Vừa qua, một liên danh các công ty Nhật Bản và Việt Nam đã nhất trí hợp tác trong dự án điện gió trị giá 95 triệu USD (2.370 tỉ đồng) tại miền Nam Việt Nam. Dù giá trị không quá lớn, nhưng thỏa thuận cho thấy một sự thay đổi lớn hơn nhiều đang diễn ra ở Indo-Pacific.
Indo-Pacific đang đối mặt nhiều thách thức. Lợi ích lâu dài của Mỹ tại đây vẫn chưa rõ ràng, quan hệ giữa Trung Quốc với các nước xung quanh còn tồn tại nhiều vấn đề và sự khó lường ở eo biển Hormuz đã buộc các quốc gia trong khu vực đối mặt với thực tế rằng các tuyến hàng hải mở không chắc chắn. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường quan hệ đối tác kinh tế, như dự án điện gió trên, đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Giữa bối cảnh như vậy, phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lên tiếng kêu gọi các nỗ lực ngoại giao và sự cần thiết phải tuân thủ luật pháp quốc tế. Lời kêu gọi đã nhận được sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng quốc tế. Qua đó, Việt Nam nâng cao vị thế. Hiện nay, Việt Nam đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số và đạt vị thế quốc tế thu nhập cao vào năm 2045. Việt Nam nhận thức rằng để đạt được điều này, thì cần có sự tham gia quốc tế sâu rộng hơn, cùng với yêu cầu cấp thiết về các tuyến hàng hải mở – những huyết mạch mà thương mại toàn cầu vận hành nhưng cũng có thể bị đe dọa nếu căng thẳng leo thang ở Biển Đông.
Việc các đối tác cùng chia sẻ quan điểm vừa nêu càng trở nên quan trọng với Việt Nam.
Các thành viên ASEAN là những đối tác tự nhiên của Việt Nam. Tất cả các thành viên của khối đều tán thành Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (AOIP). Khuôn khổ này thể hiện cam kết rõ ràng về việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và tuân thủ Công ước LHQ về luật Biển (UNCLOS) 1982.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hành động nhanh chóng cho chiến lược trên. Từ tháng 8.2024 đến nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thăm 7 trong 10 thành viên ASEAN và thiết lập Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với 4 thành viên ASEAN chỉ trong 6 tháng.
Chính sách đối ngoại của Việt Nam không hề là sự chuyển hướng khỏi Mỹ hay Trung Quốc. Thực tế, chiến lược của Việt Nam từ lâu đã được định hình bởi 2 trụ cột đa dạng hóa và chủ nghĩa đa phương. Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La nhấn mạnh “chúng ta không đứng về phe nào” cho thấy rõ điều này sẽ không thay đổi.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang củng cố vị thế với tư cách là người dẫn đầu trong cộng đồng quốc tế dựa trên luật lệ.
Tăng cường hợp tác với các đối tác trong khuôn khổ Indo-Pacific tự do và rộng mở (FOIP) dường như là bước tiếp theo hiển nhiên. Giống như AOIP, FOIP là một tầm nhìn đề cao các nguyên tắc tự do hàng hải và pháp quyền trong khu vực Indo-Pacific.
Tiên phong trong tầm nhìn FOIP từ hơn 10 năm trước, Nhật Bản từ lâu đã thể hiện các nguyên tắc pháp lý mà Việt Nam ủng hộ. Bởi thế, Nhật Bản cũng là một đối tác tự nhiên của Việt Nam.
Cả FOIP lẫn chính sách đối ngoại rộng lớn hơn của Nhật Bản đều không áp đặt lên các quốc gia có chủ quyền. Như Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjirō Koizumi đã nêu tại Đối thoại Shangri-La, các chính sách của nước này bắt nguồn từ tầm nhìn về Indo-Pacific như một khu vực nơi các quốc gia “được tự do lựa chọn con đường của riêng”. Nhật Bản đang nỗ lực thực thi những nguyên tắc này trên thực tế.
