Các đợt nắng nóng khắc nghiệt đang xuất hiện ngày càng thường xuyên hơn ở châu Âu, khiến hàng triệu người phải chật vật thích nghi với mức nhiệt độ cao chưa từng có.
Pháp và nhiều nước Tây Âu những ngày qua ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục ngay từ đầu hè, với một số khu vực nhiệt độ vượt quá 40 độ C, khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn.
Dù vậy, máy điều hòa không khí lại vô cùng hiếm hoi trong các ngôi nhà ở châu Âu, khiến nhiều người chỉ có thể chống chọi với cái nóng hầm hập bằng quạt điện, túi chườm đá và tắm nước lạnh.
Theo thống kê của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong khi gần 90% hộ gia đình ở Mỹ lắp điều hòa, tỷ lệ này ở châu Âu chỉ khoảng 20%. Khi biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn, dữ dội hơn và kéo dài hơn, nhiều người tự hỏi tại sao các quốc gia châu Âu lại ít sử dụng điều hòa như vậy.
Laura Paddison, bình luận viên của CNN, cho rằng một phần lớn nguyên nhân là do vấn đề lịch sử, bởi châu Âu chủ yếu nằm ở vùng ôn đới và trong những năm trước hiếm khi xảy ra nắng nóng giống Mỹ. Kết quả là nhiều nước châu Âu ít có nhu cầu làm mát, đặc biệt là ở Bắc Âu. Các đợt nắng nóng thỉnh thoảng xảy ra, nhưng hiếm khi đạt đến mức nhiệt độ cao kéo dài như hiện nay.
“Tại châu Âu, chúng tôi đơn giản là không có truyền thống dùng điều hòa bởi vì cho đến tận gần đây, nó chưa phải là nhu cầu thiết yếu”, Brian Motherway, người đứng đầu Văn phòng Hiệu quả Năng lượng và Chuyển dịch Toàn diện tại IEA, cho biết.
Điều này đồng nghĩa với việc điều hòa từ trước đến nay thường được coi là một “xa xỉ phẩm” hơn là nhu cầu thiết yếu, đặc biệt là khi chi phí lắp đặt và vận hành có thể rất tốn kém.
Chi phí năng lượng ở nhiều nước châu Âu cao hơn ở Mỹ, trong khi thu nhập lại có xu hướng thấp hơn. Tiền điện để chạy một chiếc điều hòa vẫn có thể vượt quá khả năng chi trả của nhiều người dân châu Âu.
Ngoài ra, việc các công trình ở châu Âu ít lắp điều hòa còn liên quan vấn đề kiến trúc. Một số tòa nhà ở các quốc gia Nam Âu, khu vực ấm áp hơn, được xây dựng để đối phó với cái nóng với tường dày, cửa sổ nhỏ để ngăn ánh nắng chiếu trực tiếp vào bên trong và được thiết kế để tối đa hóa luồng không khí lưu thông. Điều này giúp giữ cho nhà mát mẻ hơn và làm giảm bớt nhu cầu sử dụng hệ thống làm mát nhân tạo.
Tuy nhiên, ở những khu vực khác của châu Âu, nhà cửa lại không được thiết kế để đối phó với cái nóng. “Chúng tôi chưa từng có thói quen nghĩ về việc làm thế nào để giữ mát vào mùa hè. Đây thực sự là một hiện tượng tương đối mới”, Motherway nói.
Nhiều tòa nhà trên khắp châu Âu được xây dựng trước khi công nghệ điều hòa trở nên phổ biến. Tại Anh, nơi đang trải qua tháng 6 nóng nhất trong lịch sử, cứ 6 ngôi nhà thì có một căn được xây dựng từ trước năm 1900.
Motherway cho biết việc lắp đặt hệ thống làm mát trung tâm cho những ngôi nhà cũ có thể khó khăn hơn dù không phải là không thể.
Đôi khi, rào cản lớn hơn lại là thủ tục hành chính, theo Richard Salmon, giám đốc công ty Air Conditioning Company có trụ sở tại Anh.
