Pavel Durov, nhà sáng lập kiêm CEO Telegram, một lần nữa khiến dư luận chú ý khi chia sẻ về triết lý duy trì phong độ đỉnh cao của mình: loại bỏ gần như mọi thứ có thể khiến cơ thể và trí não phụ thuộc.
Ở tuổi 41, Durov đang điều hành Telegram – ứng dụng nhắn tin có hơn 1 tỷ người dùng toàn cầu. Ông cũng là tỷ phú công nghệ gây tranh cãi khi từng tiết lộ có hơn 100 người con ở nhiều quốc gia, phần lớn thông qua hiến tinh trùng, và dự định để các con có quyền thừa kế như nhau.
Nhưng phía sau những câu chuyện gây xôn xao đó là một lối sống được Durov duy trì với kỷ luật gần như cực đoan.
Trong cuộc trò chuyện dài hơn 4 giờ với nhà khoa học máy tính Lex Fridman, Durov nói ông đã không uống rượu trong hơn 20 năm. Lý do không xuất phát từ quan điểm đạo đức, mà từ cách ông nhìn nhận bộ não như tài sản quan trọng nhất của đời mình.
“Tế bào não trở thành zombie theo nghĩa đen”, Durov nói khi mô tả tác động của rượu lên não bộ.
Durov cho biết đây không phải là một chế độ cực đoan, mà là bộ quy tắc cá nhân được ông đặt ra từ rất sớm và duy trì suốt nhiều năm.
Danh sách những thứ ông tránh xa rất dài: không rượu, không caffeine, không nicotine, không chất kích thích. Ông cũng hạn chế tối đa thuốc giảm đau hoặc thuốc kê đơn, trừ những trường hợp bắt buộc.
Trong ăn uống, Durov không ăn thịt, dù vẫn dùng cá. Ông tránh đồ ăn nhanh, đường, nước ngọt có ga. Ở mức khắt khe hơn, ông còn loại bỏ sữa, gluten, trứng và fructose khỏi chế độ ăn.
Gốc rễ của lựa chọn này bắt đầu từ khi Durov 11 tuổi. Khi đó, một giáo viên sinh hóa đưa cho ông cuốn sách viết về tác động của các chất gây nghiện lên cơ thể, trong đó có rượu. Từ đó, Durov tự đặt câu hỏi: nếu não bộ là công cụ quan trọng nhất để đạt thành công và hạnh phúc, vì sao lại phá hủy nó chỉ vì vài giờ vui vẻ?
Logic ấy cũng được ông áp dụng với thuốc và thực phẩm chế biến sẵn. Durov cho rằng nhiều loại thuốc chỉ che lấp triệu chứng, còn đường và đồ ăn nhanh tạo ra cảm giác thèm ăn, khiến con người dễ rơi vào vòng lặp phụ thuộc.
300 lần hít đất mỗi sáng
Nếu chế độ kiêng khem đã nghiêm ngặt, lịch tập của Durov cũng không kém phần khắc nghiệt.
Mỗi sáng, trước khi mở điện thoại hay chạm vào thiết bị điện tử, ông thực hiện 300 lần hít đất và 300 lần squat. Sau đó, ông đến phòng gym 5-6 lần mỗi tuần, mỗi buổi kéo dài 1-2 giờ.
Điều đáng chú ý là Durov thừa nhận các bài tập buổi sáng không làm cơ thể thay đổi quá nhiều. Với ông, giá trị lớn nhất nằm ở việc rèn sự tự giác.
Ông nói squat không khó, nhưng rất chán. Chính việc vượt qua cảm giác chán nản đó mỗi sáng mới khiến phần còn lại trong ngày trở nên dễ dàng hơn.
Ngoài tập luyện, Durov còn duy trì banya – kiểu xông hơi cực nóng phổ biến ở Đông Âu, sau đó lập tức ngâm mình trong nước đá. Cảm giác trong lúc thực hiện không dễ chịu, nhưng theo ông, trạng thái tỉnh táo sau đó có thể kéo dài nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày.
Ông cũng thực hành nhịn ăn gián đoạn, có những ngày chỉ ăn một bữa.
Cách vận hành cơ thể giống cách vận hành Telegram
Điều thú vị là cùng một triết lý “ít phụ thuộc, tối ưu hiệu suất”, Durov áp dụng vào cả cách điều hành Telegram.
Telegram được xem là một trong những nền tảng nhắn tin lớn nhất thế giới, trong khi đội kỹ thuật của công ty chỉ khoảng vài chục người. Durov từng giải thích rằng khi đội ngũ bị giới hạn về nhân lực, họ buộc phải tự động hóa và giải quyết vấn đề triệt để hơn.
