Gia đình đưa người đàn ông vào Bệnh viện Ninh Bình cấp cứu. Các chỉ số xét nghiệm sau đó cho thấy men gan của anh tăng gấp 8 lần ngưỡng bình thường, mỡ máu tăng tương tự, cận kề mức viêm tụy. Bác sĩ thông báo tế bào gan của anh đang bị tổn thương do liên tục phải xử lý một lượng lớn ethanol trong thời gian ngắn.
“Ở chỗ tôi, cảm xúc nào của đàn ông cũng phải đi qua cổ chai. Con đỗ đại học, càng phải uống cho thấy mình viên mãn”, anh Hùng kể, không nghĩ niềm vui lại đổi thành bệnh tật.
Một nam bệnh nhân khác nhập Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, trong tình trạng thể xác rã rời, huyết áp liên tục dao động ở mức nguy hiểm và có biểu hiện rối loạn lo âu nặng. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa, kể áp lực kinh tế đè nặng kể từ khi đứa con thứ hai chào đời khiến anh rơi vào trạng thái bế tắc. Mỗi lần người đàn ông định mở lòng chia sẻ khó khăn, người vợ lại buông tiếng thở dài kèm những lời so sánh với người khác.
Không thể tìm kiếm sự thấu hiểu từ gia đình, anh chọn cách rẽ vào quán bia sau mỗi giờ làm. Ban đầu, mọi thứ tưởng như vô hại. Sau một ngày mệt mỏi, vài lon bia giúp anh dễ chịu hơn, tạm quên áp lực, ngủ nhanh hơn. Nhưng dần, lượng rượu bia tăng lên, người đàn ông tăng cân, vòng bụng ngày một lớn.
Từ vài ly bia để dễ thở, anh chuyển sang rượu mạnh để quên đi thực tại. Chỉ khi men say ức chế lý trí, người đàn ông mới dám thốt lên lời gan ruột rằng mình đã kiệt sức, cảm giác cô đơn xâm lấn. Anh được bác sĩ kê đơn điều trị bệnh mạn tính và chứng rối loạn lo âu.
Việt Nam xếp thứ hai Đông Nam Á về mức tiêu thụ rượu bia, với tỷ lệ nam giới uống ở mức nguy hại đang tăng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, rượu là nguyên nhân trực tiếp của hơn 30 bệnh không lây nhiễm và liên quan đến gần 200 loại bệnh khác, đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong sớm và tàn tật toàn cầu.
Một nghiên cứu trên The Lancet chỉ ra cồn ức chế trực tiếp vỏ não trước trán, vùng kiểm soát lý trí và các bộ lọc xã hội. Khi chốt chặn này tê liệt, cảm xúc dồn nén được giải phóng. Đó là lý do người đàn ông không nói được lời gan ruột khi tỉnh, nhưng khóc và ôm vai bá cổ nhau khi say.
Cái giá cơ thể trả thì ngược lại. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, cho biết cồn làm gián đoạn dẫn truyền thần kinh, ức chế hormone giữ nước khiến người uống khát khô và đau đầu sáng hôm sau. Về lâu dài, nó dẫn đến viêm loét dạ dày, xơ gan, suy tim, đột quỵ và suy giảm trí nhớ.
Ví dụ, khi đi vào cơ thể, 90% lượng cồn (ethanol) được gan đảm nhận chuyển hóa, tạo ra acetaldehyde – một độc chất trung gian phá hủy trực tiếp các tế bào gan và gây viêm tế bào cấp tính. Quá trình xử lý cồn liên tục này buộc gan phải tạm dừng các chức năng quan trọng khác, dẫn đến việc tích tụ các hạt mỡ trong tế bào và hình thành bệnh gan nhiễm mỡ. Nếu người dùng tiếp tục lạm dụng rượu, các tế bào gan bị tổn thương kéo dài sẽ chết đi, hình thành các mô sẹo không thể phục hồi (xơ gan) và mất dần chức năng lọc thải độc tố cho cơ thể.
“Nhiều người tin vài chai bia giúp xả stress, nhưng họ đang vay một liều thuốc ngủ và trả lãi bằng lá gan”, bác sĩ Mạnh nói.
Vấn đề, theo các chuyên gia, không nằm ở ly rượu mà ở chỗ đàn ông Việt thiếu công cụ lành mạnh để xử lý cảm xúc. “Xã hội dạy đàn ông phải mạnh mẽ, không được than. Khi không được phép khóc lúc tỉnh, họ mượn cồn để hợp pháp hóa việc bộc lộ”, Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Viện đào tạo BHIU, nói.
