Việc tổ chức ngày hội sức khỏe toàn dân không chỉ nâng cao nhận thức cộng đồng mà còn góp phần xây dựng hệ thống y tế dự phòng vững mạnh, hướng tới một Việt Nam khỏe mạnh, bền vững. Cần đa dạng hình thức tổ chức ngày hội sức khỏe tại cộng đồng.
Chẳng hạn như khám sàng lọc miễn phí (béo phì, tim mạch, tiểu đường, ung thư sớm…), đo huyết áp, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn tập thể dục tại chỗ (đi bộ, dưỡng sinh, aerobic, yoga…).
Cần thêm những hoạt động vui tươi, hấp dẫn, có tính tương tác cao. Giải chạy bộ online “Vì một Việt Nam khỏe mạnh” cần tiếp tục lan tỏa, kết hợp bảng xếp hạng cộng đồng, phần thưởng cho gia đình tham gia nhiều nhất… Cần thêm những buổi đồng diễn thể dục, flashmob tại các công viên.
Có thể kết hợp các “gian hàng” thử món ăn lành mạnh, học cách đọc nhãn dinh dưỡng, thử máy đo chỉ số cơ thể, góc tư vấn bác sĩ trực tiếp… Tổ chức các hoạt động gia đình như thi “Gia đình khỏe mạnh” với phần thi nấu ăn ít muối, ít đường, thi nhảy aerobic cả nhà.
Đó là những cách truyền thông sức khỏe gần gũi, lan tỏa đến từng hộ gia đình thay vì chỉ khẩu hiệu chung chung. Xây dựng các video ngắn, infographic dễ hiểu về “ba việc nhỏ phòng bệnh ung thư”, “Cách tập 10 phút mỗi ngày”, “Bữa ăn lành mạnh chỉ với 30.000 đồng”… Có thể huy động nghệ sĩ, người có tầm ảnh hưởng làm “đại sứ sức khỏe cộng đồng”.
Các hoạt động này cần huy động sự tham gia của toàn xã hội. Chẳng hạn, vận động doanh nghiệp (dinh dưỡng, thể thao, dược phẩm…) tham gia tài trợ các hoạt động. Các cơ sở y tế, phòng khám cộng đồng cùng tham gia khám miễn phí. Đồng thời, kết nối với ngày toàn dân hiến máu tình nguyện, hiến máu vì sức khỏe và cũng là một hoạt động khẳng định sức khỏe.
Ngày hội sức khỏe toàn dân sẽ không kết thúc vào 7-4. Tiếp sau các hoạt động vì sức khỏe cộng đồng cần có kế hoạch theo dõi: bao nhiêu người thay đổi thói quen (tăng tập luyện, giảm muối đường, khám định kỳ), thiết lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân. Các hoạt động vì sức khỏe có thể tổ chức thường xuyên, nhiều lần trong năm.
Một giải pháp then chốt là tăng cường truyền thông đa kênh, lan tỏa sâu rộng. Nội dung truyền thông phải ngắn gọn, dễ hiểu, tập trung vào thông điệp “chủ động phòng bệnh”: tiêm chủng đầy đủ, lối sống lành mạnh, ăn uống khoa học, tập thể dục thường xuyên, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, tầm soát sớm các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tiểu đường, ung thư.
Việc tổ chức khám sàng lọc miễn phí bài bản hơn. Các hoạt động khác như hội thảo dinh dưỡng, hướng dẫn dưỡng sinh, hiến máu tình nguyện, triển lãm phòng chống dịch bệnh cũng cần được tổ chức tại công viên, trường học, chợ dân sinh để người dân dễ tiếp cận.
Sau ngày 7-4, các địa phương có thể tiếp tục duy trì tuần lễ truyền thông, tháng hành động phòng bệnh và tích hợp vào chương trình y tế cơ sở. Sử dụng công nghệ số tra cứu dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe cá nhân để người dân tự theo dõi và chủ động phòng bệnh.
Cần có đánh giá kết quả qua các chỉ số cụ thể như số người tham gia khám sàng lọc, tỉ lệ thay đổi hành vi (tăng tỉ lệ tập thể dục, giảm hút thuốc, tăng số lượt đi khám…).
