Đây là mức xử phạt cao nhất đối với hành vi phá thai do lựa chọn giới tính, quy định tại Nghị định 90/2026 Chính phủ vừa ban hành. Nghị định này được cho là quy định xử phạt nghiêm khắc việc lựa chọn giới tính thai nhi, với các mức chế tài tăng dần tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Cụ thể, người mang thai tự nguyện phá thai vì lý do lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Trường hợp dụ dỗ, lôi kéo người mang thai thực hiện hành vi này, mức phạt tăng lên 7-10 triệu đồng.
Nếu hành vi mang tính ép buộc, mức xử phạt cao hơn. Người đe dọa, uy hiếp tinh thần để buộc phá thai vì lựa chọn giới tính bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng; còn sử dụng vũ lực sẽ bị phạt từ 15 đến 20 triệu đồng.
Các hành vi liên quan đến cung cấp hoặc hướng dẫn sử dụng thuốc, hóa chất để phá thai khi biết rõ mục đích lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 20 đến 25 triệu đồng. Mức phạt cao nhất, từ 25 đến 30 triệu đồng, áp dụng đối với người trực tiếp thực hiện hành vi phá thai trong trường hợp biết rõ lý do lựa chọn giới tính.
Các cá nhân, tổ chức vi phạm có thể chịu hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3 đến 12 tháng, tùy hành vi. Cơ sở kinh doanh dược có thể bị đình chỉ hoạt động từ một đến ba tháng nếu vi phạm quy định liên quan.
Các quy định này nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời bảo vệ quyền và giá trị nhân văn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Bên cạnh đó, các hành vi liên quan đến chẩn đoán, tiết lộ và can thiệp nhằm lựa chọn giới tính thai nhi cũng bị kiểm soát chặt chẽ. Nhiều mức xử phạt được quy định nhằm ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Cụ thể, hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi có thể bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Các hình thức chẩn đoán như bắt mạch, siêu âm, xét nghiệm để tiết lộ hoặc cung cấp thông tin về giới tính thai nhi nếu không thuộc trường hợp pháp luật cho phép, bị xử phạt nặng hơn, từ 7 đến 15 triệu đồng. Đồng thời, người vi phạm có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1 đến 3 tháng.
Các hành vi như hướng dẫn, chỉ định sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các chế phẩm nhằm tác động đến quá trình thụ thai để lựa chọn giới tính; cung cấp các sản phẩm, dụng cụ phục vụ mục đích này; hoặc nghiên cứu phương pháp lựa chọn giới tính trái phép có thể bị xử phạt từ 20 đến 25 triệu đồng.
Thực tế, tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh ở nước ta ngày càng nghiêm trọng. Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách và giải pháp để kiểm soát nhưng tình trạng chưa được khắc phục. Từ năm 2021 đến 2024, tỷ số này lần lượt là 109,5; 109,7 và 110,7 bé trai trên 100 bé gái, liên tục vượt xa mức tự nhiên. Tình trạng mất cân bằng chủ yếu tập trung tại các tỉnh phía Bắc, đặc biệt vùng Đồng bằng sông Hồng.
Bác sĩ Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Truyền thông – Giáo dục, Tổng Cục Dân số, nay là Cục Dân số (Bộ Y tế), cho hay nhiều người Việt vẫn mang tâm lý chuộng con trai trong bối cảnh mức sinh giảm mạnh, hiện chỉ còn 1,91 con/phụ nữ trong khi con số lý tưởng là 2,1. Nhiều gia đình, khi chỉ sinh một con, đã tìm mọi cách để lựa chọn giới tính thai nhi.
Ngoài ra, văn hóa Nho giáo với quan niệm cần con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên, cùng sự đánh giá thấp vai trò của nữ giới trong gia đình, xã hội, càng làm gia tăng chênh lệch giới tính. Việc tiếp cận dễ dàng các dịch vụ y tế để chẩn đoán hoặc lựa chọn giới tính thai nhi cũng dẫn đến tình trạng nạo phá thai vì lý do giới tính.
Việt Nam đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030. Các chuyên gia cho rằng để đạt mục tiêu này cần thay đổi nhận thức và hành vi của người dân, khuyến khích sinh con theo quy luật tự nhiên.