Để cắt đứt vòng lặp độc hại này, việc thay đổi hành vi đòi hỏi những liệu pháp thay thế cụ thể thay vì những lời khuyên răn chung chung. Thạc sĩ Lan cho rằng việc giải phóng cảm xúc chỉ thực sự bền vững khi nó dựa trên các hoạt động kích thích cơ thể sản sinh hormone hạnh phúc tự nhiên thông qua vận động thể chất và kết nối xã hội lành mạnh.
Bà Hương Lan đề xuất ba bước chuyển đổi thói quen hàng ngày cho nam giới như thay thế tin nhắn rủ rê “Tối nay làm vài chai” bằng lời đề nghị “Tối nay ra sân chạy bộ vài vòng” hoặc “Cà phê trò chuyện chút nhé”. Việc vận động thể chất mạnh giải phóng lượng lớn endorphin, giúp giải tỏa căng thẳng hiệu quả hơn cồn. Thực tế, không ít người đàn ông từng nhậu 4-5 buổi/tuần sau khi chuyển sang chạy bộ đã giảm hẳn nhu cầu rượu bia.
Thứ hai là chuyển đổi hình thức ăn mừng, thay vì tổ chức những bữa tiệc kéo dài nhiều ngày khi đạt thành tựu, hãy chuyển đổi thành các hoạt động trải nghiệm như một chuyến du lịch gia đình, mua một món quà thiết thực hoặc dành thời gian chơi thể thao cùng con cái.
Cuối cùng, cần áp dụng chế độ giới hạn nghiêm ngặt, trong các trường hợp bắt buộc phải tiếp khách, không uống quá giới hạn khuyến cáo của WHO là 720 ml bia hoặc 60 ml rượu mạnh mỗi ngày đối với nam giới.
Vào năm 2015, nhận thấy việc yêu cầu bệnh nhân giảm cân là một thử thách nan giải, bác sĩ Kudo Takafumi - chuyên gia về bệnh tiểu đường tại Nhật Bản đã tận dụng các nguyên liệu quen thuộc hàng ngày để sáng tạo ra "Phương pháp giảm cân bằng cà phê và trà xanh".
Qua gần một năm tự thử nghiệm trên chính cơ thể mình, cân nặng của ông đã chạm mốc 67 kg so với 92 kg ban đầu trong vòng hơn 10 tháng mà không hề bị tăng cân trở lại, China Press đưa.
Không chỉ riêng ông, các bệnh nhân áp dụng phương pháp này cũng giảm trung bình 6,2 kg mỗi tháng. Thậm chí, nhiều người không cần điều chỉnh chế độ ăn hay tập luyện, chỉ nhờ thức uống này mà vùng mỡ bụng đã giảm đi đáng kể.
Theo chuyên gia dinh dưỡng chuyên nghiệp Hong Kong Trương Triển Bằng, mấu chốt của phương pháp này nằm ở việc tận dụng sự kết hợp giữa caffeine, chất catechins trong trà xanh và axit chlorogenic có trong cà phê.
Axit chlorogenic trong cà phê có khả năng kích hoạt các enzyme trong cơ thể, thúc đẩy quá trình đốt cháy chất béo. Chất catechins trong trà xanh hỗ trợ quá trình chuyển hóa lipid, đẩy nhanh tốc độ tiêu hao mỡ thừa. Cả hai thành phần này đều có tác dụng lợi tiểu và thải độc.
Sự cộng hưởng của các hoạt chất này giúp nâng cao tối đa hiệu quả đốt mỡ, đồng thời kiểm soát tốt lượng đường huyết sau bữa ăn - một lựa chọn lý tưởng cho người đang giảm cân.
Để đạt hiệu quả tối ưu và tránh làm giảm tác dụng, người giảm cân bắt buộc phải sử dụng trà xanh không đường và cà phê đen nguyên chất, tuyệt đối không thêm đường, sữa hay bột kem béo. Bạn có thể mua trà xanh đóng chai không đường hoặc dùng trà túi lọc để thay thế.
Nguyên liệu: 150 ml trà xanh, 150 ml cà phê.
Tỷ lệ: Trà xanh và cà phê hòa trộn theo tỷ lệ 1:1.
Cách pha: Khuấy đều hai loại với nhau để uống chung, hoặc uống riêng biệt từng loại đều được.
Thời điểm uống: Uống 1 ly (khoảng 250-300 ml) trước mỗi bữa ăn.
Bên cạnh đó, việc duy trì thói quen cân trọng lượng cơ thể vào mỗi buổi sáng sẽ giúp bạn theo dõi sát sao sự thay đổi. Toàn bộ liệu trình này giúp kiểm soát cảm giác thèm ăn, tăng tốc độ chuyển hóa mỡ, giúp hành trình giảm cân trở nên dễ dàng hơn.
