Cơm nguội để tủ lạnh qua đêm là món ăn quen thuộc của nhiều gia đình. Không ít người cho rằng cơm để nguội sẽ làm tăng tinh bột kháng, giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn. Điều này có cơ sở khoa học, nhưng chỉ đúng khi cơm được bảo quản và hâm nóng đúng cách.
Theo tiến sĩ Denise Robertson, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Surrey (Anh), khi cơm đã nấu chín được làm nguội, một phần tinh bột sẽ chuyển thành tinh bột kháng. Loại tinh bột này không bị tiêu hóa hoàn toàn ở ruột non mà đi xuống đại tràng, nơi nó trở thành “thức ăn” cho các lợi khuẩn đường ruột.
Tinh bột kháng có thể giúp làm chậm tốc độ hấp thu đường vào máu sau bữa ăn, tạo cảm giác no lâu hơn và hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa.
Một số nghiên cứu đăng trên tạp chí The American Journal of Clinical Nutrition cũng cho thấy việc làm nguội thực phẩm giàu tinh bột như cơm, khoai tây hay mì sau khi nấu có thể làm tăng hàm lượng tinh bột kháng so với khi ăn nóng ngay.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây không phải là “thần dược” giúp giảm cân hay kiểm soát đường huyết. Lợi ích chỉ ở mức vừa phải và phụ thuộc vào khẩu phần ăn cũng như chế độ sinh hoạt tổng thể.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ, điều cần quan tâm không phải việc cơm nguội hay cơm nóng, mà là cách bảo quản.
Giáo sư Donald Schaffner, chuyên gia vi sinh thực phẩm tại Đại học Rutgers (Mỹ), cho biết gạo sống có thể chứa bào tử của vi khuẩn Bacillus cereus. Quá trình nấu chín không tiêu diệt hoàn toàn các bào tử này.
Nếu cơm chín được để ở nhiệt độ phòng quá lâu, bào tử có thể nảy mầm, vi khuẩn phát triển và sinh độc tố. Một số độc tố này bền với nhiệt nên việc hâm nóng lại cũng không thể loại bỏ hoàn toàn, làm tăng nguy cơ buồn nôn, nôn ói hoặc tiêu chảy.
Vì vậy, chuyên gia khuyến cáo nên để cơm nguội tự nhiên không quá 1 giờ (hoặc tối đa 2 giờ trong điều kiện bình thường), sau đó cho vào hộp sạch, đậy kín và bảo quản trong tủ lạnh ở nhiệt độ dưới 5 độ C.
Khi ăn, cần hâm nóng cơm đến khi nóng đều, bốc hơi trước khi dùng và không nên hâm đi hâm lại nhiều lần.
Câu trả lời là có, nếu cơm được bảo quản đúng cách.
Theo Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng Mỹ, cơm chín có thể bảo quản trong tủ lạnh khoảng 3 – 4 ngày. Nếu có mùi lạ, nhớt, đổi màu hoặc nghi ngờ đã để ngoài quá lâu thì nên bỏ đi.
Các chuyên gia cũng lưu ý người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch suy yếu cần đặc biệt cẩn trọng với thực phẩm nấu chín để qua đêm vì nguy cơ ngộ độc có thể nghiêm trọng hơn.
Như vậy, ăn cơm nguội để tủ lạnh qua đêm không gây hại, thậm chí có thể mang lại một số lợi ích nhờ tăng tinh bột kháng. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ có ý nghĩa khi cơm được làm nguội, bảo quản và hâm nóng đúng quy trình.
Cơ thể con người duy trì nhiệt độ ổn định nhờ cơ chế điều hòa thân nhiệt. Khi nhiệt độ môi trường thay đổi đột ngột, hệ thống này phải hoạt động quá mức, dễ dẫn đến rối loạn sinh lý như chóng mặt, mệt mỏi, thậm chí ngất, theo chuyên trang Harvard Health Publishing (Mỹ).
