NÓNG: Mỹ không kích Iran, khôi phục trừng phạt dầu mỏ

Theo mạng lưới nghiên cứu World Weather Attribution (WWA), chỉ trong những tháng đầu năm 2026, hơn 150 triệu ha đất trên toàn cầu đã bị thiêu rụi. Diện tích này lớn gấp hơn 2 lần bang Texas của Mỹ.

Các nhà khoa học cho biết mức độ cháy rừng hiện cao hơn khoảng 50% so với trung bình nhiều năm và vượt hơn 20% kỷ lục trước đó kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê vào năm 2012.

Ông Theodore Keeping - chuyên gia nghiên cứu thời tiết cực đoan tại Đại học Imperial College London - nhận định mùa cháy rừng năm nay khởi đầu 'nhanh và dữ dội bất thường'.

Châu Phi hiện là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt tại Tây Phi và vùng Nam sa mạc Sahara. Khoảng 85 triệu ha đã bị cháy từ đầu năm, vượt xa mức kỷ lục cũ là 69 triệu ha.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân đến từ sự chuyển đổi liên tục giữa mưa lớn và hạn hán kéo dài. Lượng mưa cao trong mùa trước khiến cỏ và thực vật phát triển mạnh, nhưng sau đó nắng nóng và khô hạn lại biến chúng thành nguồn nhiên liệu khổng lồ cho các đám cháy.

Không chỉ châu Phi, nhiều khu vực tại châu Á như Ấn Độ, Đông Nam Á và Đông Bắc Trung Quốc cũng ghi nhận các vụ cháy rừng trên diện rộng. Diện tích bị cháy tại châu Á hiện cao hơn gần 40% so với năm kỷ lục trước đây.

Trong khi đó, Mỹ và Úc cũng đang trải qua mùa cháy rừng bất thường dù mới đầu năm.

Giới khoa học đặc biệt lo ngại trước khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh vào nửa cuối năm 2026. Các dự báo hiện cho thấy có khoảng 61% khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 và kéo dài đến hết năm.

El Nino là hiện tượng nóng lên bất thường của vùng biển xích đạo Thái Bình Dương, có thể làm thay đổi thời tiết trên phạm vi toàn cầu.

Theo các nhà khoa học, nếu El Nino cường độ mạnh xảy ra trong bối cảnh Trái đất vốn đã nóng lên do phát thải khí nhà kính, nguy cơ cháy rừng cực đoan sẽ tăng mạnh.

Bà Jemilah Mahmood - giám đốc Trung tâm Sức khỏe Hành tinh Sunway tại Malaysia - cảnh báo khói từ cháy rừng đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người.

Theo bà, bụi mịn PM2.5 trong khói cháy rừng có thể độc hại gấp 10 lần so với ô nhiễm từ khí thải giao thông.

Một nghiên cứu của tạp chí y khoa The Lancet cho thấy khoảng 1,5 triệu ca tử vong mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí. Các nhà khoa học lo ngại con số này có thể tiếp tục tăng khi cháy rừng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn do biến đổi khí hậu.

Các chuyên gia nhấn mạnh El Nino không phải nguyên nhân duy nhất gây thời tiết cực đoan, mà yếu tố cốt lõi vẫn là sự nóng lên toàn cầu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập niên qua.

Giáo sư khí hậu Friederike Otto cảnh báo biến đổi khí hậu sẽ còn nghiêm trọng hơn nếu thế giới không giảm sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

"Châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất Trái Đất, tăng nhanh gấp đôi trung bình toàn cầu. Ngay lúc này, khoảng 150 triệu người đang phải sống trong nắng nóng cực đoan. Đã có hàng trăm ca tử vong, trường học phải đóng cửa, lưới điện đang quá tải", Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus viết trên X ngày 28/6.

Ông Tedros cho biết WHO ghi nhận hơn 1.300 ca tử vong "vượt mức dự kiến" trên khắp châu Âu có thể liên quan đến nền nhiệt cao bất thường.

Số ca tử vong vượt mức dự kiến là chỉ số thống kê y tế được tính bằng cách lấy tổng số ca tử vong thực tế trong một giai đoạn xảy ra khủng hoảng (như thiên tai, nắng nóng cực đoan hoặc dịch bệnh) trừ đi số ca tử vong trung bình bình thường của cùng kỳ nhiều năm trước đó.

Ông Tedros cảnh báo các bệnh lý về áp lực nhiệt (cơ thể chịu tải lượng nhiệt quá mức từ môi trường) là "sát thủ thầm lặng", đồng thời nhấn mạnh thực trạng nhà ở, nơi làm việc và trường học tại châu Âu vốn không được thiết kế để chịu đựng mức nhiệt như hiện nay.

Theo ước tính của AFP dựa trên các báo cáo thời tiết, khoảng 191 triệu người tại châu Âu phải hứng chịu mức nhiệt từ 35 độ C trở lên trong ngày 28/6, trong đó Đức, Czech, Hungary và Ba Lan là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Phân tích từ tổ chức Klimadashboard của Áo dựa trên dữ liệu của Cơ quan Khí tượng Đức và Trung tâm Nghiên cứu chung Liên minh châu Âu cho thấy khoảng 381 triệu người tại châu Âu, không bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ phải sống trong điều kiện nhiệt độ vượt 30 độ C.

Tại Pháp, giới chức y tế sáng 28/6 thông báo nước này ghi nhận khoảng 1.000 ca tử vong "vượt mức dự kiến" chỉ trong vài ngày kể từ 24/6, khi nắng nóng bao trùm phần lớn lãnh thổ.

WHO cho biết đang phối hợp với các quốc gia thành viên và các đối tác nhằm tăng cường công tác chuẩn bị, phòng ngừa và nâng cao năng lực ứng phó của hệ thống y tế trước các mối đe dọa từ nắng nóng cực đoan.