Cách vận hành đó khá giống với cách ông đối xử với cơ thể mình: càng ít phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài, càng giữ được quyền kiểm soát.
Nghịch lý lớn nhất trong câu chuyện của Durov là người đứng sau một ứng dụng giúp hơn 1 tỷ người kết nối lại tin rằng, kết nối liên tục có thể phá hủy năng suất.
Theo ông, người càng dễ bị tiếp cận, càng liên tục trả lời tin nhắn, càng khó làm việc sâu. Vì vậy, Durov cố gắng hạn chế tối đa sự phân tán, đặc biệt trong những giờ đầu ngày.
Điều này không có nghĩa ông phủ nhận giá trị của công nghệ. Ngược lại, ông hiểu rất rõ sức mạnh của công cụ mình tạo ra. Nhưng chính vì hiểu sức mạnh đó, ông càng cẩn trọng với cách sử dụng nó.
Nhiều người tin rằng tủ lạnh là "chiếc hộp bảo quản" vạn năng, nhưng thực tế, một số thực phẩm khi để qua đêm có thể sản sinh độc tố vi khuẩn, nitrit hoặc histamine, dẫn đến viêm dạ dày, tiêu chảy cấp, thậm chí nguy hiểm tính mạng.
Bác sĩ Hoàng Sĩ Duy, Tổng giám đốc hệ thống y tế Show Chwan (Đài Loan), chuyên gia ngoại khoa cảnh báo thực phẩm bảo quản không đúng cách sẽ khiến hệ tiêu hóa phải trả giá đắt. Ông đặc biệt chỉ đích danh 5 nhóm thực phẩm "đại kỵ" để qua đêm dưới đây.
Rau lá xanh
Theo bác sĩ Hoàng, đây là nhóm thực phẩm dễ bị ngó lơ nhất nhưng lại tiềm ẩn rủi ro cao. Các loại rau như rau bina (cải bó xôi), cải thìa... vốn chứa hàm lượng nitrat cao.
Sau khi nấu chín và để trong thời gian dài, vi khuẩn sẽ chuyển hóa nitrat thành nitrit. Quá trình hóa học này vẫn diễn ra bất kể nhiệt độ tủ lạnh thấp đến mức nào. Việc hấp thụ quá mức nitrit có thể gây buồn nôn, chóng mặt, thậm chí dẫn đến hội chứng Methemoglobin (một tình trạng rối loạn máu khiến cơ thể thiếu oxy), đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ. Vì vậy, rau lá xanh tốt nhất là nên ăn ngay sau khi chế biến.
Hải sản
Tốc độ phân hủy của hải sản nhanh hơn rất nhiều so với các loại thực phẩm khác do hai nguyên nhân chính:
Protein phân hủy nhanh: Cấu trúc protein đặc thù trong hải sản dù để trong tủ lạnh vẫn bị phân hủy nhanh chóng, tạo ra histamine. Chất này gây ra các phản ứng dị ứng như đỏ mặt, tim đập nhanh, khó tiêu, đau bụng.
Vi khuẩn phát triển mạnh: Các loại vi khuẩn trên bề mặt hải sản rất đa dạng, nhiệt độ thấp chỉ làm chậm chứ không ngăn chặn được sự sinh sôi của chúng. Lời khuyên của chuyên gia là hải sản nên được tiêu thụ hết trong một bữa, không nên giữ lại cho hôm sau.
Trứng lòng đào
Bác sĩ Hoàng phân tích trong khi trứng luộc chín kỹ có thể bảo quản lạnh tương đối an toàn, thì trứng lòng đào, trứng chần hay trứng lòng đào ngâm tương lại là môi trường nuôi cấy vi khuẩn lý tưởng.
Phần lòng đỏ chưa đông đặc rất dễ bị nhiễm khuẩn Salmonella. Theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, trứng lòng đào không được để ngoài quá 2 giờ và tuyệt đối không nên để qua đêm để tránh nguy cơ nhiễm trùng tiêu hóa nghiêm trọng.
Các loại nấm
Nấm sau khi nấu chín nếu để qua đêm sẽ dễ tích tụ nitrit tương tự rau lá xanh. Ngoài ra, nấm là loại thực phẩm giàu protein và có độ ẩm cao, rất dễ bị biến chất và nhiễm khuẩn nếu quá trình bảo quản không đảm bảo độ kín và nhiệt độ lý chuẩn.