Ngày Sức khỏe toàn dân sẽ là khởi đầu cho chuỗi hoạt động thường xuyên vì sức khỏe cộng đồng, trở thành phong trào quốc gia. Sức khỏe không phải chuyện của riêng ngành y tế mà là của mỗi người dân, mỗi gia đình!
BS.CKI Nguyễn Lê Phương Hồng, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết kết quả xét nghiệm ký sinh trùng bà Tiền dương tính với Fasciola (sán lá gan lớn), bạch cầu ái toan từ 9,4% đến 16,5%. Tại phân thùy VI-VII gan phải người bệnh có khối tổn thương kích thước khoảng 57×35×67 mm. Bác sĩ chẩn đoán bà Tiền bị áp xe gan.
Bà Tiền mắc nhiều bệnh mạn tính gồm tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu, suy giáp, suy thượng thận mạn, di chứng nhồi máu não, rối loạn nhịp tim... Bác sĩ điều trị bằng kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch, thuốc diệt ký sinh trùng, phối hợp để kiểm soát ổ nhiễm, ổn định bệnh nền.
Sau 4 ngày điều trị, người bệnh đáp ứng tốt với phác đồ, hết sốt, khó thở, giảm đau, khối tổn thương ở gan cũng giảm dần kích thước, được xuất viện. Bác sĩ kê toa thuốc duy trì, phối hợp thuốc điều trị ký sinh trùng trong vòng 6 tháng cho bà Tiền.
Theo bác sĩ Hồng, áp xe gan do ký sinh trùng là bệnh phổ biến ở Nam Mỹ, châu Phi, Trung Đông, Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam). Bệnh có thể khởi phát âm thầm với các triệu chứng không đặc hiệu như sốt kéo dài, đau bụng mơ hồ, khó thở, đau ngực. Nếu không được phát hiện, điều trị đúng hướng, bệnh tiến triển thành ổ nhiễm trùng lớn, bội nhiễm vi khuẩn.
Ăn rau sống chưa được rửa sạch kỹ hoặc ngâm sát khuẩn đúng cách là con đường thường gặp đưa ấu trùng sán, giun vào cơ thể. Thói quen ăn thực phẩm tái, sống hoặc uống nước chưa đun sôi cũng làm tăng nguy cơ nhiễm amip và ký sinh trùng khác. Bà Tiền cũng cho biết thường ăn rau sống, gỏi cá sống.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, mệt mỏi, khó thở, người bệnh cần đi khám sớm.
"Khoảng 70 - 80% trường hợp ung thư phổi tại Việt Nam được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển hoặc di căn, làm giảm cơ hội điều trị triệt căn và làm tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.
Tại Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 10% bệnh nhân ung thư phổi phát hiện giai đoạn sớm, khi khối u nhỏ, kích thước 2 - 3 mm, là thời điểm cho phép phẫu thuật lấy u và có thể không phải điều trị hóa chất sau mổ", PGS-TS, bác sĩ Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Ung bướu và y học hạt nhân, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tại buổi khám sàng lọc miễn phí ung thư phổi do trung tâm tổ chức ngày 10.5.
Riêng buổi sáng 10.5, trong số 50 người được khám sàng lọc, có 4 người được phát hiện có nốt phổi. 2/4 ca có yếu tố nguy cơ sẽ được chỉ định chẩn đoán chuyên sâu, ứng dụng AI trong đọc kết quả, hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán.
Bác sĩ Phương chia sẻ, phát hiện sớm ung thư phổi có ý nghĩa rất quan trọng, vì giai đoạn sớm người bệnh có thể được điều trị triệt căn góp phần cải thiện hiệu quả và giảm chi phí điều trị, chăm sóc.
Khi khối u nhỏ, sau phẫu thuật lấy u, nhiều trường hợp không phải điều trị bổ trợ (hóa trị, thuốc đích...).
Với các ca ung thư phổi tiến triển, nhiều ca bệnh đã được kiểm soát lâu dài, vì hiện có các thuốc, phương pháp điều trị mới, và các xét nghiệm chẩn đoán chính xác, giúp bác sĩ đưa ra phác đồ tối ưu.
