Ngày 2/7, Bệnh viện Việt Đức thông tin, các bác sĩ Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hóa và Bệnh lý sàn chậu vừa cấp cứu một ca dị vật tiêu hóa đặc biệt.
BSCKII Lê Nhật Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hoá và Bệnh lý sàn chậu cho biết, nam bệnh nhân mắc chứng tự kỷ từ nhỏ, nhập viện trong tình trạng đau bụng âm ỉ.
Người thân cho biết, trước đó bệnh nhân đã nuốt một chiếc bàn chải. Ngay lập tức, bác sĩ chỉ định chụp X-quang. Hình ảnh X-quang khiến cả ê-kíp ngỡ ngàng khi thấy không chỉ có 1 chiếc bàn chải mà có nhiều dị vật khác trong dạ dày, trong đó có một vật chuôi nhọn.
Theo BS Huy, với kích thước lớn và số lượng dị vật nhiều trong dạ dày người bệnh, hơn nữa bệnh nhân cũng không nhớ rõ đã nuốt những vật gì nên việc nội soi lấy dị vật sẽ rất nguy hiểm, có thể gây rách thực quản.
Các bác sĩ buộc phải phẫu thuật mở dạ dày để lấy dị vật. Khi mở dạ dày, bác sĩ lấy ra không chỉ một chiếc bàn chải mà bệnh nhân mới nuốt, mà còn có một chiếc bàn chải cũ, dài, chuôi nhọn và một chiếc thìa inox.
Theo BS Huy, nhiều người đặt câu hỏi, vì sao một người có thể nuốt những vật dụng to, dài như vậy. Chuyên gia đánh giá, người bệnh mắc hội chứng Pica – một rối loạn ăn uống khiến người bệnh thèm ăn những thứ không phải là thực phẩm.
Bệnh được nhắc tới từ thế kỷ 14, đến thế kỷ 18 được mô tả đầy đủ hơn và được đặt tên chính thức: hội chứng Pica.
Ở người tự kỷ (ASD), Pica không phải là sự nghịch ngợm. Nó xuất phát từ những nguyên nhân sâu xa hơn:
– Rối loạn xử lý cảm giác: Nhiều người tự kỷ tìm kiếm sự kích thích mãnh liệt ở vùng miệng. Cảm giác cứng của inox hay độ nhám của bàn chải mang lại cho họ sự “thỏa mãn” về cảm giác mà thực phẩm thông thường không có.
– Sự thiếu hụt vi chất: Cơ thể thiếu sắt hoặc kẽm đôi khi kích thích não bộ tạo ra những cơn thèm ăn vật lạ (như đất, đá, kim loại).
– Cơ chế tự xoa dịu: Khi gặp căng thẳng hoặc thay đổi môi trường, hành vi nhai nuốt dị vật giúp họ giảm bớt lo âu.
Chuyên gia cảnh báo, mọi vật dụng trong nhà đều có thể trở thành mối nguy với người tự kỷ mắc hội chứng Pica.
Trong đó, mối nguy lớn nhất là người tự kỷ thường có ngưỡng chịu đau rất cao hoặc khó khăn trong việc diễn đạt. Vì thế, họ có thể đã nuốt dị vật từ nhiều ngày trước mà không hề kêu đau, cho đến khi xuất hiện biến chứng.
Khi nuốt các dị vật sắc nhọn, bệnh nhân có nguy cơ bị thủng tạng, tắc ruột; nguy cơ ngộ độc nếu nuốt pin điện tử hoặc đồ chơi có chứa chì.
Vì thế, để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân tự kỷ, gia đình cần rà soát môi trường sống an toàn, cất kỹ các vật nhỏ như pin, đồng xu, kim khâu trong tủ có khóa; sử dụng bàn chải đánh răng loại silicon mềm hoặc loại có tay cầm to, ngắn, khó nuốt.
Trong bữa ăn, ưu tiên dùng thìa nhựa dẻo loại tốt (khó bẻ gãy), thu dọn ngay sau khi sử dụng.
Nếu người bệnh có nhu cầu nhai, hãy trang bị các loại “đồ chơi nhai” (chewelry) bằng silicon y tế chuyên dụng. Đây là cách an toàn để họ thỏa mãn cảm giác mà không gây hại.
Ngoài ra, bệnh nhân tự kỷ nên được kiểm tra sức khỏe định kỳ, kịp thời bổ sung nếu bệnh nhân thiếu sắt hoặc kẽm.
