Người phụ nữ nằm im, không dám cử động, chờ cơn đau dịu xuống rồi mới từ từ co chân lại. 65 tuổi, sống một mình tại Thanh Thủy, Phú Thọ, bà Xuân đang mang trong người “com-bo” bệnh tuổi già gồm tăng huyết áp, thiếu máu, viêm khớp, mất ngủ mãn tính. Cơ thể bà chỉ còn 42 kg, nhẹ hơn cả lúc bà sinh đứa con thứ hai gần 40 năm trước.
Mỗi tháng, sau khi bảo hiểm y tế chi trả một phần, người phụ nữ vẫn phải bỏ ra gần hai triệu đồng mua thuốc duy trì – hơn một nửa số lương hưu ít ỏi. Bà không than với ai, càng không dám gọi điện cho con.
“Chúng nó cũng đang nuôi con nhỏ, mình kêu ca làm gì cho thêm nặng đầu”, bà nói, giọng nhẹ như đang kể chuyện người khác.
Hai tháng nay, để xoay được vòng chi tiêu, bà tự cắt liều thuốc huyết áp xuống một nửa. Hôm uống, hôm nghỉ. Bà biết làm vậy là nguy hiểm nhưng vẫn chọn cách “tích tiểu thành đại”, để dành phần thuốc còn lại phòng khi ốm nặng bất ngờ.
Bà Minh, 60 tuổi, ở Thanh Trì, Hà Nội, cũng đang áp dụng cách “tiết kiệm” tương tự, chỉ khác ở chỗ bà không dùng thuốc kê đơn, mà ra hẳn hiệu thuốc đầu ngõ mua vài viên giảm đau uống tạm mỗi khi cơn mỏi vai kéo đến.
“Người già sợ nhất là vào bệnh viện, cầm cái hóa đơn thanh toán”, bà Minh nói. “Tiền tích lũy cả đời chẳng có bao nhiêu, đổ vào một trận ốm là coi như hết sạch”.
Theo Tổng cục Dân số, có tới 73% người cao tuổi hiện không có lương hưu, phải sống phụ thuộc hoàn toàn vào con cái. Trong số đó, gần 66% sống ở nông thôn, làm nông nghiệp – nguồn thu nhập vốn đã bấp bênh, càng trở nên mong manh khi tuổi tác kéo theo bệnh tật.
PGS.TS Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, cho biết một người cao tuổi trung bình mắc 3-4 bệnh nền cùng lúc, với chi phí điều trị cao gấp 7-8 lần so với người trẻ. Tại bệnh viện ông làm việc, một người cao tuổi đi khám 7-8 lần mỗi năm, gấp 2-2,5 lần tần suất của các nhóm bệnh nhân khác.
“Không phải người già ốm nhiều hơn một cách ngẫu nhiên, mà là cơ thể họ đã bước qua giai đoạn tự phục hồi, mọi vấn đề nhỏ đều có thể kéo theo một chuỗi biến chứng”, bác sĩ Thế Anh nói.
PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, đưa ra một hình dung cụ thể hơn khi trung bình mỗi người cao tuổi Việt Nam phải sống 14 năm cuối đời với nhiều bệnh tật phối hợp, chủ yếu là các vấn đề hô hấp, chuyển hóa, sa sút trí tuệ. Ông so sánh, ở nhiều nước châu Âu, người 80 tuổi vẫn khỏe mạnh, có người gần 90 tuổi hằng ngày vẫn đạp xe 15 km.
Khoảng cách đó, theo ông, không chỉ đến từ gene hay khí hậu, mà còn từ một thực tế là Việt Nam đang thiếu nghiêm trọng cơ sở y tế chuyên biệt và nhân lực chăm sóc lão khoa. Hệ thống nhà dưỡng lão, trung tâm bảo trợ xã hội vẫn còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng.
Nhưng nỗi lo “ít tiền, nhiều bệnh” không chỉ là câu chuyện của những con số. Nó còn là một cuộc chiến âm thầm bên trong tâm lý người cao tuổi, bác sĩ Thế Anh nhận định.
Đồng quan điểm, tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Điều hành Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi đây là một áp lực có cơ sở, không phải sự “lo xa” vô căn cứ. Ông giải thích khi nỗi lo tài chính kéo dài, người cao tuổi dễ rơi vào trạng thái mất ngủ, bi quan, dễ cáu gắt, thu mình lại. Nguy hiểm hơn, họ có thể trì hoãn việc đi khám vì sợ tốn kém.
