Dây tiêu, cây tiêu thường chỉ to cỡ ngón tay, nhưng ở đây có nhiều gốc (choái) tiêu thân to. Đó là giống tiêu bản địa, được gọi là hồ tiêu Tiên Phước.
Ở Tiên Phước, tiêu được trồng từ rất lâu. Ngày nay nhiều người dân vẫn còn bảo tồn nhiều cây tiêu gốc hàng chục năm tuổi, gốc thân to, xum xuê.
Vườn tiêu của ông Nguyễn Văn Quá (59 tuổi, thôn 5, xã Lãnh Ngọc, trước đây thuộc xã Tiên Hiệp, huyện Tiên Phước) với gần trăm gốc, trong đó hàng chục cây được trồng từ năm 1986, đến nay tròn 40 năm.
Đây là một trong số những vườn hồ tiêu còn giữ được những gốc tiêu "khủng".
"Gia sản của gia đình, những gốc tiêu được trồng từ khi tui còn thanh niên, nay tui cũng ngót nghét tuổi lục tuần", ông Quá tâm sự.
Ông chỉ một cây tiêu với rất nhiều dây thân bám quanh cây lật mất (cây lồng mức). Thân mẹ to bằng cổ tay người lớn, những thân con to hơn ngón chân cái bám quanh, lá xanh um, xum xuê chùm trái mọc chi chít từ dưới gốc lên đến ngọn.
Theo ông, người dân hay trồng cây tiêu bám trên thân các loại cây như sữa, lật mất, ươi…
Ông cho biết hằng năm vào vụ, mỗi choái tiêu của gia đình thu hoạch hơn 0,5kg hạt khô. Mỗi năm vườn tiêu thu hơn nửa tạ, giá bán ổn định từ 450.000 - 500.000 đồng/kg khô, vừa qua giá cao kỷ lục lên đến 600.000 đồng/kg.
"Hiện nay đầu ra cây tiêu tốt, mỗi vụ gia đình kiếm được vài chục triệu đồng, trang trải chi phí sinh hoạt", ông Quá kể.
Theo ông, hiện nay trồng tiêu có hiệu quả kinh tế, ít tốn công chăm, chỉ tưới nước, bón phân. Ở Tiên Phước có nhiều vườn tiêu với những gốc tiêu thuộc hàng to, loại ít nhất hơn chục năm, nhiều vài chục năm.
Vùng trồng tiêu Tiên Phước địa hình gò đồi dạng bát úp hoặc lượn sóng phân bổ rải rác trên các độ cao dao động từ 100-180 m so với mực nước biển, độ dốc trung bình từ 10-30 độ.
Mùa thu hoạch tiêu bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 7, khi tiết trời có số giờ nắng cao nhất, độ ẩm không khí thấp nhất. Thu hoạch được chia nhiều lần hái, mỗi lần cách nhau khoảng 1-2 tuần.
Trước đó Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã ban hành quyết định cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm hạt tiêu Tiên Phước.
Theo văn bằng bảo hộ, UBND xã Tiên Phước là tổ chức đại diện các xã được giao quản lý chỉ dẫn địa lý "Tiên Phước" cho sản phẩm hạt tiêu với khu vực địa lý được bảo hộ thuộc các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà.
Từ lâu hạt tiêu Tiên Phước nổi tiếng với hương thơm đậm, vị cay nồng đặc trưng và chất lượng cao. Theo hồ sơ mô tả chỉ dẫn địa lý, sản phẩm gồm ba dạng chính là tiêu xanh, tiêu đen và tiêu trắng.
Trong đó tiêu đen có hàm lượng piperin 6,82 - 7,17% và hàm lượng tinh dầu bay hơi từ 2,47 - 2,67%, tiêu trắng có hàm lượng piperin đạt 7,32 - 7,44%, tạo nên vị cay nồng đặc trưng khó nhầm lẫn với các vùng tiêu khác.
Các nhà khoa học xác định chất lượng đặc thù của tiêu Tiên Phước là kết quả của sự kết hợp đặc biệt giữa điều kiện tự nhiên đặc hữu và tập quán canh tác truyền thống của người dân.
Tiêu được trồng trên vùng gò đồi, nhiều sỏi sạn, khí hậu có biên độ nhiệt ngày đêm lớn cùng số giờ nắng cao giúp cây tiêu tích lũy hàm lượng tinh dầu, piperin cao hơn.
Bên cạnh yếu tố tự nhiên, người dân duy trì phương thức canh tác truyền thống như sử dụng choái sống, bố trí hàng tiêu theo hướng Đông - Tây, ưu tiên sử dụng phân chuồng, phân hữu cơ, phân vi sinh.
Hạt tiêu Tiên Phước còn mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa. Từ đầu thế kỷ 17, hồ tiêu đã là một trong những mặt hàng giao thương quan trọng của vùng Đàng Trong thông qua thương cảng Hội An.
Nhiều tài liệu lịch sử của các học giả trong, ngoài nước đều ghi nhận hồ tiêu Tiên Phước là sản vật quý, có danh tiếng từ sớm.
Việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý "Tiên Phước" đối với sản phẩm hạt tiêu có ý nghĩa quan trọng trong xác lập cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ danh tiếng, chất lượng, nguồn gốc sản phẩm. Tạo điều kiện để tổ chức quản lý, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường.
Ông Nguyễn Hùng Anh, Chủ tịch UBND xã Tiên Phước, cho biết việc sản phẩm hạt tiêu Tiên Phước được cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý mở ra cơ hội lớn để nâng cao giá trị thương hiệu, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
