Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các bác sĩ đánh giá cơ hội sống sót của Nguyễn Quỳnh Nhi và Nguyễn Văn Dũng, cùng 24 tuổi, ở mức rất thấp. Họ là một trong hàng chục nạn nhân trong vụ tai nạn thảm khốc tại Tuyên Quang, khi chiếc xe giường nằm đâm trực diện vào một xe container, hồi tháng 3/2024.
Cú tông bóp méo hoàn toàn phần đầu xe, cướp đi sinh mạng 5 người tại chỗ, 5 trường hợp thương nặng. Trong khoảnh khắc khung sắt khổng lồ đổ ập xuống, Dũng chia sẻ đã dùng chút sức lực cuối cùng kéo Nhi về phía mình. Lựa chọn mang tính bản năng ấy đã cứu mạng người anh yêu nhưng khiến đôi tay chàng trai đứt lìa gân và mất đi hai ngón.
Đội cứu hộ phải dùng cưa chuyên dụng để cắt bỏ khung xe, đưa cả hai ra ngoài trong tình trạng nguy kịch. Dũng trải qua 4 ca mổ phức tạp và ba lần ngưng tim. Nhi trải qua 7 ca phẫu thuật, bao gồm một lần thay khớp háng. Bản bệnh án xuất viện ghi nhận thương tật vĩnh viễn 97% với Dũng và 93% với Nhi.
Hành trình phục hồi của họ phản chiếu một trong những thách thức y tế phức tạp nhất mà các nạn nhân đa chấn thương phải đối mặt khi tổn thương tâm lý kéo theo sau tổn thương thể chất.
Theo báo cáo được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, hơn 30% bệnh nhân chấn thương sọ não và đa chấn thương phát triển Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) hoặc trầm cảm lâm sàng.
Cả Nhi và Dũng đều từng có những khoảnh khắc muốn buông xuôi để không phải làm khổ người thân. Hai người động viên nhau gượng dậy phần lớn nhờ sự đồng hành của gia đình, yếu tố mà y văn thế giới đánh giá là liệu pháp can thiệp tâm lý mạnh mẽ nhất trong giai đoạn hồi phục sau chấn thương nặng.
Quá trình tìm lại thăng bằng bắt đầu từ những nỗ lực nhỏ nhoi nhất, cặp đôi tâm sự. Không chấp nhận cảnh nằm một chỗ, Nhi tìm kiếm các công việc tiếp thị trực tuyến để tự trang trải. Dũng hoàn thành đồ án tốt nghiệp đại học dù thị lực ngày càng yếu. Nhìn từ góc độ thần kinh học, quyết định quay lại làm việc của họ không đơn thuần là ý chí. Các chuyên gia y tế khẳng định việc duy trì hoạt động trí óc sau chấn thương sọ não giúp kích thích tính dẻo dai thần kinh của não bộ (neuroplasticity), ngăn ngừa sự suy giảm nhận thức vĩnh viễn. Đây là một hình thức phục hồi chức năng không thể thay thế bằng thuốc hay phẫu thuật.
Song song phục hồi thể chất, quá trình Nhi học cách nhìn thẳng vào gương chấp nhận khuôn mặt với một bên mắt hỏng, và việc Dũng bình thản sống chung với đôi bàn tay khiếm khuyết, phản ánh nguyên lý của Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT) trong tâm lý học lâm sàng.
“Việc chấp nhận thương tật vĩnh viễn giúp bệnh nhân thoát khỏi trạng thái hoài niệm quá khứ để chủ động thiết lập lại một cuộc đời mới”, thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nói.
Hôm 7/4, Nhi và Dũng ngồi bên nhau cẩn thận viết tên từng khách mời lên những tấm thiệp hồng. Đám cưới của họ sẽ diễn ra vào cuối tháng. Bầu không khí bình yên trong căn phòng nhỏ trái ngược hoàn toàn với những bản bệnh án còn lưu trong ngăn kéo.
Nhi nói động tác kéo tay của Dũng trong khoảnh khắc chiếc thanh sắt đổ ập đã trở thành lý do lớn nhất thôi thúc cô phải sống và chọn người đàn ông này làm bạn đời. Còn Dũng, anh nói ngắn gọn rằng anh không muốn tự bỏ rơi chính mình và gia đình.