Đồng thời, cần xây dựng chính sách hỗ trợ nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình, cộng đồng, xã hội. Bên cạnh đó, cần thực thi nghiêm các quy định pháp luật về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
Theo PGS.TS Hoàng Quốc Cường - Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, 103 trạm y tế trên địa bàn là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND xã, phường, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Hiện nay chỉ mới đáp ứng nhu cầu phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám chữa bệnh cơ bản cho người dân.
Với mô hình mới, khó khăn lớn nhất của các trạm y tế là thiếu nhân sự, đặc biệt là chức danh kế toán (phần lớn do nhân viên trạm kiêm nhiệm, thực hiện hợp đồng hoặc do UBND bố trí kế toán kiêm nhiệm hỗ trợ), gây khó khăn trong công tác dự toán thu chi, thanh quyết toán tại đơn vị.
Sau hoạt động theo quy chuẩn mới, hiện nay chỉ có 2 trạm y tế là trạm phường Vị Thanh (thuộc TP Hậu Giang trước đây) và trạm y tế xã Cờ Đỏ (thuộc TP Cần Thơ trước đây) cơ bản đảm bảo yêu cầu về cơ sở vật chất theo quy định mới. Đây là hai đơn vị lấy cơ sở từ trung tâm y tế. Còn lại 101 trạm y tế chưa đảm bảo đầy đủ điều kiện về hạ tầng, phòng chức năng và công năng sử dụng theo tiêu chuẩn mới.
Về tình hình hoạt động, đa số thiết bị của các trạm y tế đã được đầu tư từ lâu, hầu hết xuống cấp; các thiết bị như máy siêu âm, điện tim, điện châm, X-quang… phần lớn hư hỏng, rất cần được đầu tư mới để đảm bảo hoạt động khám chữa bệnh cho người dân. Đối với thuốc, phần lớn mặt hàng không đa dạng, chưa đầy đủ và còn xảy ra tình trạng thiếu một số loại thuốc ở vài thời điểm do đơn vị vướng công nợ, gián đoạn nguồn cung ứng của nhà thầu…
Báo cáo của Sở Y tế TP Cần Thơ còn cho thấy hầu hết trạm y tế chưa có nhân sự được đào tạo, tập huấn, đặc biệt công tác đấu thầu qua mạng và các chứng chỉ cần thiết để đảm bảo hoạt động của trạm trong tình hình mới.
Trước những khó khăn, vướng mắc này, ông Hoàng Quốc Cường - Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ - cho biết sở đang tham mưu trình UBND thành phố đề án tổ chức lại các Trung tâm y tế khu vực, trong đó trọng tâm là chuyển giao các chức năng, nhiệm vụ về dự phòng, dân số, an toàn thực phẩm cùng toàn bộ biên chế, nhân sự liên quan tương ứng về các trạm y tế trực thuộc UBND cấp xã quản lý.
Tương lai các trạm y tế phải hoạt động như một phòng khám đa khoa, có đầy đủ các phòng chuyên môn, trang thiết bị, nhân lực, vị trí việc làm…
Đối với nội dung về hồ sơ sức khỏe điện tử, đến nay mới có 28/103 trạm y tế (chủ yếu khu vực Hậu Giang cũ) triển khai phần mềm hồ sơ sức khỏe điện tử, đã lập được 700.734 hồ sơ, đạt 21,73% dân số thành phố.
Nguyên nhân tỉ lệ lập hồ sơ sức khỏe điện tử còn thấp là do hạ tầng công nghệ thông tin tại các trạm y tế chưa đồng bộ, hầu hết thiếu nhân lực công nghệ thông tin, thiếu kinh phí triển khai, không có kinh phí duy trì, nâng cấp phần mềm quản lý...
Đề xuất của Sở Y tế trình UBND thành phố cấp kinh phí thuê hạ tầng phần mềm để thực hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân, đồng thời đề xuất kinh phí trước mắt khoảng 566 tỉ đồng để mua trang thiết bị cho trạm y tế. Trong thời gian tới, giai đoạn 2026-2030 đề xuất nguồn vốn đầu tư công dài hạn trên 200 tỉ đồng nâng cấp cho 103 trạm y tế hoạt động theo mô hình mới.