“Nếu thấy người bệnh bỗng dưng bỏ ăn, nôn, bụng chướng hoặc có hành vi kích động bất thường, hãy đưa người bệnh khám để được chẩn đoán. Gia đình cũng cần lưu ý, phẫu thuật lấy dị vật chỉ giải quyết được phần ngọn, quan trọng nhất là sự giám sát kiên trì của người thân”, BS Huy cho biết.
Trường hợp trên được bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường (Đài Loan) chia sẻ. Bệnh nhân Lý là người vốn có thể trạng khỏe mạnh và đam mê câu cá biển. Ông Lý duy trì thói quen ăn hải sản mỗi ngày trong thời gian dài. Tuy nhiên, trong một lần kiểm tra sức khỏe gần đây, kết quả khiến ông bàng hoàng khi chỉ số thanh thải creatinine giảm xuống còn 46 mL/min (mức độ bệnh thận mạn tính giai đoạn trung bình).
Đáng chú ý, nồng độ kim loại nặng asen trong nước tiểu của ông lên tới 586,9 μg/L, cao gấp 6 lần mức cho phép. Không chỉ vậy, nồng độ chì trong cơ thể cũng vượt ngưỡng. Việc tiếp xúc với đa kim loại nặng đã đẩy các ống thận vào tình trạng bị áp lực oxy hóa nghiêm trọng.
Trong quá trình điều trị, bác sĩ Tường yêu cầu ông Lý dừng ngay việc ăn các loại hải sản tự đánh bắt, đồng thời chuyển sang dùng nước lọc qua hệ thống tinh lọc chất lượng cao. Bệnh nhân được chỉ định dùng thuốc giải độc đường uống, hoạt động như một "thanh nam châm" để hút các ion kim loại trong máu và đào thải ra ngoài.
Sau nửa năm kiên trì, nồng độ asen trong nước tiểu của ông Lý đã trở về mức bình thường. Chức năng thận (chỉ số thanh thải creatinine) hồi phục từ 46 lên 80 mL/min. Bệnh nhân đã thành công đảo ngược tình trạng từ "suy thận trung bình" về mức "tổn thương nhẹ", thoát khỏi nỗi ám ảnh phải chạy thận trong tương lai.
Dựa trên các tiêu chuẩn vệ sinh mới nhất giai đoạn 2024-2025 của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (TFDA), bác sĩ Hồng Vĩnh Tường liệt kê 5 nhóm thực phẩm người dân cần đặc biệt cảnh giác:
Cá biển sâu kích thước lớn
Cá cờ, cá ngừ, cá mập, cá dầu... là những loài săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn. Qua quá trình tích tụ sinh học, nồng độ methyl thủy ngân trong cơ thể chúng có thể cao gấp hàng chục nghìn lần so với nước biển. Chất này có độc tính cực mạnh, tấn công trực tiếp vào cầu thận. Người dân nên thay thế bằng các loại cá nhỏ như cá thu, cá nục và tránh ăn da, nội tạng cá.
Nội tạng động vật
Quan niệm "ăn gì bổ nấy" là một sai lầm lớn. Thận và gan là cơ quan chuyển hóa độc tố. Khi động vật tiếp xúc với cadmium (Cd) trong môi trường, chất này sẽ tích tụ tại đây. Cadmium có chu kỳ bán rã trong cơ thể người lên đến 30 năm, tiêu thụ lâu dài sẽ gây rối loạn chức năng ống thận gần.
Động vật có vỏ và gạch cua/tôm
Sò điệp, hàu và đặc biệt là gạch cua thường hấp thụ dinh dưỡng bằng cách lọc nước biển, đồng thời cô đặc asen và cadmium trong các tuyến cơ thể. Nghiên cứu chỉ ra rằng, hàm lượng kim loại nặng trong gạch cua (tuyến sinh dục và gan tụy) thường cao gấp hàng chục lần so với thịt cua.
Gạo và ngũ cốc không rõ nguồn gốc
Cây lúa có khả năng hấp thụ cadmium rất mạnh. Nếu trồng trên đất bị ô nhiễm nước thải công nghiệp sẽ tạo ra "gạo nhiễm chì/cadmium". Ăn gạo này lâu dài có thể gây bệnh Itai-itai, dẫn đến protein niệu nghiêm trọng và mất xương.
Thực phẩm chế biến màu sắc sặc sỡ
Một số loại phẩm màu công nghiệp bất hợp pháp trong mứt, bánh kẹo giá rẻ có thể chứa hàm lượng chì cao. Chì gây xơ hóa mô kẽ thận mạn tính, đặc biệt nguy hiểm với thận đang phát triển của trẻ em.