Nhưng để điều trị tốt nhất và giảm thấp nhất các chi phí, bác sĩ Phương nhấn mạnh vai trò của sàng lọc phát hiện sớm ung thư phổi, đặc biệt ở các nhóm có nguy cơ cao.
Đó là người trên 50 tuổi và có một trong các yếu tố nguy cơ: hút thuốc lá, thuốc lào nhiều năm (từ 20 bao/năm); tiếp xúc với khói bụi, ô nhiễm nghề nghiệp, sống trong môi trường nhiễm xạ; tiền sử gia đình có người thân (thế hệ thứ nhất) mắc ung thư phổi; người mắc bệnh phổi mạn tính (COPD hoặc xơ phổi); hút thuốc lá thụ động.
"Chúng tôi mong muốn duy trì chương trình và lâu dài trong nước có chương trình tầm soát ung thư phổi ở quy mô quốc gia, giúp tăng tỷ lệ người mắc ung thư phổi được phát hiện sớm", PGS Phương chia sẻ.
Theo Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, sàng lọc ung thư phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp ở nhóm nguy cơ cao đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ tử vong do ung thư phổi so với chụp X-quang ngực thông thường. Vì vậy, việc chủ động tầm soát ở người có yếu tố nguy cơ là bước quan trọng để chuyển từ "phát hiện khi có triệu chứng" sang "phát hiện khi còn có thể can thiệp hiệu quả".
Ung thư phổi hiện là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu. Dữ liệu ung thư toàn cầu (GLOBOCAN) năm 2022 cho biết, thế giới ghi nhận khoảng 2,5 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong do ung thư phổi, là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu.
Tại Việt Nam, hệ thống y tế ghi nhận khoảng 24.426 ca mắc mới/năm và 22.597 ca tử vong do ung thư phổi (năm 2022). Đây là bệnh đứng thứ hai trong nhóm các ung thư phổ biến nhất và là một trong những nguyên nhân gây tử vong ung thư hàng đầu. Hiện đa số người bệnh được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Chương trình khám sàng lọc miễn phí ung thư phổi được Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức trong 3 ngày: 10, 17 và 24.5 cho 240 người bệnh.
Tham gia chương trình, các cá nhân được các chuyên gia ung bướu tư vấn về chăm sóc, theo dõi sức khỏe phổi, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ. Các ca có nốt phổi lành tính sẽ được tư vấn tái khám định kỳ để đánh giá về sự biến đổi.
Bộ Y tế đề xuất mô hình chăm sóc người cao tuổi trong dự thảo hướng dẫn thi hành Luật Dân số. Trong đó, Bộ Y tế đề xuất tận dụng nhà văn hóa, tổ dân phố để chăm sóc ban ngày, kèm theo đó là nâng cao đội ngũ chăm sóc tại chỗ cho người cao tuổi.
Đề xuất này được nhiều người quan tâm, đón nhận, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào thời kỳ già hóa dân số.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Ở tuổi ngoài 70, bà Nguyễn Thị Hòa (Thanh Liệt, Hà Nội) trước đây có thể tự đi chợ, tập thể dục nhưng khoảng một năm trở lại đây sức khỏe bà yếu dần.
"Hiện tôi đang điều trị đái tháo đường, cao huyết áp, tiền đình. Con cháu đi làm suốt ngày, nhiều khi tôi ở nhà một mình, có hôm mệt cũng không biết nhờ ai. Muốn đi khám bệnh thì phải đợi con cháu sắp xếp đưa đi, khá bất tiện", bà Hòa bộc bạch.
Còn anh Khoa (Hà Đông, Hà Nội) đang chăm sóc mẹ đã gần 80 tuổi. "Bà bị tăng huyết áp và đi lại khó khăn. Trước đây gia đình có thể thay nhau chăm sóc nhưng hiện giờ vợ chồng tôi đi làm cả ngày, con cái đi học nên phần lớn thời gian bà ở nhà một mình.