Tại buổi làm việc, ông Đồng Văn Thanh - Phó bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Cần Thơ - chỉ đạo Sở Y tế chủ động phối hợp các các sở, ban, ngành, địa phương (UBND xã phường) khẩn trương rà soát lại thực trạng trạm y tế. Đồng thời hoàn thiện quy chế phối hợp, cơ chế quản lý, điều hành đối với các trạm y tế sau khi được giao về UBND cấp xã quản lý để củng cố, nâng cao chất lượng y tế cơ sở theo hướng gần dân, sát dân và quản lý sức khỏe người dân tại địa bàn bằng sổ sức khỏe điện tử; khám sức khỏe toàn dân kết hợp tích hợp trên ứng dụng VNeID…
Theo báo cáo, tỉnh Đồng Tháp ghi nhận 62 trường hợp có các triệu chứng sốt, buồn nôn, tiêu chảy… nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Kim Đồng - Sa Đéc và được đưa đến các cơ sở khám, chữa bệnh để điều trị.
Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế tỉnh Đồng Tháp chỉ đạo các bệnh viện có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Tổ chức điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm để xác định rõ nguồn cung cấp nguyên liệu, thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc; lấy mẫu thực phẩm, bệnh phẩm để xét nghiệm tìm nguyên nhân; điều tra, xử lý nghiêm các vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (nếu có).
Phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong các cơ sở giáo dục; nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm của hiệu trưởng nhà trường trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm khi tổ chức các hoạt động bếp ăn tập thể trong trường học.
Theo dõi, cập nhật diễn biến tình hình vụ ngộ độc, thực hiện báo cáo nhanh theo hướng dẫn, chủ động truyền thông thông tin vụ việc và sớm công khai kết quả điều tra ngộ độc thực phẩm đồng thời báo cáo về Cục An toàn thực phẩm theo quy định.
Ngày 4-5 (giờ địa phương), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và công ty điều hành tàu du lịch MV Hondius cho biết con tàu vẫn đang chờ cứu hộ ngoài khơi quốc đảo Cape Verde ở Đại Tây Dương.
MV Hondius là tàu của Hà Lan, đang thực hiện chuyến du ngoạn kéo dài vài tuần từ Argentina đến Nam Cực và một số hòn đảo biệt lập ở nam Đại Tây Dương.
Tàu đã yêu cầu hỗ trợ y tế sau khi đến vùng biển Cape Verde, ngoài khơi Tây Phi. Tuy nhiên Bộ Y tế Cape Verde không cho phép tàu cập cảng vì lo ngại dịch bệnh, và chưa ai được phép xuống tàu, theo công ty điều hành Oceanwide Expeditions (Hà Lan).
Nguyên nhân bùng phát dịch bệnh trên tàu vẫn chưa được xác định. WHO cho biết đang điều tra và phối hợp sơ tán các thủy thủ bị bệnh.
Một hành khách người Anh được sơ tán đến Nam Phi ngày 27-4 đã có kết quả dương tính với vi rút và đang trong tình trạng nguy kịch. Hiện có thêm một người có triệu chứng sốt nhẹ, nghi là ca bệnh mới.
Thi thể một hành khách người Đức tử vong vẫn còn trên tàu. Trước đó một hành khách người Hà Lan 70 tuổi qua đời trên tàu ngày 11-4; vợ ông, 69 tuổi, cũng tử vong sau đó ở Nam Phi sau khi rời tàu. Xét nghiệm máu cho thấy bà nhiễm vi rút Hanta.
Trong số 87 hành khách còn lại, có 19 người Anh, 17 người Mỹ và 13 người Tây Ban Nha. Tàu còn có 61 thủy thủ. Hai thủy thủ - một người Anh, một người Hà Lan - có triệu chứng hô hấp và cần chăm sóc y tế khẩn cấp, theo công ty điều hành.
Nếu không thể sơ tán hành khách tại Cape Verde, công ty cho biết sẽ xem xét đưa tàu đến Tenerife hoặc cảng Las Palmas thuộc quần đảo Canarias của Tây Ban Nha.
Theo chính quyền tỉnh Argentina, tàu MV Hondius rời Ushuaia, miền nam Argentina, ngày 1-4, và lúc đó không có hành khách nào có triệu chứng nhiễm vi rút Hanta.
Tuy nhiên do thời gian ủ bệnh có thể kéo dài đến tám tuần, "các hành khách có thể đã ủ bệnh nếu họ nhiễm ở Argentina hoặc ở nơi khác", ông Juan Facundo Petrina, Giám đốc dịch tễ học tỉnh Tierra del Fuego, nói với AP. Năm ngoái, Argentina ghi nhận 28 ca tử vong do vi rút Hanta.