Các cơ quan quản lý tại Anh thường sẽ bác bỏ các đơn xin lắp đặt điều hòa “với lý do ảnh hưởng đến mỹ quan của cục nóng bên ngoài, đặc biệt là trong các khu vực bảo tồn hoặc trên các tòa nhà được xếp hạng di sản”, ông nói.
Ngoài ra còn có góc độ chính sách. Châu Âu đã cam kết trở thành lục địa “trung hòa khí hậu” vào năm 2050 và sự gia tăng đột biến của máy điều hòa sẽ khiến các cam kết về khí hậu càng khó đạt được hơn.
Máy điều hòa không chỉ là những “cỗ máy ngốn điện” mà chúng còn đẩy hơi nóng ra môi trường bên ngoài. Một nghiên cứu về việc sử dụng điều hòa ở Paris cho thấy chúng có thể làm tăng nhiệt độ bên ngoài từ khoảng 2 đến 4 độ C. Tác động này đặc biệt nghiêm trọng tại các thành phố có mật độ dân cư đông đúc của châu Âu.
Một số quốc gia đã áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế điều hòa không khí. Năm 2022, Tây Ban Nha ban hành quy định điều hòa ở nơi công cộng không được đặt dưới 27 độ C để tiết kiệm năng lượng.
Tuy nhiên, thái độ và mối lo ngại xung quanh điều hòa ở châu Âu đang thay đổi khi lục địa này trở thành một “điểm nóng” về khí hậu, với tốc độ nóng lên nhanh gấp đôi so với phần còn lại của thế giới.
Lục địa này đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan là chấp nhận sử dụng điều hòa không khí tiêu tốn nhiều năng lượng cùng với những tác động tiêu cực đến khí hậu mà nó mang lại, hoặc tìm những cách khác để thích nghi với một tương lai ngày càng nóng bức hơn.
“Nhà cửa của chúng ta cần phải có khả năng chống chịu không chỉ với cái lạnh, mà còn với cái nóng ngày càng tàn khốc”, Yetunde Abdul, giám đốc tại Hội đồng Công trình Xanh Vương quốc Anh, phát biểu.
Đã có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy tỷ lệ sử dụng điều hòa đang gia tăng ở châu Âu, giống như ở nhiều nơi trên thế giới. Một báo cáo của IEA dự báo số lượng máy điều hòa ở EU có thể sẽ tăng lên 275 triệu chiếc vào năm 2050, cao hơn gấp đôi so với con số năm 2019.
Salmon cho hay ông đã chứng kiến nhu cầu điều hòa tăng vọt trong các hộ gia đình.
“Trong 5 năm qua, số lượng yêu cầu lắp đặt cho hộ gia đình đã tăng hơn gấp ba lần. Đặc biệt, đợt nắng nóng lần này đã đẩy mọi thứ lên đến đỉnh điểm. Mọi người đơn giản là không thể ngủ nổi khi họ bị ‘luộc chín’ vào lúc 3h sáng”, ông nói.
Các chuyên gia cảnh báo rằng điều hòa có thể là giải pháp thoát khỏi nhiệt độ thiêu đốt một cách nhanh chóng, nhưng nó lại ngốn rất nhiều năng lượng, chủ yếu từ các nhà máy nhiệt điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch vốn đang làm nóng hành tinh.
Tình trạng này lại làm tăng nhiệt độ, “đổ thêm dầu vào lửa”, khiến vòng luẩn quẩn của biến đổi khí hậu ngày càng tồi tệ hơn, Radhika Khosla, phó giáo sư tại Trường Doanh nghiệp và Môi trường Smith thuộc Đại học Oxford, cho biết.
Motherway, đại diện của IEA, nhận định tư duy về điều hòa ở châu Âu chắc chắn sẽ thay đổi khi hiện tượng nắng nóng cực đoan ngày càng gia tăng.
Thách thức hiện nay là đảm bảo mọi quốc gia có quy định nghiêm ngặt về hiệu suất của các hệ thống làm mát để giảm thiểu tác động tiềm tàng của chúng đối với khí hậu.