“Sâu hơn nỗi sợ thiếu tiền, là nỗi sợ mất phẩm giá. Người từng là trụ cột kinh tế trong gia đình, giờ phải ngửa tay xin từng đồng, cảm giác đó còn đau hơn cả bệnh tật”, ông Trung nói. Đơn cử như bà Xuân, không phải vì thiếu tiền đến mức không mua được thuốc, mà vì bà không muốn trở thành người “làm phiền” các con.
Giữa hai lựa chọn chấp nhận sự giúp đỡ hoặc tự chịu đựng trong im lặng, bà chọn cách thứ hai, dù biết cái giá phải trả có thể là sức khỏe của chính mình. Thống kê cho thấy việc người cao tuổi tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc, đặc biệt với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, có thể dẫn đến mất kiểm soát bệnh và làm tăng nguy cơ biến chứng cấp tính như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy thận.
Bên cạnh nguy cơ từ việc bỏ thuốc, việc trì hoãn đi khám định kỳ khiến các dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh không được phát hiện kịp thời, làm giảm hiệu quả điều trị khi bệnh đã ở giai đoạn nặng hơn. Nhiều bệnh lý ở người cao tuổi tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, nên việc thiếu tái khám thường xuyên làm mất đi cơ hội can thiệp sớm.
Về lâu dài, việc tự điều chỉnh thuốc không theo hướng dẫn y khoa còn có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc hoặc tương tác thuốc bất lợi khi người bệnh tự phối hợp nhiều loại thuốc mà không có sự theo dõi của bác sĩ.
Các chuyên gia cho rằng nỗi lo này cần được san sẻ và thấu hiểu. Gia đình nên đồng hành, giúp đỡ thay vì thờ ơ, để cha mẹ tự xoay xở. Người già cần chủ động chuẩn bị cho tương lai, như khám sức khỏe, lập quỹ dự phòng thay vì bị động. Quan trọng nhất, con cái cần giúp cha mẹ hiểu rằng nhận hỗ trợ không có nghĩa là trở thành gánh nặng. Việc đưa cha mẹ đi khám sức khỏe định kỳ, dù bệnh chưa biểu hiện rõ, cũng giúp phát hiện sớm các vấn đề mạn tính, giảm chi phí điều trị về sau.
Ở cấp độ hệ thống y tế, chuyên gia khuyến nghị cần mở rộng mạng lưới bác sĩ và điều dưỡng chuyên khoa lão khoa, đặc biệt tại các trạm y tế tuyến cơ sở, để người cao tuổi không phải di chuyển xa mới được thăm khám.
Việc phát triển các mô hình chăm sóc tại nhà và cộng đồng, như đề xuất hiện tại của Bộ Y tế về điểm chăm sóc ban ngày tận dụng nhà văn hóa, khu thể thao thôn, có thể giúp giảm tải cho bệnh viện lớn và tạo không gian gần gũi hơn cho người già. Song song, bảo hiểm y tế cần mở rộng danh mục chi trả cho các bệnh mạn tính phổ biến ở người cao tuổi, đồng thời đơn giản hóa quy trình khám chữa bệnh để giảm bớt rào cản tiếp cận.
Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người lao động tự do, nông dân và khu vực phi chính thức là giải pháp then chốt, vì đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn trong số 73% người cao tuổi hiện không có lương hưu.
“Đầu tư xây dựng hệ thống nhà dưỡng lão công lập với chi phí hợp lý cũng cần được ưu tiên, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi mô hình gia đình nhiều thế hệ đang dần thu hẹp”, bác sĩ Thế Anh nói, thêm rằng về dài hạn, việc lồng ghép giáo dục tài chính và chăm sóc sức khỏe tuổi già vào chương trình truyền thông cộng đồng sẽ giúp thế hệ trẻ hôm nay chuẩn bị tốt hơn cho tuổi già của chính họ trong tương lai.
Trong nhiều gia đình châu Á, khoai lang là lựa chọn phổ biến cho bữa sáng nhờ tính tiện lợi và giá trị dinh dưỡng. Đây là thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, phù hợp với nhiều nhóm người.
Theo Trường Y Harvard (Mỹ), các loại củ giàu chất xơ như khoai lang có thể giúp cải thiện tiêu hóa và hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Khoai lang chứa cả chất xơ hòa tan và không hòa tan, giúp tăng nhu động ruột và hạn chế táo bón. Ăn vào buổi sáng giúp hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng sau một đêm nghỉ ngơi.