Bên cạnh việc sẵn sàng hợp tác ngoại giao với Trung Quốc, Nhật Bản cũng đã minh bạch về ý định tăng ngân sách quốc phòng và sửa đổi “3 văn kiện chiến lược”. Nhật Bản đã làm rõ rằng đây là những biện pháp phòng thủ nhằm duy trì trật tự dựa trên luật lệ ở Indo-Pacific.
Đáng chú ý, trong số các điều khoản quan trọng của các văn kiện chiến lược, chiến lược được cập nhật dự kiến sẽ nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải bảo vệ các tuyến hàng hải – đảm bảo rằng các tàu dân sự có thể tự do di chuyển trong môi trường tuân theo các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Qua đó, Nhật Bản và Việt Nam có được sự tương đồng về giá trị.
Chuyến thăm gần đây của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tới Việt Nam đã đạt được thỏa thuận về một danh sách rộng lớn các lĩnh vực trong an ninh kinh tế, bao gồm năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn và không gian.
Một tháng sau, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjirō Koizumi đã đến thăm Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng tăng mà cả hai nước đặt vào mối quan hệ song phương. Việt Nam đã rất nhạy bén với sự liên kết giữa hai nước, đồng thời khéo léo duy trì sự tỉnh táo trước mạng lưới đối tác rộng lớn hơn mà Việt Nam có thể hợp tác.
Vào tháng 6, Ấn Độ, một nước ủng hộ FOIP, đã ký thỏa thuận quốc phòng quan trọng với Việt Nam. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng giữ tư cách quan sát viên tại cuộc tập trận chung thường niên Balikatan quy tụ các đối tác AOIP và FOIP bao gồm Philippines, Mỹ, Úc và Nhật Bản.
Trong một cuộc cải tổ lịch sử, Thủ tướng Takaichi đã dỡ bỏ những hạn chế lâu đời đối với việc xuất khẩu vũ khí sát thương. Việt Nam là một trong 17 quốc gia có thể hưởng lợi từ quyết định này. Nhật Bản, quốc gia hàng đầu thế giới về nhận thức lãnh hải, có vị thế độc đáo để giúp Việt Nam phát triển năng lực mà nước này vẫn chưa hoàn toàn làm chủ.
Việt Nam từ lâu luôn kiên quyết bảo vệ luật pháp quốc tế. Trong giai đoạn khu vực có nhiều bất ổn, Việt Nam lại có cơ hội trở thành một điều gì đó hơn thế nữa: một thành trì ổn định và sự lãnh đạo của trật tự dựa trên luật lệ. Để hoàn toàn nắm bắt vai trò đó, việc đa dạng hóa sâu rộng hơn với các đối tác cùng chí hướng sẽ là điều cần thiết.
Ngày 18-4, Tổng lãnh sự quán Úc tại TP.HCM đã tổ chức đêm Gala trong khuôn khổ chương trình Hương vị Úc - Taste of Australia 2026.
Không chỉ là một sự kiện ẩm thực thường niên, chương trình tiếp tục khẳng định vai trò như một nền tảng kết nối đa chiều, nơi quan hệ Việt Nam - Úc được thể hiện sinh động qua những trải nghiệm văn hóa và tương tác con người.
Phát biểu tại sự kiện, ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, nhấn mạnh Hương vị Úc đã trở thành "điểm hẹn văn hóa, ẩm thực đặc sắc và không gian kết nối đầy cảm xúc" giữa TP.HCM và Úc trong nhiều năm qua.
Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Úc đang phát triển mạnh mẽ trên nền tảng Đối tác chiến lược toàn diện, TP.HCM đứng trước nhiều cơ hội hợp tác sâu rộng với Úc trong các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp thực phẩm, logistics, giáo dục, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển đô thị bền vững.
"Tôi đánh giá cao việc Tổng lãnh sự quán Úc đã duy trì tổ chức sự kiện Hương vị Úc như một sáng kiến kết nối hiệu quả giữa xúc tiến thương mại, quảng bá văn hóa và giao lưu nhân dân", ông Bùi Xuân Cường nhấn mạnh.