Canh bạc nhĩ (Nấm tuyết)
Đây là món ăn bổ dưỡng thường thấy trong các gia đình, nhưng nếu để qua đêm, nấm tuyết có thể sản sinh ra lượng lớn nitrit. Nghiêm trọng hơn, nếu nấm tuyết bị nhiễm vi khuẩn Pseudomonas gladioli, nó có thể sản sinh ra axit bongkrekic - một loại độc tố cực mạnh, chịu được nhiệt độ cao (không bị tiêu diệt khi đun lại) và có tỷ lệ tử vong rất cao do gây suy gan, thận.
Đặc biệt đối với trẻ em và người cao tuổi - những nhóm có hệ miễn dịch yếu - việc tiêu thụ thực phẩm để qua đêm cần được kiểm soát chặt chẽ. Nguyên tắc vàng là nấu vừa đủ, ăn ngay khi nóng, không nên tiếc rẻ những thực phẩm đã biến chất.
ThS.BS.CK2 Lê Anh Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Mắt TP HCM, tại lễ kỷ niệm 25 năm thành lập Khoa Khúc xạ và khánh thành Trung tâm phẫu thuật Khúc xạ kỹ thuật cao, cho biết đến nay nơi này đã phẫu thuật thành công khoảng 260.000 ca khúc xạ. Từ 1.600 ca phẫu thuật mỗi năm khi khoa mới thành lập, năm 2017 đạt đỉnh hơn 18.000 ca mổ khúc xạ. Sau giai đoạn sụt giảm do Covid-19, hiện duy trì khoảng 10.000-13.000 ca mổ mỗi năm.
"Thay đổi lớn nhất trong gần một thập niên qua là xu hướng chuyển từ phẫu thuật tạo vạt giác mạc như Lasik, Femto-Lasik sang phẫu thuật không vạt, điển hình là SMILE", bác sĩ Tuấn nói. Số ca mổ khúc xạ bằng phương pháp SMILE tại viện tăng từ 102 ca năm 2016 lên 5.484 ca năm 2025, trong khi mổ Lasik gần như biến mất sau 2022.
Lasik là phương pháp mổ cận phổ biến nhiều năm. Bác sĩ dùng laser tạo một lớp vạt mỏng trên giác mạc, lật vạt lên để chiếu laser tái định hình giác mạc rồi đặt vạt trở lại. Phương pháp này giúp cải thiện thị lực nhanh nhưng có thể gây khô mắt hoặc ảnh hưởng độ bền cơ học giác mạc ở một số người.
SMILE là kỹ thuật mới hơn, dùng laser femtosecond tạo một lõi mô nhỏ trong giác mạc rồi lấy ra qua đường rạch vài mm. Không cần tạo vạt giác mạc, SMILE ít xâm lấn hơn, bảo tồn mô tốt hơn và thường giảm khô mắt sau mổ, nhưng chi phí cao hơn Lasik.
Trong bối cảnh công nghệ điều trị ngày càng phát triển, gánh nặng tật khúc xạ tại Việt Nam cũng tăng nhanh, đặc biệt ở lứa tuổi học đường. Dữ liệu khám sức khỏe học sinh TP HCM năm học 2025-2026 ghi nhận hơn 60% trẻ mắc tật khúc xạ. Trước đó, tỷ lệ này là khoảng 54% giai đoạn 2023-2024 và khoảng 30% trước năm 2020.
Tổ chức Y tế thế giới dự báo đến năm 2050, khoảng 50% dân số thế giới sẽ mắc tật khúc xạ, trong đó Đông Á và Đông Nam Á chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Riêng Việt Nam, khoảng 2/3 dân số có thể bị cận thị.
BS.CK2 Phan Hồng Mai, Trưởng khoa Khúc xạ, Bệnh viện Mắt TP HCM, cho biết bản chất các kỹ thuật mổ cận hiện đại đều nhằm điều chỉnh công suất khúc xạ của mắt, song hiện có nhiều nền tảng công nghệ khác nhau, từ laser bề mặt, Femto-Lasik, SMILE đến đặt kính nội nhãn Phakic.
Theo bác sĩ Mai, không có phương pháp "tốt nhất" cho mọi bệnh nhân. Người có giác mạc mỏng, độ cận cao, loạn thị phức tạp hoặc giác mạc bất thường có thể cần lựa chọn kỹ thuật khác thay vì SMILE. Vì vậy, sàng lọc trước mổ là yếu tố quyết định độ an toàn. Các hệ thống chẩn đoán thế hệ mới có thể dựng bản đồ giác mạc, đo quang sai và phát hiện sớm bất thường rất nhỏ. AI hiện cũng hỗ trợ bác sĩ phân tích dữ liệu để cá thể hóa phương án điều trị.