“Bởi vì mỗi chiếc điều hòa được bán ra ngày hôm nay sẽ ‘khóa chặt’ lượng năng lượng tiêu thụ và lượng khí thải trong một hoặc hai thập kỷ tới. Vì vậy, điều quan trọng là chúng ta phải làm đúng ngay từ đầu”, ông nói.
Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha Fernando Grande-Marlaska ngày 9.5 cho biết Liên minh châu Âu (EU) cũng đang điều thêm 2 máy bay để đưa các công dân châu Âu còn lại rời du thuyền. Trong khi đó, Mỹ và Anh đã xác nhận đang chuẩn bị máy bay cùng các phương án dự phòng cho những công dân ngoài EU mà khối chưa thể bố trí phương tiện sơ tán, theo Reuters.
Theo giới chức Tây Ban Nha, các hành khách sẽ chỉ được phép mang theo vật dụng thiết yếu. Hành lý còn lại cùng thi thể của hành khách tử vong trên du thuyền sẽ được giữ lại và đưa tới Hà Lan để khử trùng.
Công dân Tây Ban Nha sẽ là nhóm đầu tiên được sơ tán, trong khi thứ tự đối với các nhóm quốc tịch khác sẽ do cơ quan y tế quyết định. Giới chức nhấn mạnh hành khách sẽ không được rời tàu cho đến khi máy bay sơ tán sẵn sàng cất cánh.
Con tàu dự kiến cập cảng đảo Tenerife thuộc quần đảo Canary của Tây Ban Nha trong ngày 10.5, theo The Guardian. "Đây là một chiến dịch chưa từng có tiền lệ nhằm đáp ứng cảnh báo y tế quốc tế liên quan 23 quốc gia", Bộ trưởng Y tế Tây Ban Nha Mónica García nói với Đài RNE.
Ít nhất 3 hành khách đã tử vong và một số người khác bị ốm. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ngày 8.5 cho biết nguy cơ mà chủng virus hanta gây ra cho cộng đồng là rất nhỏ, vì nó chỉ lây lan qua "tiếp xúc rất gần" và "không lây lan theo cách tương tự" như Covid-19.
Virus hanta thường lây lan qua đường hô hấp do hít phải phân chuột bị nhiễm bệnh và không dễ lây truyền giữa người với người. Các triệu chứng thường xuất hiện từ một đến tám tuần sau khi tiếp xúc.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã dành cả tuần qua dẫn dắt loạt hoạt động truyền thông lớn nhằm thúc đẩy thỏa thuận hòa bình với Iran. Đây được cho là một trong những canh bạc lớn nhất trong sự nghiệp chính trị của ông, người được xem là ứng viên hàng đầu cho cuộc đua giành chiếc vé đại diện đảng Cộng hòa tranh cử tổng thống năm 2028.
Thế khó của Phó tổng thống Vance được phơi bày khi Tổng thống Donald Trump nói đùa về vai trò đứng mũi chịu sào của ông trong các cuộc đàm phán sắp tới.
"Nếu thỏa thuận với Iran thành công, tôi sẽ nhận công. Còn nếu thất bại, tôi sẽ đổ lỗi cho JD. Cậu tốt nhất nên cẩn thận đấy, JD", ông Trump phát biểu với các phóng viên tại hội nghị thượng đỉnh G7 hôm 17/6.
Giới phân tích cho rằng nếu mọi chuyện suôn sẻ, Phó tổng thống Vance sẽ ghi dấu ấn lớn trong việc thúc đẩy một nền hòa bình giúp chấm dứt tham vọng hạt nhân của Iran và mở đường cho nền kinh tế nhanh chóng phục hồi.
Ngược lại, nếu thất bại, ông sẽ rơi vào thế phải bảo vệ một cuộc chiến không được lòng dân và trở thành gương mặt đại diện cho một thỏa thuận hòa bình "chết yểu".