Giáo sư W. Larry Kenney, chuyên gia sinh lý học về điều hòa thân nhiệt tại Đại học bang Pennsylvania (Mỹ), cho biết cơ thể con người có giới hạn thích nghi với nhiệt. Khi bị đặt vào môi trường nhiệt độ thay đổi nhanh, tim phải hoạt động nhiều hơn để phân phối máu và tản nhiệt, tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nhiệt độ cao là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết. Giai đoạn 2000 - 2019, thế giới ghi nhận khoảng 489.000 ca tử vong mỗi năm do nắng nóng, cho thấy tác động rất lớn của nhiệt độ lên sức khỏe cộng đồng.
Không chỉ vậy, các nghiên cứu trên tạp chí The Lancet cho thấy nhiệt độ cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tim mạch, hô hấp và nhiều bệnh mạn tính khác, đặc biệt ở người lớn tuổi và người có bệnh nền.
Điều đáng lo là không chỉ nhiệt độ cao, mà sự thay đổi nhiệt độ đột ngột mới là yếu tố khiến cơ thể khó thích nghi nhất. Khi từ phòng lạnh bước ra môi trường nóng, mạch máu giãn nhanh, tim phải tăng nhịp để điều hòa nhiệt. Ngược lại, khi vào phòng lạnh, mạch máu co lại đột ngột.
Theo các nghiên cứu về “temperature anomaly” (biến động nhiệt độ), chỉ cần nhiệt độ thay đổi nhỏ cũng đã ảnh hưởng đến sức khỏe. Một nghiên cứu cho thấy mỗi khi nhiệt độ tăng thêm 1°C bất thường, tình trạng thể chất giảm khoảng 7%, phản ánh mức độ nhạy cảm của cơ thể với thay đổi nhiệt độ.
Ngoài tim mạch, nhiệt độ cao còn gây mất nước, suy giảm chức năng thận và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác. Các nghiên cứu trên dữ liệu cấp cứu tại Mỹ ghi nhận nhiệt độ cao làm tăng các ca nhập viện vì mất nước, tụt huyết áp và suy thận cấp.
Trong khi đó, không khí khô từ điều hòa có thể làm suy yếu niêm mạc đường hô hấp, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng hơn khi phải thích nghi với sự thay đổi môi trường đột ngột, theo Mayo Clinic.
Các chuyên gia nhấn mạnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính (tim mạch, tiểu đường, hô hấp) là nhóm dễ bị tổn thương nhất.
Để hạn chế tác động của chênh lệch nhiệt độ, các chuyên gia khuyến cáo nên giữ nhiệt độ phòng điều hòa không thấp hơn ngoài trời quá 5 - 7°C. Trước khi ra ngoài, nên để cơ thể thích nghi dần thay vì thay đổi đột ngột.
Ngoài ra, cần uống nước đều đặn, ngay cả khi không thấy khát, hạn chế ra ngoài vào giờ nắng gắt và mặc trang phục thoáng mát, theo WHO.
Lương y Đỗ Minh Tuấn, Hội Nam y Việt Nam, cho biết thận không chỉ là cơ quan bài tiết, mà chính là "cội nguồn của sinh lực", giúp cơ thể khỏe, giảm uể oải, mệt mỏi. Khoảng thời gian trước 7 giờ là "giờ vàng" để thận tạo năng lượng cho cả một ngày dài.
"Nếu thời điểm này được khởi động đúng cách, khí huyết sẽ vận hành trơn tru, lưng vững, chân khỏe, tinh thần sảng khoái", lương y nói.
Ba việc cần làm khi ngủ dậy giúp dưỡng thận:
Thức dậy chậm lại
Nhiều người có thói quen mở mắt là bật dậy ngay lập tức, gây hại sức khỏe. Việc chuyển trạng thái đột ngột khi dương khí chưa kịp nâng lên sẽ khiến cơ thể bị hụt hẫng, dễ gây hoa mắt, chóng mặt. Để cơ thể được kích hoạt đúng, bạn nên thực hiện công thức "đánh thức chậm" sau:
Duy trì tư thế nằm thư giãn từ 1–2 phút sau khi tỉnh giấc. Sau đó, úp hai lòng bàn tay vào nhau, chà xát mạnh cho đến khi nóng lên. Áp nhẹ đôi bàn tay ấm vào vùng bụng dưới hoặc thắt lưng để đánh thức dương khí một cách êm ái, tạo thời gian cho thận "nâng nền" cơ thể trước khi đứng dậy.