Phương pháp này được đánh giá là đặc biệt hiệu quả đối với 3 nhóm người sau:
Người bận rộn, thường xuyên ăn ngoài hoặc dân văn phòng: Phương pháp này không đòi hỏi phải kết hợp tập luyện hay ăn kiêng nghiêm ngặt, chỉ cần uống trước bữa ăn. Do đó, đây là giải pháp cứu cánh cho những ai không có thời gian quản lý thực đơn hay đến phòng tập.
Người có vòng bụng lớn, béo bụng: Sự kết hợp giữa catechins (trà xanh) và axit chlorogenic (cà phê) có tác động mạnh mẽ đến việc thúc đẩy đốt cháy chất béo, đặc biệt hiệu quả rõ rệt đối với vùng mỡ bụng.
Người hay bị áp lực (stress) dẫn đến ăn uống quá độ: Thành phần theanine trong trà xanh có tác dụng giải tỏa căng thẳng, giúp kiểm soát sự thèm ăn và hạn chế hiệu quả tình trạng cuồng ăn do biến động tâm lý.
Ngược lại, đối với những người có thể trạng tỳ vị kém, phụ nữ mang thai, bệnh nhân tiểu đường hoặc cao huyết áp, phương pháp này có thể gây phản tác dụng và tổn hại đến sức khỏe.
Người có tỳ vị ẩm nhiệt, dễ dư axit dạ dày: Uống cà phê dễ gây ra tình trạng trào ngược dạ dày thực quản. Những người bị thiếu máu hoặc nhạy cảm với caffeine cũng cần hết sức thận trọng.
Bệnh nhân tiểu đường và cao huyết áp: Người bị tiểu đường nên chuyển sang dùng loại cà phê đã tách caffeine (decaf). Trong khi đó, người bị cao huyết áp cần tránh uống cà phê ngay khi vừa ngủ dậy vào buổi sáng để ngăn ngừa tình trạng huyết áp tăng vọt đột ngột.
Phụ nữ mang thai: Mỗi ngày không được uống quá 2 ly hỗn hợp cà phê trà xanh này. Sử dụng quá liều lượng có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc khiến trẻ sinh ra bị nhẹ cân.
Giá trị dinh dưỡng của cá không chỉ phụ thuộc vào việc chúng được nuôi hay đánh bắt tự nhiên, mà còn liên quan đến loài cá, nguồn thức ăn, vùng đánh bắt, phương pháp nuôi trồng và cách bảo quản sau khi bắt, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Trong một số trường hợp, cá tự nhiên có tỷ lệ omega-3 cao hơn. Nhưng ở những trường hợp khác, cá nuôi lại có hàm lượng omega-3 tương đương, giá rẻ và đôi khi có mức thủy ngân thấp hơn.
Với protein, một số quan điểm rằng cá tự nhiên giàu protein hơn vì chúng phải bơi nhiều hơn trong môi trường tự nhiên. Điều này có thể đúng ở một số loài nhưng mức chênh lệch thường không đáng kể.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Current Research in Food Science cho thấy cá hồi tự nhiên có hàm lượng protein và tổng a xít amin cao hơn một chút so với cá hồi nuôi. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng cho thấy mức khác biệt này không quá lớn.
Trên thực tế, nếu ăn cá đều đặn mỗi tuần, lựa chọn cá nuôi hay cá tự nhiên thường không ảnh hưởng quá nhiều đến tổng lượng protein hấp thụ.
Một trong những khác biệt dễ thấy nhất giữa cá nuôi và cá tự nhiên là tổng lượng mỡ cá. Cá nuôi thường được cho ăn theo chế độ giúp tăng trưởng nhanh hơn, đồng thời mức vận động cũng thấp hơn cá sống ngoài tự nhiên. Điều này khiến nhiều loại cá nuôi có xu hướng có nhiều mỡ hơn.
Ví dụ điển hình là cá hồi nuôi thường có phần thịt béo hơn, mềm hơn và nhiều calo hơn cá hồi tự nhiên. Trong khi đó, cá đánh bắt tự nhiên thường có phần thịt săn chắc hơn, ít mỡ hơn và phù hợp với những người đang muốn kiểm soát calo.
Một quan niệm khá phổ biến là cá sống trong môi trường tự nhiên luôn sạch hơn cá nuôi. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Cá tự nhiên có thể tiếp xúc với thủy ngân, vi nhựa và nhiều chất ô nhiễm khác tồn tại trong sông, hồ hoặc đại dương. Đặc biệt, những loài cá lớn sống lâu và đứng cao trong chuỗi thức ăn như cá kiếm, cá mập hoặc cá thu thường có nguy cơ tích lũy thủy ngân cao hơn.
