Các bác sĩ Bệnh viện hữu nghị Việt Đức vừa phẫu thuật cấp cứu thành công bé gái 2 tuổi rưỡi bị đầu nhọn que xiên thịt nướng cắm sâu từ vùng gốc mũi trái hướng thẳng lên hốc mắt và nền sọ.
Gia đình bệnh nhi cho biết, sau giờ học, bé được bố mẹ đưa đi ăn thịt xiên nướng. Trong lúc vừa cầm que thịt vừa chạy chơi, bé không may vấp ngã khiến que xiên thịt nhọn đâm thẳng vào vùng giữa mặt, ngay cạnh mắt trái của trẻ.
Bé đau đớn, quấy khóc liên tục, được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện địa phương trước khi chuyển lên tuyến trên rồi tới Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức ngay trong đêm.
PGS-TS Nguyễn Hồng Hà, Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt – tạo hình và thẩm mỹ (Bệnh viện hữu nghị Việt Đức), cho biết, đây là một trong những tình huống cấp cứu rất khó khăn bởi bệnh nhi còn quá nhỏ, hoảng loạn không thể phối hợp thăm khám.
Hình ảnh trên chụp CT cho thấy các mảnh thịt nướng bám trên que tre hiện lên khá rõ nhưng phần đầu nhọn của que tre lại chỉ hiện mờ rất khó xác định.
Nguy hiểm lớn nhất của trường hợp này là que xiên đi từ vùng gốc mũi hướng lên mắt trái – khu vực tập trung rất nhiều cấu trúc sống còn như: nhãn cầu, thần kinh thị giác, động mạch mắt, nền sọ trước, xoang hang tĩnh mạch chứa các mạch máu lớn của não… Nếu dị vật xuyên thủng nhãn cầu, trẻ có nguy cơ mù vĩnh viễn. Nếu tổn thương thần kinh thị giác hoặc động mạch mắt, thị lực cũng có thể mất không hồi phục.
Đặc biệt, nếu dị vật xuyên sâu vào sọ não hoặc xoang hang, người bệnh đối mặt với nhiễm trùng não, rò dịch não tủy, xuất huyết nội sọ hoặc nguy hiểm tính mạng ngay trong lúc phẫu thuật. Hoặc nếu một mắt bị tổn thương xuyên thấu mà xử trí chậm trễ có thể gây “viêm màng bồ đào đồng cảm” dẫn đến mất thị lực cả mắt còn lại.
Do đó, dù việc chẩn đoán chính xác vẫn còn nhiều khó khăn, các bác sĩ buộc phải chỉ định mổ cấp cứu.
Trong gần 1 giờ phẫu thuật, các bác sĩ phải lựa theo hướng đi của que xiên, bộc lộ và kiểm soát tổn thương từng milimet trước khi lấy dị vật ra ngoài. May mắn, sau khi rút toàn bộ que tre, tình trạng huyết động của bệnh nhi vẫn ổn định, không có máu ồ ạt hay dịch não tủy trào ra ngoài. Nhãn cầu trái còn nguyên vẹn.
Que tre đã đi từ gốc mũi xuyên qua lớp cơ và tổ chức phía cực trên nhãn cầu rồi dừng lại ở đỉnh hốc mắt ngay trước khi xuyên vào sọ não.
Theo các bác sĩ, hiện, sau 5 ngày phẫu thuật, tình trạng bệnh nhi ổn định dần. Mắt trái còn sưng nề nhẹ nhưng vẫn duy trì được thị lực. Tuy nhiên, vận động nhãn cầu hiện còn hạn chế, bệnh nhi cần tiếp tục theo dõi sát về thần kinh sọ não, nhiễm trùng và chức năng thị giác trong những ngày tới.