Dù đã lắp camera và nhờ hàng xóm để ý giúp, chúng tôi vẫn rất lo, nhất là khi bà có thể té ngã hoặc quên uống thuốc. Những lúc cần đưa đi khám cũng phải xin nghỉ làm, khá áp lực", anh Khoa nói.
Bà Hòa chia sẻ người cao tuổi đặc biệt tại TP thường xuyên phải ở nhà một mình, ít tham gia các hoạt động. "Nếu khu dân cư có điểm chăm sóc ban ngày ngay tại nhà văn hóa hoặc tổ dân phố thì rất thuận tiện. Chúng tôi vừa được theo dõi sức khỏe định kỳ vừa có nơi gặp gỡ, tập thể dục nhẹ, trò chuyện cho đỡ cô đơn", bà Hoa nói.
Anh Khoa cũng cho rằng nếu có mô hình chăm sóc người cao tuổi ngay tại khu dân cư sẽ giảm gánh nặng rất lớn cho gia đình. Gia đình có thể yên tâm gửi ông bà vào ban ngày, có người hỗ trợ ăn uống, theo dõi sức khỏe.
"Tuy vậy điều tôi quan tâm là chi phí có phù hợp hay không và chất lượng dịch vụ phải ổn định, an toàn. Nếu làm tốt, đây sẽ là mô hình rất thiết thực, vừa hỗ trợ cho người già vừa giúp các gia đình an tâm hơn", anh Khoa chia sẻ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa trung ương - cho hay Việt Nam là một trong 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Nếu không có những thay đổi đáng kể, đến khoảng năm 2036 Việt Nam sẽ chính thức trở thành một quốc gia có dân số già.
"Cùng với xu hướng này, số lượng người cao tuổi cần được chăm sóc sẽ gia tăng nhanh chóng. Điều đó đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời cho người bệnh và chăm sóc thường xuyên", ông Trung Anh nhận định.
Liên quan đến mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại cộng đồng, tận dụng các tổ dân phố, nhà văn hóa, ông Trung Anh cho rằng đây là một hướng đi rất đáng quan tâm.
"Mô hình này có thể đóng vai trò như một điểm sinh hoạt cộng đồng, nơi truyền thông, giáo dục sức khỏe cho người cao tuổi, đồng thời cung cấp các hoạt động chăm sóc cơ bản với sự tham gia của nhân viên y tế trong ngày. Theo tôi, đây là mô hình hoàn toàn có tiềm năng triển khai tại Việt Nam.
Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cần đảm bảo một số yếu tố. Đó là sự phối hợp giữa ngành y tế và chính quyền địa phương, đào tạo đội ngũ nhân lực phù hợp, xây dựng quy trình chăm sóc, theo dõi rõ ràng. Đồng thời lồng ghép với các hoạt động truyền thông và tầm soát sớm.
Nếu được triển khai bài bản, mô hình này không chỉ giúp nâng cao sức khỏe cho người cao tuổi mà còn góp phần giảm tải cho hệ thống y tế và hỗ trợ gia đình trong việc chăm sóc người thân", ông Trung Anh chia sẻ.
Theo ThS Lê Văn Thành - nguyên trưởng Phòng nghiên cứu văn hóa - xã hội, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, hiện nay loại hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình chiếm tuyệt đại bộ phận, ở TP.HCM tỉ lệ này là trên 99,5%.
Nói cách khác, mô hình chăm sóc người cao tuổi hiện nay chủ yếu là ở gia đình. Tuy nhiên, bản thân nguồn lực chăm sóc của gia đình có chiều hướng suy giảm vì nhu cầu tham gia vào thị trường lao động xã hội. Ngay cả với mô hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình cũng không thể duy trì phương thức như lâu nay, cần được nâng cao chất lượng và thay đổi phương thức chăm sóc.
Việc phát triển mở rộng mạng lưới với các hình thức và loại hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi đã được xác định là cần thiết. Cần tạo điều kiện thuận lợi để người cao tuổi tham gia các hoạt động văn hóa, thể dục, thể thao và tham gia các tổ chức xã hội, các hoạt động thiết thực.