Trong khi đó, một số nghiên cứu cho thấy nhờ thay đổi công thức thức ăn chăn nuôi, nhiều trang trại thủy sản hiện đại đã có thể giảm nồng độ một số chất ô nhiễm hữu cơ trong cá nuôi. Vì vậy, yếu tố quan trọng hơn không nằm ở cá được nuôi hay đánh bắt mà là loài cá và nguồn gốc của chúng.
Bên cạnh yếu tố cá nuôi hay cá tự nhiên, mọi người cũng nên quan tâm nhiều hơn đến loại cá cụ thể và nguồn gốc sản phẩm. Ưu tiên các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp, nguồn cung rõ ràng và được bảo quản đúng cách, theo Healthline.
Một thìa canh (khoảng 7 g) hạt lanh xay cung cấp:
Calo: 37
Protein: 1 g
Chất béo: 3 g (chủ yếu là chất béo không bão hòa có lợi)
Chất xơ: 2 g (chiếm gần 30% trọng lượng hạt)
Giá trị cơ thể cần hàng ngày:
Thiamine (Vitamin B1): 10% DV
Đồng: 9% DV
Mangan: 8% DV
Magie: 7% DV
Hạt lanh còn chứa selen, kẽm, vitamin B6, sắt và folate, tạo nên một tổ hợp vi chất tốt cho sức khỏe tổng thể.
Lợi ích
Giàu axit béo omega-3
Nếu cá hồi cung cấp omega-3 động vật nổi bật thì hạt lanh là một trong những nguồn omega-3 hàng đầu từ thực vật. Loại hạt này giàu axit alpha-linolenic (ALA) - loại axit béo thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được.
ALA trong hạt lanh có thể giúp giảm viêm mạn tính, góp phần hạn chế hình thành mảng bám trong mạch máu và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ. Với người ăn chay hoặc ít ăn cá, hạt lanh là lựa chọn thay thế phù hợp để bổ sung omega-3.
Phòng ung thư
Hạt lanh nổi bật với hàm lượng lignans rất cao, hơn nhiều lần so với các thực phẩm thực vật khác. Đây là hợp chất phytoestrogen, có đặc tính chống oxy hóa, có thể giúp điều hòa nội tiết và giảm nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh.
Giàu chất xơ hỗ trợ tiêu hóa
Chất xơ là thành phần không thể thiếu để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Hạt lanh cung cấp cả hai loại chất xơ quan trọng gồm hòa tan và không hòa tan. Chất xơ hòa tan hỗ trợ ổn định đường huyết, giảm cholesterol và tạo cảm giác no lâu, trong khi chất xơ không hòa tan thúc đẩy nhu động ruột, ngăn táo bón. Sự kết hợp này còn nuôi dưỡng hệ vi sinh vật có lợi trong ruột, giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
Giảm mức cholesterol
Nhờ nguồn giàu chất xơ, lignan và axit béo omega-3, ăn hạt lanh giúp giảm hấp thu cholesterol trong ruột. Hiệu quả tốt hơn khi dùng ở dạng xay nhuyễn thay vì dạng nguyên hạt và thêm vào thức ăn.
Ổn định đường huyết và kiểm soát cân nặng
Hạt lanh là lựa chọn phù hợp cho người mắc tiểu đường type 2 và những người muốn kiểm soát cân nặng. Chất xơ hòa tan trong hạt lanh làm chậm hấp thu đường, hạn chế tăng đường huyết sau ăn và cải thiện độ nhạy insulin. Đồng thời, lượng chất xơ dồi dào trong loại hạt này còn tạo cảm giác no lâu, giảm cảm giác thèm ăn, hỗ trợ kiểm soát lượng calo nạp vào. Nhờ đó, việc giảm cân trở nên bền vững và ít gây mệt mỏi hơn.
Lưu ý
Để tận dụng tối đa giá trị dinh dưỡng, nên ưu tiên dùng hạt lanh xay thay vì hạt nguyên vì lớp vỏ cứng khiến cơ thể khó hấp thụ dưỡng chất. Bạn có thể dễ dàng thêm hạt lanh vào bữa ăn hàng ngày như rắc vào yến mạch, sữa chua, sinh tố hoặc dùng khi làm bánh. Hạt lanh xay còn có thể thay thế trứng trong nấu ăn chay hoặc dùng dầu hạt lanh để trộn salad (không nên đun ở nhiệt độ cao).
Dù có nhiều lợi ích, hạt lanh cần được sử dụng điều độ. Do giàu chất xơ, nên bắt đầu với lượng nhỏ và tăng dần để tránh đầy hơi, đồng thời uống đủ nước. Phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc người có bệnh lý liên quan hormone nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Ngoài ra, hạt lanh có thể ảnh hưởng đến hấp thu thuốc hoặc gây dị ứng ở một số trường hợp ít gặp.