Ông cũng bày tỏ kỳ vọng từ những chương trình như vậy sẽ nuôi dưỡng nhiều sáng kiến hợp tác giữa doanh nghiệp, tổ chức giáo dục, cộng đồng sáng tạo và người dân hai nước, góp phần làm phong phú hơn nữa quan hệ giữa TP.HCM và Úc trong thời gian tới.
Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM Sarah Hooper cho rằng sự kiện Hương vị Úc không chỉ là dịp tôn vinh ẩm thực và đồ uống Úc mà còn là biểu tượng cho tình đoàn kết hữu nghị, sự sáng tạo và mối quan hệ đối tác giữa hai nước.
"Úc và Việt Nam đã xây dựng một mối quan hệ đối tác mạnh mẽ, nồng ấm và ngày càng tham vọng. Điều đó được thể hiện trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại và đầu tư, giáo dục, đổi mới sáng tạo, nông nghiệp, cho đến các kết nối giữa người dân ngày càng bền chặt qua từng năm.
Những sự kiện như thế này giúp các mối liên kết đó trở nên sống động một cách rất cụ thể", bà Hooper nhận định.
Điểm nhấn đặc biệt của đêm Gala là thực đơn được thiết kế bởi Bếp trưởng Sam Trần, Đại sứ Taste of Australia 2026. Thực đơn không chỉ tôn vinh nguyên liệu cao cấp của Úc, mà còn thể hiện sự sáng tạo thông qua những biến tấu đầy cá tính, kết hợp giữa phong cách ẩm thực hiện đại và các hương vị biểu tượng.
Những chi tiết thú vị như món kem lấy cảm hứng từ Vegemite ăn cùng bánh mì chua với bơ tươi, hay món bánh ngọt pavlova truyền thống đã mang đến trải nghiệm ẩm thực độc đáo, góp phần kể câu chuyện văn hóa Úc một cách sống động.
"Iran đã đồng ý hoàn toàn và triệt để với các cuộc thanh tra hạt nhân cấp cao nhất trong thời gian dài, thậm chí là vô thời hạn. Điều này đảm bảo tính trung thực về hạt nhân", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/6 đăng trên mạng xã hội Truth Social. "Nếu họ không đồng ý điều này, sẽ không có thêm bất cứ cuộc đàm phán nào nữa".
Ông Trump tuyên bố dựa trên điều này và "những nhượng bộ lớn khác mà Iran đưa ra", ông đồng ý không thực hiện lệnh phong tỏa hàng hải với các cảng Iran. Tuy nhiên, các chiến hạm Mỹ vẫn ở nguyên vị trí phòng trường hợp tái áp đặt phong tỏa, dù ông Trump cho rằng rất khó xảy ra.
Ngoài ra, các khoản tiền của Iran đang bị đóng băng sẽ được giữ trong tài khoản ký quỹ mà Mỹ kiểm soát, dùng để mua vật tư y tế và thực phẩm từ nước này, trong đó có ngô, lúa mì và đậu nành.
"Đây là những thứ mà Iran đang rất cần. Họ đối mặt với khủng hoảng nhân đạo và tôi cảm thấy phải giúp đỡ ngay lúc này, trước khi mọi thứ quá muộn", ông Trump viết. "Các cuộc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp".
Bình luận được ông Trump đưa ra sau khi Iran tuyên bố Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) sẽ không được tới các cơ sở hạt nhân đã bị đánh bom của nước này, gồm Fordow, Natanz và Isfahan.
"Chúng tôi chưa có cuộc gặp nào với Tổng giám đốc IAEA, cũng như chưa có kế hoạch để cơ quan này thanh tra các cơ sở hạt nhân Iran bị hư hại trong chiến sự với Mỹ và Israel", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nói, đề cập tới xung đột hồi tháng 6/2025.
Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Ali Bahreini cùng ngày đưa ra thông điệp tương tự, cho biết nước này chưa đưa ra quyết định về việc cho thanh tra viên của IAEA tới các cơ sở hạt nhân.
Iran và Mỹ ngày 17/6 ký bản ghi nhớ để chấm dứt cuộc xung đột gây hỗn loạn khắp Trung Đông và làm rung chuyển nền kinh tế hàng đầu, bắt đầu 60 ngày để giải quyết các vấn đề như chương trình hạt nhân của Iran và dỡ bỏ lệnh trừng phạt.
Hoạt động ngoại giao về thỏa thuận cuối cùng được đẩy mạnh vào ngày 23/6, khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi tới Pakistan, một trong hai quốc gia làm trung gian đàm phán. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng bắt đầu chuyến công du tới các nước đồng minh ở vùng Vịnh.
Trong cuộc thảo luận với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán, và Ngoại trưởng Araghchi, Quốc vương Oman Haitham bin Tariq bày tỏ hy vọng về thành công trong việc đạt được giải pháp hòa bình. Oman là bên trung gian còn lại trong đàm phán Mỹ - Iran.
Các nhà trung gian hòa giải Pakistan và Qatar cho biết Mỹ - Iran đã thống nhất lộ trình đạt thỏa thuận cuối cùng trong 60 ngày. Theo truyền thông Iran, hai bên đã nhất trí thành lập 4 nhóm đàm phán về hạt nhân, lệnh trừng phạt và các vấn đề khác.
Trong cơn mưa phùn như thói quen thông thường khi ghé đến khu vực Nhà Trắng, người viết vẫn tìm đến khu vực cổng trước trên đại lộ Pennsylvania.
Hơn 1 năm trước, khi đến đây vào cuối tháng 1.2025, toàn bộ khu vực phía trước Nhà Trắng trên đại lộ Pennsylvania đã bị phong tỏa để phục vụ cho lễ nhậm chức của Tổng thống Trump. Lần này cũng vậy, cả khu vực đang bị rào chắn để xây dựng gì đó. Vì thế, người viết tìm đến khu vực cổng ngược lại nằm ở hướng đại lộ Constitution.
Thông thường, người tham quan chỉ được tiếp cận cổng ngoài của Nhà Trắng. Đang tìm lối vào do bị rào chắn nhiều nơi, tôi bất ngờ nhận được lời mời từ một đặc vụ ôm súng đứng gác ở đây rằng: "Muốn vào tham quan Nhà Trắng thì gặp tình nguyện viên kia lấy vé miễn phí". Vừa nói, người đặc vụ vừa chỉ tay về phía một tình nguyện viên đứng phát vé. Tất nhiên, tôi không bỏ qua cơ hội hiếm có như vậy.
Thủ tục an ninh để tham gia tour tham quan khá đơn giản, và tất nhiên chỉ tham quan khu vực vườn và xung quanh tòa nhà chính, chứ không được vào khu nhà chính nơi tổng thống Mỹ trú ngụ. Số lượng khách tham quan không quá đông, tình nguyện viên thân thiện và nhiệt tình, chủ động đề xuất chụp hình giùm cho khách tham quan.
Không chỉ riêng bên ngoài, trong khuôn viên Nhà Trắng thì nhiều nơi cũng đang bị rào chắn để xây dựng các công trình được cho là mang dấu ấn của Tổng thống Trump. Đó là phòng khiêu vũ rộng hơn 8.000 m2 kèm với khu phức hợp quân sự dưới lòng đất trong tổng dự án trị giá 400 triệu USD để thay thế Cánh Đông hiện tại.
Thế nhưng, công trình phòng khiêu vũ "khủng" gây nên nhiều tranh cãi, thậm chí chỉ trích trong chính nội bộ nước Mỹ. Vào ngày 31.3 vừa qua, thẩm phán liên bang Richard Leon tại Washington D.C ra lệnh ngừng việc xây phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng. Phán quyết được đưa ra sau khi Quỹ Quốc gia về bảo tồn lịch sử Mỹ, tổ chức phi lợi nhuận hoạt động nhằm bảo vệ các công trình lịch sử tại nước này, đệ đơn kiện về việc xây dựng phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng.