Ông Tedros kêu gọi các nước châu Âu sớm triển khai các kế hoạch hành động ứng phó nắng nóng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, coi đây là một phần trong chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng.

Tin Gốc: Vnexpress

Hôm qua (26.6), Đài Al Jazeera đưa tin Israel cùng ngày tiếp tục tấn công miền nam Li Băng. Trước đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định quân đội nước này "sẽ không rút lui" khỏi các khu vực đang chiếm đóng ở Li Băng.

Cùng lúc, một rào cản khác cho thỏa thuận Mỹ - Iran là eo biển Hormuz tiếp tục bất ổn. Đài CBS hôm qua dẫn lời quan chức Mỹ cho biết Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng máy bay không người lái (UAV) tấn công một tàu hàng mang cờ Singapore vào tối 25.6. Vụ việc xảy ra ở eo biển Hormuz tại khu vực ngoài khơi Oman. Cũng vào hôm qua, truyền hình nhà nước Iran đưa tin ít nhất 3 tàu chở dầu nước ngoài đã phải quay đầu sau khi nhận cảnh báo từ IRGC vì tìm cách vượt qua eo biển Hormuz.

Liên quan Hormuz, IRGC đưa ra tuyên bố rằng cho dù các tàu đi qua lãnh hải của Iran hay Oman, thì đều cần phải phối hợp đầy đủ với chính quyền Tehran khi vượt eo biển này. Cảnh báo được đưa ra sau khi Oman đã công bố các tuyến hàng hải mới cho tàu vượt Hormuz. Tuyên bố của Iran cũng trái ngược với những yêu cầu mà Mỹ đặt ra liên quan việc mở cửa lại eo biển Hormuz.

Thực tế bất ổn khiến cho giới phân tích tiếp tục đặt rủi ro cao đối với eo biển Hormuz. Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Công ty xếp hạng tín nhiệm tín dụng S&P Global nhấn mạnh: "Chưa điều chỉnh các giả định về giá dầu (bao gồm cả giá dầu Brent ở mức trung bình đạt 110 USD/thùng cho đến hết năm 2026)". Nguyên nhân được giải thích là: "Những tin tức mới nhất có thể gây áp lực giảm đối với các giả định cho đến hết năm 2026. Tuy nhiên, chúng tôi lưu ý sự mong manh của việc giải quyết một phần vấn đề và các yếu tố bù trừ cho việc nới lỏng eo biển Hormuz".

Theo đó, nguồn dự phòng dầu thô, nguồn cung thay thế và nguồn cung sản phẩm tinh chế được cho là vẫn bị hạn chế. Vì thế, S&P Global khuyến cáo thị trường có thể vẫn cần tính đến khả năng giá dầu thô hoặc sản phẩm cao hơn để điều tiết nhu cầu, bổ sung hàng tồn kho và bù đắp cho các nhà cung cấp về rủi ro giao hàng, bảo hiểm và an ninh gia tăng.

Tương tự, trong một phân tích mới đây, Công ty xếp hạng tín nhiệm tín dụng Fitch Ratings cũng đặt ra giả định eo biển Hormuz không mở lại hoàn toàn trước tháng 7. Vì thế, so với phân tích được đưa ra hồi tháng 3, Fitch Ratings điều chỉnh giả định giá trung bình năm 2026 đối với dầu thô Brent tăng từ 70 lên 87 USD/thùng. Với những bất ổn địa chính trị vẫn còn cao, phân tích cũng xem xét kịch bản bất lợi trong đó giá dầu trung bình đạt 100 USD/thùng vào năm 2026, tín dụng bị thắt chặt. Trong kịch bản này, tăng trưởng kinh tế Mỹ có thể giảm xuống chỉ còn 0,8% trong 12 tháng tới, xuống 0,3% ở khu vực sử dụng euro và 3,4% ở Trung Quốc.

Theo đó, dù ít nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì xảy ra hồi thập niên 1970, cú sốc dầu mỏ vẫn là một trở ngại lớn đối với tăng trưởng toàn cầu. Tăng trưởng toàn cầu năm 2026 đã bị Fitch Ratings hạ dự báo thêm 0,2 điểm phần trăm, còn 2,4%, chủ yếu do giá dầu tăng cao. Tình hình kinh tế bị cắt giảm tăng trưởng trên diện rộng còn do lạm phát cao dẫn đến giảm thu nhập thực tế của người tiêu dùng, tiêu dùng cũng giảm trong khi chi phí doanh nghiệp tăng cao. Thực trạng này được cho là ảnh hưởng lớn đến kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Giữa bối cảnh như vậy, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) được cả S&P Global lẫn Fitch Ratings đánh giá góp phần thúc đẩy đáng kể kinh tế toàn cầu trước các ảnh hưởng tiêu cực từ cuộc khủng hoảng dầu và khí đốt. Điển hình, đầu tư công nghệ thông tin của Mỹ trong quý 1/2026 tăng 18% so với cùng kỳ năm trước và lĩnh vực này cũng tăng trưởng ở nhiều nơi khác. Giá trị doanh thu ngành bán dẫn toàn cầu trong tháng 3 vừa qua tăng 80% so với cùng kỳ năm trước, theo Fitch Ratings.

Qua đó, một số nền kinh tế trong khu vực đã được hưởng lợi từ diễn biến vừa nêu, nổi bật là: Đài Loan, Hàn Quốc, VN, Malaysia và Singapore. Đà tăng trưởng này làm giảm bớt gánh nặng của chi phí năng lượng cao hơn, nhưng lại tập trung vào một số ít nền kinh tế.

Tin Gốc: Thanh Niên