Tại Nhật Bản, cụ ông Yoshiro Nakamatsu nổi tiếng là một nhà phát minh cuồng nhiệt và tràn đầy năng lượng dù đã bước sang tuổi 97. Không chỉ sở hữu hơn 3.000 phát minh trong suốt cuộc đời, ông còn khiến thế giới kinh ngạc khi từng đoạt giải Ig Nobel nhờ thói quen ghi chép bữa ăn suốt nửa thế kỷ.
Ở tuổi gần 100, cụ ông này vẫn hoạt động tích cực trên mạng xã hội, duy trì thể lực dẻo dai và đặt mục tiêu sống thọ đến 119 tuổi để trở thành người già nhất thế giới.
Thói quen kiên trì ghi lại chế độ ăn uống suốt 55 năm
Năm 42 tuổi, ông Nakamatsu bắt đầu trăn trở về các vấn đề sức khỏe của tuổi già. Từ đó, ông quyết định chụp ảnh từng món ăn trong mỗi bữa để phân tích tác động của dinh dưỡng đối với chức năng não bộ và thể trạng.
Ông tự thu thập mẫu máu hàng ngày để kiểm tra mối tương quan với các thành phần thực phẩm. Sau nhiều năm nghiên cứu, nhà phát minh này đưa ra kết luận rằng thức ăn mà chúng ta nạp vào cơ thể hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ và thể trạng sau đó 3 ngày.
Vào năm 2005, công trình nghiên cứu bền bỉ suốt 35 năm với hơn 10.000 bức ảnh phim của ông đã được trao giải Ig Nobel về Dinh dưỡng. Đây là giải thưởng tôn vinh những nghiên cứu khoa học độc đáo.
Hiện nay, hành trình ghi lại các bữa ăn đã kéo dài 55 năm. Ban đầu, việc rửa ảnh phim gặp nhiều khó khăn và tốn kém nên sau đó ông chuyển sang sử dụng máy ảnh kỹ thuật số để lưu trữ hình ảnh một cách tiện lợi và chính xác hơn.
Thời còn trẻ, ông Nakamatsu đã thử nghiệm giảm số lượng bữa ăn và phát hiện ra bản thân đạt trạng thái thể chất tốt nhất khi chỉ ăn duy nhất một bữa mỗi ngày. Kể từ đó, ông kiên trì ủng hộ và thực hiện theo nguyên tắc này để phòng ngừa chứng mất trí nhớ cũng như kéo dài tuổi thọ.
Qua các phân tích cá nhân, ông xác định 55 loại thực phẩm có lợi cho sức khỏe và hệ thần kinh, bao gồm các loại đậu, rong biển, ngũ cốc nảy mầm cùng nhiều loại rau củ quả tươi…
Mặc dù chỉ ăn một bữa, thực đơn của ông lại vô cùng phong phú và cân bằng dinh dưỡng. Trên mạng xã hội cá nhân, ông thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc thưởng thức các món ăn yêu thích như lẩu và bít tết. Ông đặc biệt ưa chuộng món lẩu vì phương pháp chế biến này giúp ông dễ dàng dung nạp nhiều loại rau xanh cùng thịt bò bổ dưỡng cùng một lúc.
Hành trình 6 năm vượt qua ung thư nhờ lối sống khoa học
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, ông Yoshiro Nakamatsu duy trì thói quen vận động đều đặn để hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Ông thực hiện các bài tập tạ nhằm tăng khối lượng cơ bắp và duy trì sức mạnh hệ xương khớp, kết hợp bơi lội để cải thiện chức năng tim mạch. Thói quen này giúp ông duy trì thể lực ổn định, đồng thời tối ưu hóa khả năng phục hồi sau tập luyện bằng việc ăn bữa chính duy nhất sau khi kết thúc buổi tập, cung cấp lượng protein cần thiết cho cơ bắp.
Thể lực của cụ ông 97 tuổi này khiến các bác sĩ và người xung quanh vô cùng khâm phục. Ông có thể hoàn thành quãng đường bơi lên tới 1800m ngay sau khi kết thúc bài tập thể hình. Ông luôn giữ thói quen thưởng thức bữa ăn duy nhất trong ngày vào thời điểm sau khi kết thúc buổi tập để đảm bảo cơ thể được bổ sung lượng protein kịp thời cho quá trình phục hồi cơ bắp.