Bà Roxana Ehsani, chuyên gia dinh dưỡng ở Mỹ, cho biết chất xơ từ thực phẩm tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
Dù có vị ngọt, khoai lang có chỉ số đường huyết ở mức trung bình nhờ lượng chất xơ cao. Điều này giúp glucose được hấp thu chậm hơn vào máu.
Thực phẩm giàu chất xơ giúp hạn chế tăng đường huyết đột ngột sau ăn, theo thông tin từ Cleveland Clinic.
Khoai lang tạo cảm giác no lâu, giúp hạn chế ăn vặt trong ngày. Đây là lý do nhiều người chọn khoai lang khi muốn duy trì cân nặng hợp lý.
Bác sĩ David Agus, bác sĩ ung thư học tại Đại học Nam California (Mỹ), cho rằng thực phẩm ít chế biến, giàu chất xơ là nền tảng của chế độ ăn lành mạnh.
Khoai lang chứa carbohydrate phức, giúp cung cấp năng lượng ổn định thay vì tăng nhanh rồi giảm đột ngột như đường đơn.
Khoai lang nên được luộc hoặc hấp để giữ tối đa chất xơ và vitamin, đồng thời tránh làm tăng chất béo như khi chiên rán. Ăn vào buổi sáng giúp cơ thể hấp thu năng lượng ổn định và hỗ trợ tiêu hóa sau một đêm nghỉ ngơi.
Tuy nhiên, không nên ăn khoai lang đơn lẻ vì dễ khiến năng lượng tăng nhanh rồi giảm sớm. Thay vào đó, nên kết hợp với các nguồn đạm hoặc chất béo tốt như sữa chua, sữa hoặc một ít hạt để cân bằng dinh dưỡng.
Ngoài ra, theo Hiệp hội Tiểu đường Mỹ, khẩu phần tinh bột nên được kiểm soát hợp lý, đặc biệt vào buổi sáng. Với khoai lang, lượng khoảng 100 - 150 g mỗi bữa là phù hợp với đa số người trưởng thành.
Cụ thể, từ ngày 10/6 đến ngày 20/6 (tức 11 ngày), y bác sĩ của Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) cùng 10 bác sĩ, điều dưỡng chuyên khoa được tăng cường từ các bệnh viện tuyến trên của TPHCM đã khám bệnh, cấp cứu, hội chẩn cho hơn 660 lượt người dân.
Trong đó, có 258 lượt khám chuyên khoa Ngoại - Chấn thương chỉnh hình, 96 lượt điều trị Nội khoa - Hồi sức cấp cứu cùng hàng trăm lượt khám chữa bệnh Nhi khoa, chuyên khoa Mắt... Đặc biệt, các ê-kíp đã thực hiện thành công 22 ca phẫu thuật, gồm 7 ca cấp cứu và 15 ca phẫu thuật chương trình.
Đáng chú ý, trong toàn bộ thời gian triển khai chỉ ghi nhận duy nhất 1 trường hợp phải chuyển tuyến. Đây là kết quả rất đáng khích lệ đối với một cơ sở y tế vốn còn nhiều khó khăn về nhân lực chuyên môn như Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm.
Theo Sở Y tế TPHCM, trước đây do thiếu bác sĩ chuyên khoa, Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm chủ yếu đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh thông thường và điều trị ngoại trú.
Nhiều trường hợp cần can thiệp chuyên sâu hoặc phẫu thuật phải chuyển đến các bệnh viện tuyến trên, khiến người dân phải đi xa và làm giảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại địa phương.
Nhằm xử lý tình trạng trên, từ tháng 6, Sở Y tế TPHCM đã triển khai mô hình luân phiên các bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm từ các bệnh viện thành phố (gồm Bệnh viện An Bình, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, Bệnh viện Nhi đồng 1 và Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu) đến trực tiếp hỗ trợ Hồ Tràm.
Các chuyên khoa được lựa chọn đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của địa phương, gồm chấn thương chỉnh hình, nội khoa, hồi sức cấp cứu, nhi khoa và mắt.
Sau vài tuần triển khai, Sở Y tế TPHCM ghi nhận sự thay đổi rõ nét trong năng lực khám chữa bệnh của cơ sở y tế khu vực này.
