riêng viêm cơ tim tối cấp trước đây gần như 100% không qua khỏi. Sự phát triển của kỹ thuật ECMO hiện nay giúp mở ra cơ hội sống cho nhiều bệnh nhi trong tình trạng nguy kịch.
Để duy trì sức khỏe dẻo dai, bên cạnh việc khám định kỳ, chế độ ăn uống hàng ngày cũng là yếu tố quan trọng. Chuyên gia dinh dưỡng Sun Yu-ying tại Đài Loan (Trung Quốc) cảnh báo một số thực phẩm tưởng chừng bình dân lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài. Trong bài chia sẻ trên trang cá nhân hôm 1/4, cô chỉ ra "3 nhóm thực phẩm" cần hạn chế tối đa nếu muốn ngăn ngừa ung thư hiệu quả.
Thịt chế biến sẵn
Các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói và thịt muối thường được bổ sung nitrit nhằm kéo dài thời gian bảo quản. Tuy nhiên, khi chế biến ở nhiệt độ cao, hoạt chất trên có khả năng chuyển hóa thành các tác nhân gây hại cho sức khỏe. Bên cạnh đó, nhóm thực phẩm này thường chứa hàm lượng chất béo cao, việc tiêu thụ thường xuyên sẽ tạo áp lực lớn cho cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị người dân ưu tiên sử dụng thực phẩm tươi sống trong thực đơn hàng ngày. Thịt chế biến sẵn chỉ nên được coi là món ăn thay đổi khẩu vị nhất thời, không sử dụng như món chính trên bàn ăn.
Đồ uống có cồn
Việc sử dụng đồ uống có cồn liên quan trực tiếp đến nhiều rủi ro về sức khỏe, đặc biệt là thói quen tiêu thụ quá mức và kéo dài, gây áp lực lớn lên chức năng gan cùng hệ tiêu hóa. Những người có thói quen uống rượu bia cần kiểm soát chặt chẽ tần suất và liều lượng.
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên sử dụng một lượng nhỏ vào những dịp thực sự cần thiết để tránh tình trạng tích tụ độc tố trong cơ thể trong thời gian dài. Nguyên tắc quan trọng nhất là sự điều độ và tính tự giác, thay vì chủ quan trước những nguy cơ tiềm ẩn mà chất cồn gây ra cho cơ thể.
Các loại hạt và đậu phộng biến chất hoặc hết hạn
Đậu phộng, nếu không được bảo quản đúng cách, có thể sản sinh aflatoxin, một loại độc tố tự nhiên gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Không chỉ hạt đậu phộng tươi, các sản phẩm liên quan như bơ đậu phộng, hạt hỗn hợp và một số loại ngũ cốc cũng tiềm ẩn nguy cơ tương tự. Nếu phát hiện thực phẩm có mùi lạ, nấm mốc hoặc quá hạn sử dụng, người tiêu dùng tuyệt đối không tiếp tục tiêu thụ.
Bác sĩ Sun khuyến nghị mọi người nên ưu tiên thực phẩm toàn phần như rau củ, các loại đậu và thịt tươi sống, đồng thời cắt giảm tối đa thực phẩm chế biến sẵn. Bên cạnh đó, người dùng cần chú ý đến hạn sử dụng và phương thức bảo quản nhằm ngăn chặn tình trạng thực phẩm biến chất. Riêng với đồ uống có cồn, chuyên gia nhấn mạnh đến sự điều độ, nhằm tạo điều kiện cho cơ thể có thời gian phục hồi và tự điều chỉnh.