Cuộc đời của nhà phát minh này còn là một hành trình chiến thắng bệnh tật. Vào cuối năm 2013, ông từng nhận chẩn đoán mắc ung thư biểu mô ống tuyến tiền liệt và được các bác sĩ tiên lượng sống tối đa 2 năm. Khi các tế bào ác tính bắt đầu di căn đến vùng xương chậu, tình trạng của ông ngày càng chuyển biến xấu.
Nhờ tuân thủ phác đồ điều trị kết hợp với lối sống khoa học, ông Nakamatsu phục hồi sức khỏe sau 6 năm. Chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt trong máu trở về mức an toàn. Hiện tại, dù phải di chuyển bằng xe hỗ trợ, ông vẫn tiếp tục tham gia các hoạt động liên quan đến ẩm thực và phát minh.
Hình ảnh bác sĩ tức tốc bước xuống từ xe cấp cứu đậu trước sân Bệnh viện Từ Dũ, lao nhanh về phía phòng mổ đang thu hút sự quan tâm lớn, được nhiều người ví "kịch tính hơn cả điện ảnh".
Theo chia sẻ trên mạng xã hội, chiếc xe cấp cứu đậu giữa sân Bệnh viện Từ Dũ là của Bệnh viện Chợ Rẫy chở bác sĩ tim mạch đến hỗ trợ trong tình huống báo động đỏ liên viện cho một ca ngưng tim ngay trên bàn mổ.
"Bác sĩ vừa xuống xe đã chạy như bay vào phòng mổ, và cuối cùng bệnh nhân đã ở lại với ba đứa con nhỏ của mình. Hơn cả điện ảnh", tài khoản L.P.D. viết.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online sáng 1-5, BSCKI Trịnh Ngọc Thạnh (khoa nội tim mạch, Bệnh viện Chợ Rẫy) nhấn mạnh việc cứu sống sản phụ ngưng tim trên bàn mổ không phải là thành công của một cá nhân anh, mà là kết quả của sự phối hợp khẩn trương, chặt chẽ với ê kíp Bệnh viện Từ Dũ.
Anh cũng bất ngờ khi hành động cứu người - một trong những việc làm thường quy của người thầy thuốc - lại được cộng đồng mạng chia sẻ rộng rãi và ví “nhanh như chớp”, “kịch tích hơn cả điện ảnh”.
Bác sĩ Thạnh kể lại cách đây khoảng một tuần, Bệnh viện Chợ Rẫy nhận báo động đỏ liên viện từ Bệnh viện Từ Dũ về trường hợp sản phụ 30 tuổi đã có 3 con và đang mang thai lần thứ 4 nhưng thai chết lưu, nghi vỡ tử cung, huyết áp thấp...
Trong lúc ê kíp Bệnh viện Từ Dũ mổ khẩn cấp để lấy thai lưu và cắt tử cung, thì nhịp tim bệnh nhân giảm mạnh, ngưng tim ngay trên bàn mổ.
Ngay lúc này Bệnh viện Từ Dũ đã kích hoạt hệ thống báo động đỏ liên viện yêu cầu Bệnh viện Chợ Rẫy hỗ trợ. Ban lãnh đạo khoa và lãnh đạo Bệnh viện Chợ Rẫy đã điều động bác sĩ Thạnh trực tiếp sang hỗ trợ.
Xe cấp cứu Bệnh viện Chợ Rẫy di chuyển với tốc độ cao, còi ưu tiên hú liên tục, và mất khoảng 7-8 phút đến Bệnh viện Từ Dũ. Lúc này tại cổng Bệnh viện Từ Dũ đã có ê kíp chờ sẵn để đưa bác sĩ Thạnh lên phòng mổ.
Từ trên xe cấp cứu, bác sĩ Thạnh đi tốc độ rất nhanh hướng về phía phòng mổ, cùng với ê kíp bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ.
Trong vòng 15 phút phối hợp hồi sức tích cực, các bác sĩ đã giành lại sự sống cho sản phụ.
"Đối với chúng tôi, những người khoác áo blouse trắng và hành nghề y, mục tiêu thuần khiết, cao cả, quan trọng nhất là cứu người nhanh nhất, đặc biệt là trường hợp nặng, báo động đỏ liên viện.
Khi xe cấp cứu đến cổng Bệnh viện Từ Dũ, tôi tức tốc chạy đến phòng mổ để kịp thời hội chẩn cùng ê kíp Bệnh viện Từ Dũ. Có lẽ chính khoảnh khắc đó tạo nên ấn tượng cho cộng đồng mạng và đúng nghĩa đen là xách áo blouse mà chạy", bác sĩ Thạnh kể lại.