Theo thẩm phán Leon, Tổng thống Trump hiện chỉ là "người quản lý" chứ không phải là "chủ sở hữu" Nhà Trắng, nên để xây dựng phòng khiêu vũ thì cần có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ. Tuy nhiên, vị thẩm phán đồng ý ngoại lệ đối với các hoạt động cần thiết đảm bảo an ninh cho Nhà Trắng, nên chính quyền được tiếp tục xây dựng công trình dưới lòng đất, trong đó có khu phức hợp quân sự.
Chỉ trích phán quyết là hoàn toàn sai lầm, chính quyền Tổng thống Trump cho rằng ngoại lệ mà ông Leon đề cập bao gồm toàn bộ dự án, kể cả phòng khiêu vũ trên mặt đất, vì dự án này cần thiết cho sự an toàn và an ninh của Nhà Trắng. Không những chỉ trích phán quyết, Tổng thống Trump còn phớt lờ, cho tiếp tục tiến hành xây dựng.
Giữa lúc hai bên tranh cãi, ngày 17.4, hội đồng gồm 3 thẩm phán của Tòa phúc thẩm khu vực Washington D.C tạm thời cho phép chính phủ Mỹ tiếp tục xây dựng các công trình trên cho đến tháng 6. Cũng theo phán quyết, lịch tranh luận về tính hợp pháp của việc xây dựng phòng khiêu vũ được ấn định diễn ra vào ngày 5.6 để hướng đến quyết định cuối cùng.
Không chỉ gây tranh cãi với phòng khiêu vũ khủng, Tổng thống Trump mới đây còn đưa ra kế hoạch xây dựng công trình biểu tượng mới ở thủ đô Washington D.C. Đó là mái vòm tương tự Khải Hoàn Môn của nước Pháp.
Dự kiến được xây dựng bên sông Potomac, công trình này của Tổng thống Trump cao 250 feet (khoảng 76,2 m) ra mắt ngay trong dịp nước Mỹ sắp kỷ niệm 250 năm lập quốc, với thiết kế trên đỉnh mái vòm có tượng Nữ thần Tự do có cánh, cùng với hai con đại bàng.
Nhà Trắng cho rằng công trình sẽ giúp "nâng cao trải nghiệm của du khách tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington cho các cựu chiến binh, gia đình của những người đã ngã xuống và tất cả người Mỹ, như một lời nhắc nhở trực quan về sự hy sinh cao cả của rất nhiều anh hùng Mỹ trong suốt lịch sử 250 năm của chúng ta để chúng ta có thể tận hưởng tự do của mình ngày hôm nay". Viết trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump tự hào công trình là: "Khải Hoàn Môn vĩ đại nhất và đẹp nhất trên thế giới". "Đây sẽ là một sự bổ sung tuyệt vời cho khu vực Washington D.C cho tất cả người Mỹ tận hưởng trong nhiều thập kỷ tới!", ông Trump nhấn mạnh.
Nhưng với nhiều người, công trình phục vụ cho dấu ấn cá nhân nhiều hơn là mục tiêu chung của cộng đồng. Dự án này cũng đối mặt với một số trở ngại pháp lý sau khi các cựu chiến binh và các nhà sử học kiện chính quyền Tổng thống Trump, lập luận rằng cần có sự chấp thuận của Quốc hội để xây dựng. Phía chỉ trích còn cho rằng dự án sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực cho giao thông ở khu vực, đồng thời gây cản trở tầm nhìn giữa Nghĩa trang Quốc gia Arlington và Đài tưởng niệm Lincoln vốn được bảo tồn hơn 1 thế kỷ qua, dẫn đến làm ảnh hưởng cảnh quan tổng thể.