Để bảo vệ thận, bác sĩ khuyến nghị bổ sung 4 nhóm thực phẩm giúp hỗ trợ giải độc:
Mộc nhĩ đen và khoai lang: Giàu chất xơ, đóng vai trò như "máy hút bụi" giúp hấp thụ kim loại nặng trong đường ruột.
Bí đỏ và táo: Chứa pectin giúp liên kết các kim loại nặng và đào thải qua phân.
Các bác sĩ Bệnh viện hữu nghị Việt Đức vừa phẫu thuật cấp cứu thành công bé gái 2 tuổi rưỡi bị đầu nhọn que xiên thịt nướng cắm sâu từ vùng gốc mũi trái hướng thẳng lên hốc mắt và nền sọ.
Gia đình bệnh nhi cho biết, sau giờ học, bé được bố mẹ đưa đi ăn thịt xiên nướng. Trong lúc vừa cầm que thịt vừa chạy chơi, bé không may vấp ngã khiến que xiên thịt nhọn đâm thẳng vào vùng giữa mặt, ngay cạnh mắt trái của trẻ.
Bé đau đớn, quấy khóc liên tục, được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện địa phương trước khi chuyển lên tuyến trên rồi tới Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức ngay trong đêm.
PGS-TS Nguyễn Hồng Hà, Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt - tạo hình và thẩm mỹ (Bệnh viện hữu nghị Việt Đức), cho biết, đây là một trong những tình huống cấp cứu rất khó khăn bởi bệnh nhi còn quá nhỏ, hoảng loạn không thể phối hợp thăm khám.
Hình ảnh trên chụp CT cho thấy các mảnh thịt nướng bám trên que tre hiện lên khá rõ nhưng phần đầu nhọn của que tre lại chỉ hiện mờ rất khó xác định.
Nguy hiểm lớn nhất của trường hợp này là que xiên đi từ vùng gốc mũi hướng lên mắt trái - khu vực tập trung rất nhiều cấu trúc sống còn như: nhãn cầu, thần kinh thị giác, động mạch mắt, nền sọ trước, xoang hang tĩnh mạch chứa các mạch máu lớn của não… Nếu dị vật xuyên thủng nhãn cầu, trẻ có nguy cơ mù vĩnh viễn. Nếu tổn thương thần kinh thị giác hoặc động mạch mắt, thị lực cũng có thể mất không hồi phục.
Đặc biệt, nếu dị vật xuyên sâu vào sọ não hoặc xoang hang, người bệnh đối mặt với nhiễm trùng não, rò dịch não tủy, xuất huyết nội sọ hoặc nguy hiểm tính mạng ngay trong lúc phẫu thuật. Hoặc nếu một mắt bị tổn thương xuyên thấu mà xử trí chậm trễ có thể gây "viêm màng bồ đào đồng cảm" dẫn đến mất thị lực cả mắt còn lại.
Do đó, dù việc chẩn đoán chính xác vẫn còn nhiều khó khăn, các bác sĩ buộc phải chỉ định mổ cấp cứu.
Trong gần 1 giờ phẫu thuật, các bác sĩ phải lựa theo hướng đi của que xiên, bộc lộ và kiểm soát tổn thương từng milimet trước khi lấy dị vật ra ngoài. May mắn, sau khi rút toàn bộ que tre, tình trạng huyết động của bệnh nhi vẫn ổn định, không có máu ồ ạt hay dịch não tủy trào ra ngoài. Nhãn cầu trái còn nguyên vẹn.
Que tre đã đi từ gốc mũi xuyên qua lớp cơ và tổ chức phía cực trên nhãn cầu rồi dừng lại ở đỉnh hốc mắt ngay trước khi xuyên vào sọ não.
Theo các bác sĩ, hiện, sau 5 ngày phẫu thuật, tình trạng bệnh nhi ổn định dần. Mắt trái còn sưng nề nhẹ nhưng vẫn duy trì được thị lực. Tuy nhiên, vận động nhãn cầu hiện còn hạn chế, bệnh nhi cần tiếp tục theo dõi sát về thần kinh sọ não, nhiễm trùng và chức năng thị giác trong những ngày tới.
PGS-TS Nguyễn Hồng Hà cảnh báo các tai nạn do que xiên thịt, tăm tre, đũa, bút, que kẹo… ở trẻ nhỏ hoàn toàn có thể gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ một cú ngã khi vừa ăn vừa chạy nhảy có thể khiến các vật dụng tưởng như vô hại trở thành dị vật xuyên thấu vùng mắt, sọ não… Các cha mẹ, người trông trẻ không để trẻ vừa ăn vừa chạy chơi, nên tháo thức ăn khỏi que xiên trước khi cho trẻ ăn.