Không chỉ trực tiếp khám và điều trị, các bác sĩ hỗ trợ còn tham gia hội chẩn, hướng dẫn và chuyển giao chuyên môn tại chỗ. Nhiều kỹ thuật trước đây chưa thực hiện được, nay đã được triển khai thường quy ngay tại Hồ Tràm.
Cụ thể, các ca phẫu thuật cấp cứu như viêm ruột thừa cấp, viêm phúc mạc ruột thừa, đa chấn thương, gãy hở xương bánh chè, thoát vị bẹn nghẹt hay các trường hợp vết thương phức tạp có đứt gân, đứt mạch máu đã được xử trí thành công ngay tại địa phương.
Bên cạnh đó, nhiều phẫu thuật chương trình như kết hợp xương, cắt trĩ, phẫu thuật rò hậu môn và điều trị thoát vị bẹn cũng đã được triển khai.
Thông qua hình thức "cầm tay chỉ việc", các bác sĩ chuyên khoa vừa trực tiếp khám chữa bệnh, vừa hỗ trợ xây dựng quy trình chuyên môn, hướng dẫn hội chẩn và xử trí các tình huống khó. Từ đó giúp đội ngũ y tế tại Hồ Tràm từng bước làm chủ kỹ thuật và tự tin hơn trong thực hành nghề nghiệp.
"Quan trọng hơn là niềm tin của người dân đối với cơ sở y tế địa phương đang dần được củng cố. Đó cũng chính là nền tảng để nâng cao năng lực y tế cơ sở, giảm chuyển tuyến không cần thiết và từng bước thu hẹp khoảng cách về chất lượng khám chữa bệnh giữa các tuyến", lãnh đạo Sở Y tế TPHCM nhận định.
Hãng tin AFP dẫn thông tin và số liệu của Chính phủ Bangladesh công bố ngày 23-5 cho biết các bệnh viện ở thủ đô Dhaka đang quá tải vì số ca mắc tăng mạnh và phải thiết lập các khu điều trị riêng cho bệnh nhân.
Tuy nhiên, nhiều bệnh viện đang chật vật do thiếu giường cho các ca cần chăm sóc đặc biệt.
Số ca tử vong được ghi nhận vẫn đang tiếp tục tăng với 13 trẻ em tử vong trong vòng 24 giờ qua, nâng tổng số lên 512 trẻ kể từ ngày 15-3, theo số liệu của cơ quan y tế Bangladesh.
Quốc gia Nam Á này đã triển khai chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn để đối phó đợt bùng phát.
Bà Rana Flowers, Trưởng đại diện Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Bangladesh, cho biết chiến dịch đã tiếp cận tiêm phòng cho 18 triệu trẻ em.
Tuy nhiên, cơ quan y tế Bangladesh cho biết phải mất nhiều tháng mới có thể thấy được đầy đủ hiệu quả của chương trình tiêm chủng.
Bệnh sởi lây lan rất nhanh qua ho và hắt hơi, trong khi chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu sau khi mắc bệnh.
Các biến chứng của bệnh có thể bao gồm sưng não và các vấn đề hô hấp nghiêm trọng.
Dù bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, trẻ em vẫn là nhóm mắc nhiều nhất.
Những trẻ bị ảnh hưởng nặng nhất thường là các trẻ bị suy dinh dưỡng và đến từ các gia đình có thu nhập thấp.
Nhiều em đã bỏ lỡ các mũi tiêm chủng định kỳ hoặc có hệ miễn dịch suy yếu do thiếu dinh dưỡng.
Thông tin về số ca tử vong được công bố sau khi Chính phủ Bangladesh tuyên bố dịch bệnh hiện đã được kiểm soát, đồng thời ghi nhận số ca mắc giảm tại một số khu vực từng chịu ảnh hưởng nặng.
Phần lớn các ca mắc trong đợt bùng phát hiện nay là trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi.
Các bác sĩ cho biết nhiều trẻ được đưa đến bệnh viện khi đã trong tình trạng nguy kịch.
"Dù bệnh sởi rất dễ lây lan, một em bé khỏe mạnh và không có biến chứng vẫn có thể sống sót với việc điều trị tối thiểu", bác sĩ nhi khoa Ainul Islam Khan tại Bệnh viện Y khoa Shaheed Suhrawardy ở thủ đô Dhaka nói với Hãng tin AFP.
"Tại đây, phần lớn trẻ em đến bệnh viện đều bị suy hô hấp và nhiễm trùng ở mắt, cổ họng và phổi", ông Ainul Islam cho biết.