PGS-TS Nguyễn Hồng Hà cảnh báo các tai nạn do que xiên thịt, tăm tre, đũa, bút, que kẹo… ở trẻ nhỏ hoàn toàn có thể gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ một cú ngã khi vừa ăn vừa chạy nhảy có thể khiến các vật dụng tưởng như vô hại trở thành dị vật xuyên thấu vùng mắt, sọ não… Các cha mẹ, người trông trẻ không để trẻ vừa ăn vừa chạy chơi, nên tháo thức ăn khỏi que xiên trước khi cho trẻ ăn.
TS Hà đặc biệt lưu ý, nếu không may trẻ bị vật nhọn đâm vào cơ thể, tuyệt đối không tự ý rút dị vật. Cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên sâu để được xử trí đúng cách, cố định dị vật để tránh rung lắc.
Gừng chứa các hợp chất hoạt tính sinh học như gingerol - chất có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh. Những hoạt chất này giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do, đồng thời hỗ trợ giảm viêm trong cơ thể, theo Cleveland Clinic (Mỹ).
Một trong những lợi ích rõ rệt nhất của gừng là hỗ trợ tiêu hóa. Bác sĩ Roxanne B. Sukol, chuyên gia y học dự phòng ở Mỹ, cho biết gừng có thể kích thích nhu động ruột và giúp thức ăn di chuyển trong hệ tiêu hóa nhanh hơn. Điều này đặc biệt hữu ích với những người thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu hoặc buồn nôn.
Chuyên gia Cynthia Sass, nhà dinh dưỡng học tại Mỹ, cho biết gừng không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn có thể giúp kiểm soát đường huyết và giảm viêm mạn tính - 2 yếu tố liên quan mật thiết đến nhiều bệnh lý hiện đại như tiểu đường và tim mạch. Theo bà Cynthia Sass, việc sử dụng gừng thường xuyên với liều lượng hợp lý có thể góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.
Không chỉ vậy, gừng còn được biết đến với khả năng giảm buồn nôn. Nhiều nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp giảm triệu chứng buồn nôn do say tàu xe, mang thai hoặc sau phẫu thuật. Một lượng nhỏ gừng mỗi ngày có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng này.
Ở góc độ tim mạch, gừng cũng mang lại những lợi ích nhất định. Bác sĩ Andrew Freeman, chuyên gia tim mạch tại National Jewish Health (Mỹ), nhận định các thực phẩm giàu hợp chất chống viêm như gừng có thể hỗ trợ giảm cholesterol và cải thiện chức năng mạch máu, từ đó góp phần bảo vệ tim mạch.
Ngoài ra, gừng còn có tác dụng làm ấm cơ thể và hỗ trợ tăng cường miễn dịch. Trong y học cổ truyền, gừng thường được sử dụng để giảm triệu chứng cảm lạnh, đau họng. Dù không phải là “thuốc chữa bệnh”, nhưng việc bổ sung gừng vào chế độ ăn hằng ngày có thể giúp cơ thể chống chọi tốt hơn với các tác nhân gây bệnh.
Các chuyên gia khuyến nghị chỉ cần khoảng 1 - 2 lát gừng tươi mỗi ngày là đủ để tận dụng lợi ích, có thể dùng dưới dạng pha trà, thêm vào món ăn hoặc ăn trực tiếp. Tuy nhiên, không nên lạm dụng, đặc biệt với người có bệnh dạ dày, sỏi mật hoặc đang dùng thuốc chống đông máu.
Dù chỉ là một lát nhỏ, gừng lại mang trong mình nhiều giá trị cho sức khỏe. Duy trì thói quen sử dụng gừng hợp lý mỗi ngày có thể là cách đơn giản để cải thiện tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ bảo vệ tim mạch lâu dài.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết cả trái cây tươi và hoa quả sấy khô đều cung cấp vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa và chất xơ. Tuy nhiên, quá trình sấy làm mất nước nên các thành phần dinh dưỡng, đặc biệt là đường và năng lượng trở nên "cô đặc" hơn nhiều.