Thế kẹt chính trị
Khả năng ông Vance ra tranh cử tổng thống vào năm 2028 càng khiến các tính toán chính trị hiện nay trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết. Ông đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan mà nhiều người tiền nhiệm từng gặp phải khi mọi thành công đều được tính cho Tổng thống, còn thất bại thì Phó tổng thống phải gánh trách nhiệm, tương tự trường hợp của cựu phó tổng thống Kamala Harris khi bà được giao phụ trách vấn đề biên giới dưới thời ông Joe Biden.
"Mọi thứ khá rủi ro, nhưng đành phải chấp nhận thôi vì ông ấy là gương mặt đại diện trước công chúng cho việc này. Đối thủ chính trị đang cố ép ông ấy vào thế lưỡng đầu thọ địch, kiểu như 'chỉ cần một người Israel thiệt mạng, lỗi thuộc về JD Vance'. Nhưng tôi tin ông ấy sẽ biết cách xoay xở", một đồng minh bên ngoài chính phủ của Phó tổng thống Mỹ cho hay.
"Đây rõ ràng là thỏa thuận của ông ấy chứ không phải Tổng thống", người dẫn chương trình Fox News Brian Kilmeade nói, đồng thời đặt dấu hỏi về việc liệu ông Vance có phải "người phù hợp để chấm dứt cuộc xung đột hay không".
Nhiều đồng minh của Phó tổng thống nhận định vai trò của ông trong thỏa thuận hòa bình lần này chỉ là "lựa chọn khả dĩ nhất giữa các phương án không quá tốt". Bản thân ông Vance ban đầu là người hoài nghi về chiến dịch tấn công Iran và trên cương vị Phó tổng thống, ông cũng dễ hứng chịu tổn thất về mặt chính trị nếu Mỹ sa lầy vào một cuộc chiến không hồi kết.
"Chúng tôi thực sự lo ngại ông ấy sẽ phải mang tiếng xấu vì cuộc chiến mà ông ấy vốn không ủng hộ ngay từ đầu. Đó là vấn đề lớn", một đồng minh của Phó tổng thống Vance nói.
Một bộ phận trong đảng Cộng hòa đã bày tỏ bất mãn với bản thỏa thuận sơ bộ, do nó không đạt được nhiều kết quả như Tổng thống Donald Trump đã hứa hẹn, trong khi một nhóm khác lại tỏ ra giận dữ với cuộc chiến ngay từ đầu.
Điều này phơi bày thế kẹt chính trị mà Phó tổng thống Vance đang phải cố gắng tìm cách dung hòa. Dù vậy, không thể phủ nhận những lợi ích chính trị to lớn nếu xung đột kết thúc, giá xăng giảm và Nhà Trắng có thêm thời gian để tập trung vào các vấn đề trong nước.
"Mọi việc phải được dàn xếp ổn thỏa về mặt chính trị trước tháng 12 để tạo đà thuận lợi và mở ra cơ hội cho chiến dịch tranh cử của Phó tổng thống. Ông ấy đang đánh cược rằng trong một năm tới, người dân sẽ muốn thấy nền kinh tế khởi sắc hơn là bận tâm đến những chi tiết vụn vặt về vấn đề Iran và điều này hoàn toàn có cơ sở", một cựu quan chức chính quyền Mỹ nhận định.
Người này cho rằng đây là lý do ông Vance sẵn sàng chấp nhận những lời chỉ trích từ cả phe bảo thủ của đảng Cộng hòa lẫn phe Dân chủ. "Có thể về mặt tư tưởng, ông ấy thực lòng muốn dàn xếp ổn thỏa để rút lui, nhưng thực tế là ông ấy không có lựa chọn nào khác", cựu quan chức cho hay.
Cả ông Trump và ông Vance đều mô tả thỏa thuận mới nhất với Iran như một phần trong chiến lược "cây gậy và củ cà rốt". Nếu Iran hợp tác, họ sẽ nhận được một số nhượng bộ từ Mỹ cùng những lợi ích kinh tế lớn, nhưng nếu ngược lại, như lời Tổng thống từng tuyên bố, Mỹ sẽ "quay lại dội bom thẳng vào đầu họ ngay lập tức".
"Chúng tôi không tin lời nói, chúng tôi tin vào hành động, chúng tôi nhìn vào việc làm", Phó tổng thống Vance phát biểu.