TS Hà đặc biệt lưu ý, nếu không may trẻ bị vật nhọn đâm vào cơ thể, tuyệt đối không tự ý rút dị vật. Cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên sâu để được xử trí đúng cách, cố định dị vật để tránh rung lắc.
Một thìa canh (khoảng 7 g) hạt lanh xay cung cấp:
Calo: 37
Protein: 1 g
Chất béo: 3 g (chủ yếu là chất béo không bão hòa có lợi)
Chất xơ: 2 g (chiếm gần 30% trọng lượng hạt)
Giá trị cơ thể cần hàng ngày:
Thiamine (Vitamin B1): 10% DV
Đồng: 9% DV
Mangan: 8% DV
Magie: 7% DV
Hạt lanh còn chứa selen, kẽm, vitamin B6, sắt và folate, tạo nên một tổ hợp vi chất tốt cho sức khỏe tổng thể.
Lợi ích
Giàu axit béo omega-3
Nếu cá hồi cung cấp omega-3 động vật nổi bật thì hạt lanh là một trong những nguồn omega-3 hàng đầu từ thực vật. Loại hạt này giàu axit alpha-linolenic (ALA) - loại axit béo thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được.
ALA trong hạt lanh có thể giúp giảm viêm mạn tính, góp phần hạn chế hình thành mảng bám trong mạch máu và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ. Với người ăn chay hoặc ít ăn cá, hạt lanh là lựa chọn thay thế phù hợp để bổ sung omega-3.
Phòng ung thư
Hạt lanh nổi bật với hàm lượng lignans rất cao, hơn nhiều lần so với các thực phẩm thực vật khác. Đây là hợp chất phytoestrogen, có đặc tính chống oxy hóa, có thể giúp điều hòa nội tiết và giảm nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh.
Giàu chất xơ hỗ trợ tiêu hóa
Chất xơ là thành phần không thể thiếu để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Hạt lanh cung cấp cả hai loại chất xơ quan trọng gồm hòa tan và không hòa tan. Chất xơ hòa tan hỗ trợ ổn định đường huyết, giảm cholesterol và tạo cảm giác no lâu, trong khi chất xơ không hòa tan thúc đẩy nhu động ruột, ngăn táo bón. Sự kết hợp này còn nuôi dưỡng hệ vi sinh vật có lợi trong ruột, giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
Giảm mức cholesterol
Nhờ nguồn giàu chất xơ, lignan và axit béo omega-3, ăn hạt lanh giúp giảm hấp thu cholesterol trong ruột. Hiệu quả tốt hơn khi dùng ở dạng xay nhuyễn thay vì dạng nguyên hạt và thêm vào thức ăn.
Ổn định đường huyết và kiểm soát cân nặng
Hạt lanh là lựa chọn phù hợp cho người mắc tiểu đường type 2 và những người muốn kiểm soát cân nặng. Chất xơ hòa tan trong hạt lanh làm chậm hấp thu đường, hạn chế tăng đường huyết sau ăn và cải thiện độ nhạy insulin. Đồng thời, lượng chất xơ dồi dào trong loại hạt này còn tạo cảm giác no lâu, giảm cảm giác thèm ăn, hỗ trợ kiểm soát lượng calo nạp vào. Nhờ đó, việc giảm cân trở nên bền vững và ít gây mệt mỏi hơn.
Lưu ý
Để tận dụng tối đa giá trị dinh dưỡng, nên ưu tiên dùng hạt lanh xay thay vì hạt nguyên vì lớp vỏ cứng khiến cơ thể khó hấp thụ dưỡng chất. Bạn có thể dễ dàng thêm hạt lanh vào bữa ăn hàng ngày như rắc vào yến mạch, sữa chua, sinh tố hoặc dùng khi làm bánh. Hạt lanh xay còn có thể thay thế trứng trong nấu ăn chay hoặc dùng dầu hạt lanh để trộn salad (không nên đun ở nhiệt độ cao).
Dù có nhiều lợi ích, hạt lanh cần được sử dụng điều độ. Do giàu chất xơ, nên bắt đầu với lượng nhỏ và tăng dần để tránh đầy hơi, đồng thời uống đủ nước. Phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc người có bệnh lý liên quan hormone nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Ngoài ra, hạt lanh có thể ảnh hưởng đến hấp thu thuốc hoặc gây dị ứng ở một số trường hợp ít gặp.
