Theo kết luận của Cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an mới được ban hành, chủ của Công ty CP Asia Life là Nguyễn Phong và vợ đã sản xuất 4 mặt hàng thực phẩm bổ sung là hàng giả bán ra thị trường với tổng giá trị 6,6 tỉ, thu lời bất chính 3,3 tỉ đồng.
Trong đó, Công ty Asia đã sản xuất 168.000 hộp kẹo Kera là thành phẩm giả và đã bán 160.000 hộp cho Công ty Chị Em Rọt của Hằng “du mục”, hoa hậu Thùy Tiên, Quang Linh Vlog, thu về hơn 5 tỉ. Với thương vụ bán hàng giả này, Nguyễn Phong cùng đồng phạm bị cáo buộc thu lợi bất chính gần 3 tỉ đồng.
Hành vi của nhóm hoa hậu Thùy Tiên được xác định không đồng phạm tội sản xuất hàng giả với Nguyễn Phong, nhưng đủ yếu tố cấu thành tội lừa dối khách hàng và đã bị đưa ra xét xử trong một vụ án khác.
Từ kết quả điều tra vụ án liên quan sản phẩm kẹo Kera, Cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an đã chỉ ra nhiều sơ hở trong quy định pháp luật và công tác quản lý đối với lĩnh vực thực phẩm.
Theo Cơ quan điều tra, các quy định pháp luật liên quan cho phép doanh nghiệp tự công bố sản phẩm và tự chịu trách nhiệm về chất lượng, thành phần, công dụng.
Quy định này nhằm cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tuy nhiên thiếu cơ chế sàng lọc tiền kiểm. Cơ quan quản lý khi tiếp nhận hồ sơ chủ yếu kiểm tra thủ tục, không thẩm định chất lượng thực tế mà chỉ thực hiện hậu kiểm ngẫu nhiên dẫn đến tình trạng nhiều sản phẩm chỉ “đăng ký cho có”, chưa đảm bảo chất lượng đã được bán ra thị trường.
Thực tế điều tra cho thấy một số tổ chức, cá nhân đã lợi dụng cơ chế này để thay đổi thành phần, sử dụng nguyên liệu giá rẻ, không rõ nguồn gốc, thậm chí gây hại nhằm thu lợi, kết luận nêu.
Cơ quan điều tra cho biết việc thực thi và hậu kiểm đối với thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung dinh dưỡng chưa hiệu quả.
Các sản phẩm này chủ yếu vẫn được quản lý như thực phẩm thông thường, chưa được xếp vào nhóm có nguy cơ cao đối với sức khỏe. Một số sản phẩm được quảng bá với công dụng như thuốc nhưng đăng ký dưới dạng thực phẩm bổ sung để né tránh các yêu cầu về thử nghiệm và cấp phép như dược phẩm.
Theo kết luận, Luật Quảng cáo năm 2012 và các văn bản liên quan đã nghiêm cấm hành vi quảng cáo gian dối, gây hiểu nhầm về sản phẩm. Nội dung quảng cáo không được khẳng định thực phẩm có tác dụng chữa bệnh như thuốc hoặc sử dụng người nổi tiếng để xác nhận công dụng khi chưa được kiểm chứng khoa học.
Tuy nhiên, theo cơ quan điều tra, thực tế quảng cáo trên môi trường mạng, đặc biệt từ người nổi tiếng, thường “biến tướng” dưới nhiều hình thức. Phổ biến là việc giới thiệu sản phẩm dưới dạng chia sẻ trải nghiệm cá nhân, không gắn nhãn quảng cáo, không công khai việc được trả tiền.
Cách thức này khiến người xem khó phân biệt giữa nội dung quảng cáo và chia sẻ cá nhân, từ đó có thể hiểu nhầm đây là khuyến nghị thực tế, kết luận nêu.
Cơ quan điều tra cũng cho biết hiện chưa có quy định cụ thể về cơ chế kiểm duyệt nội dung quảng cáo trên không gian mạng, trong khi mọi cá nhân đều có thể quảng cáo sản phẩm trên mạng xã hội, gây khó khăn cho công tác phát hiện, kiểm tra, giám sát.
Ngoài ra, nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quảng cáo đã có chế tài xử phạt tiền, nhưng theo đánh giá, mức xử phạt chưa tương xứng với số tiền thu lợi từ hành vi vi phạm.
Đối với thương mại điện tử, các quy định hiện hành đã nêu trách nhiệm của chủ sàn và người bán, nhưng việc xác thực thông tin người bán và kiểm soát chất lượng hàng hóa, đặc biệt là thực phẩm, còn hạn chế.
Cơ quan điều tra cho biết chưa có quy định đặc thù để kiểm soát các giao dịch bán thực phẩm qua mạng, qua livestream hoặc trên các nền tảng như TikTok, Shopee, Lazada. Việc xử lý các tài khoản, website vi phạm còn chậm và chưa triệt để, kết luận nêu.
Cơ quan điều tra cũng nhận định các chế tài xử lý hành chính và hình sự đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực thực phẩm, quảng cáo, công bố sản phẩm và thuế chưa đủ mạnh, chưa tạo được tính răn đe.
Theo kết luận, cơ chế tự công bố sản phẩm hiện không yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm nghiệm đầy đủ trước khi lưu hành. Cơ quan quản lý không thực hiện tiền kiểm mà chủ yếu tiếp nhận hồ sơ và hậu kiểm.
Ngay cả với sản phẩm thuộc diện đăng ký bản công bố, việc thẩm định chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy tờ, không có kiểm tra thực tế nếu hồ sơ đầy đủ.
Cơ quan điều tra cho biết cơ chế này thiếu “chốt chặn” kỹ thuật ban đầu để sàng lọc hồ sơ. Nhiều trường hợp chỉ kiểm nghiệm một số chỉ tiêu hoặc sử dụng kết quả kiểm nghiệm để hợp thức hóa hồ sơ, trong khi sản phẩm thực tế không đúng với nội dung công bố.
Việc công khai dữ liệu tự công bố chưa đầy đủ, thông tin phân tán. Công tác hậu kiểm còn hạn chế do lực lượng thanh tra mỏng, tần suất kiểm tra thấp.
Ngoài ra, việc phân công quản lý giữa các bộ, ngành còn chồng chéo, trong khi cơ chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng chưa chặt chẽ, thiếu cơ sở dữ liệu dùng chung. Việc định danh người bán và quản lý hoạt động quảng cáo trên mạng xã hội cũng gặp khó khăn do tính ẩn danh và xuyên biên giới của Internet, kết luận nêu.
Từ các tồn tại nêu trên, Cơ quan cảnh sát điều tra kiến nghị các bộ, ngành liên quan rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và công tác quản lý trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thực phẩm cũng như quảng cáo trên không gian mạng.
Đồng thời kiến nghị nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về công bố sản phẩm thực phẩm nhằm quản lý thống nhất thông tin các sản phẩm đã công bố và đang lưu hành.
Cơ sở dữ liệu dự kiến bao gồm các thông tin về doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, hồ sơ công bố sản phẩm, kết quả kiểm nghiệm thành phần, chỉ tiêu chất lượng… cũng như kết quả thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm liên quan.