Trong khi đó, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei cho rằng Tổng thống Trump đã sử dụng mọi đòn bẩy có thể nhằm đạt được thỏa thuận "trong thế tuyệt vọng", nhấn mạnh Tehran sẽ không chấp nhận bản ghi nhớ nếu Washington đưa ra những yêu cầu quá mức. "Các cuộc đàm phán trực tiếp trong tương lai không đồng nghĩa chúng ta chấp nhận quan điểm của phía đối địch", Lãnh tụ Tối cao Iran cho hay.
Những người khác trong vòng thân cận của ông Vance lại cho rằng việc Phó tổng thống đứng mũi chịu sào trước công chúng là một ý đồ chiến lược, với hy vọng gắn tên tuổi của ông vào vai trò then chốt giúp chấm dứt một cuộc chiến đã gây nhiều tổn thất. Họ xem đây là cách hóa giải một gánh nặng chính trị có thể đeo bám ông nếu không được xử lý triệt để.
Thành bại ở Iran
Một thành viên đảng Cộng hòa thân cận với Nhà Trắng nhận định rủi ro lớn nhất đối với cả Tổng thống Trump lẫn Phó tổng thống Vance là nếu để cuộc chiến tiếp diễn, nền kinh tế Mỹ cũng như thế giới sẽ bị hủy hoại theo.
"Bộ máy chính trị quanh Tổng thống và hầu như tất cả các thành viên cấp cao trong đội ngũ chính quyền của ông phần lớn đều đồng lòng về việc chấm dứt cuộc chiến. Điều thú vị là từ những người hiếu chiến nhất cho đến những người ôn hòa nhất, không ai tìm cách ngăn cản hay phá hỏng thỏa thuận. Mọi người đều đồng ý rằng đã đến lúc phải khép lại mớ bòng bong để bước tiếp", người này nói.
Tuy nhiên, theo Politico, trong 60 ngày đàm phán sắp tới, sẽ còn rất nhiều điều có thể chệch hướng. Israel vẫn tiếp tục không kích Lebanon kể từ khi thỏa thuận hòa bình được công bố hồi cuối tuần, Iran đe dọa áp các khoản phí mới đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz, có nguy cơ khiến chi phí vận chuyển còn đắt đỏ hơn cả trước khi nổ ra chiến sự.
Điều tồi tệ nhất là việc chấm dứt cuộc chiến có thể không còn kịp để cứu vãn thế trận của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
"Mọi công tội đều sẽ được tính cho Phó tổng thống", nguồn tin thân cận với Nhà Trắng nói. "Là công hay tội thì thời gian mới có câu trả lời".
Dấu hiệu khó khăn đầu tiên đã xuất hiện khi ông Vance hủy chuyến công tác tới Thụy Sĩ vào ngày 19/6 để đàm phán về bản ghi nhớ mới ký kết với Iran, khiến khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài càng trở nên mong manh.
Song Phó tổng thống đã cho thấy ông coi thỏa thuận vừa đạt được là lựa chọn tốt nhất để Mỹ chấm dứt chiến sự khi phát biểu hôm 18/6. "Mọi người nói rằng Iran sẽ không bao giờ thay đổi hành vi của mình. Có thể điều đó đúng và nếu vậy, họ sẽ không nhận được bất kỳ lợi ích nào từ thỏa thuận. Nhưng chẳng phải điều này rất đáng để thử hay sao?", ông nói.
Theo Curt Mills, đồng minh của Phó tổng thống kiêm giám đốc điều hành tạp chí American Conservative, "nếu thỏa thuận đổ bể, nếu nó thất bại thảm hại hay bị phản đối dữ dội, ông Vance có nguy cơ sẽ phải giơ đầu chịu báng".
"Nhưng nếu cứ giữ nguyên hiện trạng, mọi thứ sẽ là thảm họa. Ông JD sẽ không thể trở thành tổng thống nếu chính quyền bị mất uy tín đến như vậy", Mills nói.