Khi sấy khô, trái cây mất phần lớn nước nhưng lượng đường tự nhiên vẫn giữ lại. Kết quả là trong 100 g nho tươi chứa khoảng 15 - 18 g đường, trong khi đó 100 g nho khô có thể chứa 55 - 65 g đường.
Tương tự xoài sấy, mít sấy, chuối sấy thường có mật độ năng lượng cao hơn nhiều so với trái cây tươi. Một khẩu phần nhỏ hoa quả sấy có thể tương đương vài phần trái cây tươi. Ví dụ 1 quả mơ tươi chứa khoảng 15 - 20 kcal, 5 - 6 quả mơ khô có thể lên tới 100 kcal hoặc hơn. Điều này khiến người ăn dễ "ăn quá tay" vì khối lượng nhỏ nhưng năng lượng cao.
Ưu điểm của hoa quả sấy: Dễ mang theo, bảo quản lâu, phù hợp với người đi làm, người chơi thể thao đường dài, người cần bổ sung năng lượng nhanh. Một số loại như mận, nho, mơ khô vẫn giúp cung cấp tốt khoáng chất như kali, sắt, polyphenol và chất xơ. Có thể hữu ích trong một số trường hợp đặc biệt ví dụ như người suy dinh dưỡng, người cần tăng năng lượng, vận động viên tiêu hao nhiều năng lượng.
Nhược điểm cần lưu ý: Dễ làm tăng đường huyết và năng lượng nạp vào. Do lượng đường cô đặc nên người tiểu đường, thừa cân béo phì, gan nhiễm mỡ, hội chứng chuyển hóa cần đặc biệt thận trọng. Ngoài ra nhiều sản phẩm trên thị trường thêm đường, siro, chất tạo ngọt. Một số loại "trái cây sấy" thực chất gần giống kẹo trái cây. Ngoài ra một số loại trái cây sấy chiên giòn có thể chứa nhiều dầu và muối... Vitamin C và một số chất chống oxy hóa nhạy nhiệt có thể giảm trong quá trình sấy.
Đối với đa số người khỏe mạnh, các chuyên gia dinh dưỡng luôn khuyến khích ưu tiên sử dụng trái cây tươi nguyên quả với đa dạng màu sắc và ăn đúng khẩu phần mỗi ngày. Trái cây tươi thường là lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe lâu dài nhờ hàm lượng nước dồi dào, giúp cơ thể có cảm giác no tốt hơn và nạp vào ít năng lượng hơn trên cùng một khối lượng tiêu thụ.
Trái cây sấy khô chỉ nên được dùng như một món ăn phụ với khẩu phần nhỏ và tuyệt đối không nên thay thế hoàn toàn cho trái cây tươi. Nếu ăn hoa quả sấy một cách không kiểm soát, bạn sẽ rất dễ nạp vượt quá nhu cầu đường và calo cần thiết trong ngày.
Để sử dụng trái cây sấy một cách lành mạnh, nên ưu tiên chọn những loại sản phẩm không thêm đường. Nếu có thể, bạn nên hướng tới các loại trái cây được sấy bằng công nghệ sấy lạnh hoặc sấy thăng hoa để giữ được tối đa dưỡng chất, đồng thời luôn có thói quen đọc kỹ thành phần trên nhãn mác trước khi mua. Khẩu phần ăn hợp lý cho một lần sử dụng trái cây sấy thường chỉ nên gói gọn khoảng từ 20 đến 30 gram. Lượng này tương đương với khoảng 2 - 3 quả chà là, 1 thìa nhỏ nho khô hoặc vài lát xoài sấy không đường.
Đặc biệt, những người đang phải đối mặt với bệnh tiểu đường, người đang trong chế độ giảm cân, người có chỉ số triglycerid cao, bệnh nhân suy thận cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng kali nạp vào, hoặc trẻ em có nguy cơ sâu răng là những đối tượng cần phải ăn rất kiểm soát và thận trọng khi sử dụng loại thực phẩm này.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuổi thọ của người dân Hàn Quốc tăng nhanh trong giai đoạn 2000-2021, với mức tăng 7,94 năm.