GS.TS Tôn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, cho rằng sự gia tăng nhanh của cận thị học đường khiến phẫu thuật khúc xạ không chỉ là câu chuyện điều trị cá nhân mà ngày càng gắn với bài toán sức khỏe cộng đồng.
"Trước đây nhiều bệnh nhân phải ra nước ngoài để phẫu thuật khúc xạ, nhưng hiện nay Việt Nam đã làm chủ nhiều công nghệ hiện đại", bà nói, đồng thời nhấn mạnh đào tạo nhân lực và chuẩn hóa chuyên môn quan trọng không kém trang thiết bị.
Theo Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM Nguyễn Anh Dũng, cùng với phát triển kỹ thuật chuyên sâu, ngành y tế cần đẩy mạnh truyền thông phòng ngừa cận thị học đường, tăng cường sàng lọc tại trường học và xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về tật khúc xạ. Ông cho rằng bệnh viện đầu ngành không chỉ điều trị ca phức tạp mà còn phải dẫn dắt công tác dự phòng, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho y tế cơ sở. Công nghệ cao cần đi cùng an toàn người bệnh và trách nhiệm cộng đồng.
Người đứng đầu Bệnh viện Mắt TP HCM cho biết trung tâm phẫu thuật khúc xạ kỹ thuật cao vừa đưa vào vận hành sở hữu đầy đủ hệ thống chẩn đoán, laser và phẫu thuật nội nhãn, tạo thành hệ sinh thái điều trị khúc xạ toàn diện. Bệnh viện đặt mục tiêu đến năm 2028 đạt mốc 300.000 ca phẫu thuật khúc xạ, đồng thời phát triển thành trung tâm nhãn khoa chuyên sâu của khu vực ASEAN.
Một trong những vai trò chuyển hóa chính của gan là giúp điều chỉnh lượng đường trong máu bằng cách lưu trữ, giải phóng hoặc sản xuất glucose khi cần thiết. Theo Eating Well, thói quen ăn khuya có thể dẫn đến lượng đường trong máu cao hơn vì gan xử lý glucose kém hiệu quả vào ban đêm. Theo thời gian, điều này góp phần làm suy giảm khả năng điều hòa đường huyết, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).
Gây viêm
Ăn khuya thường xuyên, nhất là các thực phẩm nhiều chất béo và đường, có thể làm mỡ tích tụ trong gan. Khi lượng mỡ này tăng lên quá mức, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm nhằm đối phó với tình trạng tổn thương. Viêm kéo dài có thể làm hư hại tế bào gan, suy giảm khả năng thải độc và chuyển hóa chất dinh dưỡng.
Theo thời gian, gan nhiễm mỡ kèm viêm còn có thể tiến triển thành xơ hóa, xơ gan và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh gan mạn tính.
Làm rối loạn nhịp sinh học
Gan có nhịp sinh học riêng, tham gia điều hòa quá trình chuyển hóa, dự trữ năng lượng và phục hồi tế bào. Khi ăn khuya, đặc biệt là ăn nhiều sát giờ ngủ, cơ thể phải tiếp tục xử lý dinh dưỡng vào thời điểm các hoạt động chuyển hóa tự nhiên có xu hướng giảm. Thói quen này kéo dài có thể làm rối loạn nhịp sinh học chuyển hóa, ảnh hưởng đến khả năng xử lý chất béo và tích tụ mỡ trong gan, theo Times of India
Mỗi người nên hoàn thành bữa tối trước giờ ngủ khoảng 2-3 tiếng để cơ thể có thời gian tiêu hóa thức ăn, đồng thời giảm nguy cơ trào ngược dạ dày ở một số người. Nếu cần ăn nhẹ vào buổi tối, nên chọn những món dễ tiêu với lượng vừa phải như sữa chua, sữa, các loại hạt hoặc trái cây phù hợp, tránh ăn quá nhiều để hạn chế ảnh hưởng đến giấc ngủ và hệ tiêu hóa.
Để bảo vệ gan khỏe mạnh, mỗi người cần kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý, lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ. Nên hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ ngọt, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá. Cồn trong rượu bia được chuyển hóa chủ yếu tại gan, tạo ra acetaldehyde - chất có thể gây tổn thương tế bào gan và thúc đẩy stress oxy hóa. Duy trì khoảng 150 phút vận động mỗi tuần giúp kiểm soát cân nặng, hỗ trợ phòng ngừa gan nhiễm mỡ.