Trả lời phóng viên trước khi rời Nhà Trắng để tới căn cứ liên hợp Andrews tại bang Maryland ngày 12/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông kỳ vọng sẽ có "cuộc trao đổi dài" với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về vấn đề Iran. Tuy nhiên, ông cũng giảm nhẹ những bất đồng liên quan Iran.
"Tôi không nghĩ chúng tôi cần bất kỳ sự giúp đỡ nào về Iran. Chúng tôi sẽ thắng bằng cách này hay cách khác, thắng trong hòa bình hoặc bằng biện pháp khác", ông Trump nói.
Tại căn cứ Andrews, ông lên chuyên cơ Không lực Một, bắt đầu hành trình kéo dài 14 tiếng tới Bắc Kinh. Đệ nhất Phu nhân Melania không tham gia chuyến công du.
Chuyến thăm của ông Trump ban đầu dự kiến diễn ra vào tháng 3, nhưng đã bị hoãn do chiến sự Iran. Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump kể từ chuyến công du cấp nhà nước hồi năm 2017 trong nhiệm kỳ đầu tiên.
Tổng thống Mỹ ngày 11/5 cho biết ông sẽ trao đổi với ông Tập về việc Mỹ bán vũ khí cho đảo Đài Loan, đánh dấu sự thay đổi so với lập trường lâu nay của Mỹ là Washington không thảo luận với Bắc Kinh về sự hỗ trợ dành cho hòn đảo này.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc cùng mối quan hệ thương mại đầy sóng gió giữa hai nước cũng được dự đoán sẽ nằm trong chương trình nghị sự.
Bắc Kinh đã siết kiểm soát an ninh từ hôm 12/5, khi cảnh sát giám sát các nút giao thông lớn và kiểm tra giấy tờ tùy thân của hành khách đi tàu điện ngầm.
"Đây chắc chắn là sự kiện rất quan trọng. Nhất định hai bên sẽ đạt được một số tiến triển", Wen Wen, 24 tuổi, đến từ thành phố Nam Kinh, nói. Cô bày tỏ hy vọng Trung Quốc và Mỹ có thể duy trì "sự hòa hợp lâu dài" bất chấp "tình hình thế giới gần đây đầy bất ổn".
Quan hệ Mỹ - Trung còn nhiều bất đồng, từ thương mại, tiếp cận tài nguyên chiến lược đến vấn đề Đài Loan. Quan hệ giữa hai nước căng thẳng kể từ khi ông Trump áp đặt thuế quan mạnh tay đối với Trung Quốc vào đầu nhiệm kỳ thứ hai của mình. Bắc Kinh cũng đã tiến hành tẩy chay mạnh mẽ hàng nông sản của Mỹ trong phần lớn năm ngoái.
Căng thẳng hạ nhiệt sau cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước tại Hàn Quốc năm ngoái, khi họ đạt được thỏa thuận ngừng leo thang thuế quan trong một năm và nhất trí ổn định quan hệ.
Thặng dư thương mại lớn của Trung Quốc với Mỹ từ lâu đã khiến ông Trump khó chịu và ông đã áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên.
Phái đoàn tháp tùng ông Trump thăm Trung Quốc lần này bao gồm nhiều lãnh đạo tập đoàn, trong đó có CEO Tesla Elon Musk, CEO Apple Tim Cook, CEO Kelly Ortberg của Boeing. Ông Ortberg cho biết Boeing hy vọng chính quyền Trump sẽ giúp hãng giành đơn đặt hàng lớn từ Trung Quốc.
Cuộc chiến do Mỹ, Israel phát động nhằm vào Iran hồi đầu năm đã gây ra những thách thức mới cho quan hệ Bắc Kinh - Washington. Bộ Tài chính Mỹ ngày 11/5 áp lệnh trừng phạt 12 cá nhân và tổ chức, trong đó có nhiều thực thể tại Hong Kong, bị cáo buộc hỗ trợ bán và vận chuyển dầu Iran sang Trung Quốc.
Khi được hỏi về động thái này, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn tuyên bố Bắc Kinh "kiên quyết phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương bất hợp pháp".