Đằng sau con số này không chỉ là sự phát triển của hệ thống y tế, mà còn là những thói quen đời sống được duy trì từ trường học, gia đình đến cộng đồng.
Ăn nhiều rau từ trường học
Theo Health, khi đến thăm một trường học tại Hàn Quốc vào giờ ăn trưa, nhà báo Kara Swisher cho biết bà ngạc nhiên khi thấy khay cơm của học sinh có xà lách cuốn, salad củ cải và hẹ, kim chi cùng trái cây theo mùa.
Theo chuyên gia dinh dưỡng học đường Yeonju Kim, trẻ em Hàn Quốc thường được cung cấp bữa trưa miễn phí tại trường. Những bữa ăn này được tính toán về dinh dưỡng, đồng thời giúp trẻ làm quen với rau củ, thực phẩm lên men và thói quen ăn uống cân bằng từ sớm.
Các chế độ ăn giàu rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein và chất béo lành mạnh, như chế độ ăn Địa Trung Hải hay chế độ ăn MIND, được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến tuổi thọ cao hơn và nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn.
Vận động và kết nối xã hội
Không chỉ ăn uống, người Hàn Quốc còn duy trì lối sống năng động dưới nhiều hình thức.
Khi nghiên cứu về nhóm “SuperAgers”, những người cao tuổi vẫn duy trì trí nhớ và khả năng nhận thức tốt, bác sĩ Geon-Ha Kim, nhà khoa học thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, cho rằng tập thể dục, giao tiếp xã hội và tham gia các hoạt động là những yếu tố quan trọng.
Tập thể dục đều đặn, nhất là các hoạt động làm tăng nhịp tim và nhịp thở, có liên quan đến việc giảm nguy cơ tử vong sớm. Trong khi đó, cô đơn và cô lập xã hội lại là yếu tố bất lợi cho sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2023 chỉ ra những người thường xuyên cảm thấy cô đơn có nguy cơ tử vong sớm cao hơn 32%.
Bên cạnh vận động thể chất, việc tham gia các hoạt động nghệ thuật, văn hóa, học kỹ năng mới hoặc duy trì kết nối xã hội cũng được cho là giúp làm chậm quá trình lão hóa.
Chủ động phòng bệnh từ sớm
Yếu tố thứ ba là chăm sóc sức khỏe chủ động. Hàn Quốc được đánh giá có hệ thống y tế chú trọng điều trị sớm và phòng ngừa bệnh tật. Người dân có xu hướng đi khám, xin tư vấn y tế ngay cả khi chỉ có triệu chứng nhẹ như sổ mũi, đau lưng hoặc mệt mỏi kéo dài.
Theo bác sĩ Karen Studer, Trưởng khoa Y học dự phòng tại Trường Y khoa Đại học Loma Linda, nhiều hệ thống y tế hiện vẫn đặt nặng điều trị bệnh hơn là phòng bệnh.
Trong khi đó, phòng ngừa từ sớm thông qua khám định kỳ, tiêm vaccine, kiểm soát cân nặng, ăn uống lành mạnh, vận động và ngủ đủ giấc có thể giúp giảm nhiều rủi ro sức khỏe về sau.
Các chuyên gia cho rằng không cần bắt đầu bằng những thay đổi quá lớn. Một phần rau mỗi ngày, một buổi đi bộ ngắn, giảm một ly rượu, ngủ sớm hơn hoặc duy trì kiểm tra sức khỏe định kỳ đều có thể là bước khởi đầu.
“Bạn có thể bắt đầu từ những điều nhỏ bé. Và chỉ cần những thói quen nhỏ có thể dẫn đến những thay đổi lớn”, bác sĩ Karen Studer chia sẻ.