Bác sĩ Thạnh cho biết thêm trong các ca ngưng tim, thời gian xử lý được tính bằng từng phút và có thể thay đổi hoàn toàn tiên lượng của bệnh nhân. Nếu chậm trễ, dù cứu sống được tim, bệnh nhân vẫn có nguy cơ cao bị tổn thương não vĩnh viễn, dẫn đến sống thực vật hoặc tàn tật, mất khả năng sinh hoạt bình thường.
Sáng 20/5, Phó thủ tướng dự Ngày hưởng ứng hiến tặng mô, tạng Việt Nam, tại Trường Đại học Y Hà Nội. Chương trình do Bộ Y tế phối hợp các đơn vị thực hiện nhằm kêu gọi người dân tham gia đăng ký hiến mô, tạng cứu người.
"Hiến mô, tạng không chỉ là hành động y học mà còn là nghĩa cử nhân đạo cao cả nhất, thể hiện triết lý sống 'cho đi là còn mãi'", Phó thủ tướng nói, cho biết "tự mình viết lá đơn đăng ký hiến mô tạng đúng ngày hưởng ứng đầy ý nghĩa này".
Phó thủ tướng nhắc lại câu chuyện một nữ du khách người Anh 19 tuổi gặp tai nạn ở Hà Giang, được các bác sĩ nỗ lực cứu chữa nhưng không qua khỏi. Gia đình quyết định hiến tạng con ghép cho 4 bệnh nhân và mang lại ánh sáng cho hai người khác.
"Một cô gái trẻ đã rời cuộc đời này nhưng trái tim nhân ái của em vẫn ở lại với đất nước Việt Nam", bà Trà nói.
Mỗi bộ phận cơ thể được hiến tặng là một hy vọng được thắp lên, một cuộc đời được hồi sinh, một gia đình có thêm cơ hội đoàn viên. Vì vậy, lãnh đạo Chính phủ kêu gọi người dân tham gia đăng ký hiến tạng, bởi mỗi lá đơn đăng ký hiến mô, tạng hôm nay có thể trở thành cơ hội sống cho nhiều người bệnh ngày mai.
Năm 2024, ông Phạm Minh Chính, khi ấy là Thủ tướng Chính phủ, cũng đăng ký hiến tặng mô, tạng sau khi qua đời.
Ghép tạng là một trong những thành tựu quan trọng nhất của nền y học thế giới từ thế kỷ 20. Với lĩnh vực ghép tạng, Việt Nam đi sau thế giới 50 năm và sau các nước trong khu vực khoảng 20 năm, nhưng đến nay trình độ ghép tạng của nước ta ngang bằng nhiều nước. Tỷ lệ sống sau ghép tạng ở Việt Nam thậm chí cao hơn so với một số quốc gia phát triển, trong khi chi phí rẻ hơn rất nhiều.
Từ ca ghép tạng thành công đầu tiên cách đây hơn 30 năm, Việt Nam nay đã làm chủ được kỹ thuật ghép các loại tạng, liên tiếp thực hiện nhiều ca ghép đa tạng. Hai năm gần đây, các bệnh viện đã thực hiện thành công hơn 1.000 ca ghép tạng mỗi năm, cao nhất Đông Nam Á.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết Việt Nam hiện đã thực hiện hơn 10.800 ca ghép tạng, song nguồn tạng hiến chủ yếu từ người hiến sống, chiếm khoảng 90% tổng số ca ghép, trong khi số người chết não hiến tạng còn hạn chế.
Đến nay, cả nước có hơn 177.000 người đăng ký hiến mô, tạng sau khi qua đời. Năm 2025 ghi nhận 66 trường hợp chết não hiến tạng, tăng mạnh so với các năm trước. Lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng nhận thức cộng đồng về hiến tạng đang dần thay đổi tích cực, ngày càng nhiều người xem đây là hành động nhân văn giúp nối dài sự sống cho người khác.
Ngày 20/5 được chọn là Ngày hưởng ứng hiến tặng mô, tạng tại Việt Nam. Năm 2026 là lần đầu chương trình được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng, xóa bỏ rào cản tâm lý và tôn vinh những người đã trao đi sự sống bằng quyết định hiến tạng.