Làm ấm thắt lưng
Sau khi rời giường, vùng cơ thể đầu tiên cần được chăm sóc chính là thắt lưng. Nếu buổi sáng, vùng này bị lạnh, mọi người sẽ dễ bị lưng mỏi từ giữa buổi, đứng lâu thấy yếu, chân không có lực và làm việc rất nhanh xuống sức.
Cách khắc phục: Dùng hai lòng bàn tay xoa xát dọc hai bên thắt lưng. Lưu ý xoa kỹ cho đến khi cảm nhận rõ hơi ấm lan sâu vào bên trong, tuyệt đối không làm qua loa. Sau đó, bạn khum nhẹ bàn tay, vỗ đều đặn vào hai bên thắt lưng với lực vừa phải, không quá mạnh.
Cách này giúp cơ thể tỉnh táo nhanh hơn, giảm hẳn cảm giác ngái ngủ, vùng thắt lưng nhẹ nhõm, không còn cảm giác căng cứng, chân bước xuống đất vững chãi, có lực hơn.
Vận động nhẹ
Nhiều người vừa dậy đã ngồi im một chỗ, cầm điện thoại hoặc lao vào bàn làm việc ngay. Việc này khiến khí huyết bị ứ trệ ở phần trên (đầu, ngực) mà không được dẫn xuống phần dưới của cơ thể.
Để tốt cho sức khỏe, bạn không cần tập bài nặng hay phức tạp, chỉ cần vận động nhẹ như vươn vai chậm rãi, kéo giãn toàn bộ thân mình để giải phóng các bó cơ. Xoay nhẹ nhàng các khớp cổ, vai, và hông. Đi lại nhẹ nhàng vài phút trong nhà. Để tăng hiệu quả, bà con có thể dùng tay vỗ nhẹ dọc theo hai bên chân hoặc dậm nhẹ chân xuống đất.
"Lúc này, bạn cảm nhận lòng bàn chân ấm dần lên, bước đi vững vàng và đầu óc cực kỳ nhẹ nhàng, minh mẫn", lương y nói.
Theo ông, ba nguyên tắc này phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt là người thường mệt mỏi, uể oải khi thức dậy. Người bị yếu mỏi lưng, chân tay lạnh, làm việc nhanh xuống sức, dễ hụt hơi cũng có thể áp dụng.
TS.BS Hoàng Việt Bách, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện K, cho biết khoảng 50-80% người bệnh ung thư bị sụt cân hoặc suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. Không ít trường hợp vẫn thừa cân, béo phì nhưng mất khối cơ nghiêm trọng, làm suy giảm sức mạnh cơ bắp và chức năng của cơ thể.
"Khối u gây phản ứng viêm mạn tính, làm tăng tiêu hao năng lượng và mất cơ, trong khi tác dụng phụ của hóa xạ trị như buồn nôn, chán ăn, thay đổi vị giác, khó nuốt khiến người bệnh khó đảm bảo dinh dưỡng", TS Bách nói.
Song, bác sĩ cho rằng thực tế đáng lo ngại khi nhiều người cắt giảm thực phẩm hoặc ăn kiêng cực đoan vì quan niệm sai lầm rằng ăn nhiều sẽ làm khối u phát triển. Đây là một trong những nguyên nhân khiến bệnh nhân suy kiệt nhanh hơn do thiếu hụt dinh dưỡng.
Suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, chậm lành vết mổ, tăng biến chứng sau phẫu thuật, kéo dài thời gian nằm viện. Bệnh nhân có thể buộc phải trì hoãn các đợt hóa trị hoặc xạ trị vì thể trạng không đáp ứng.
Mới đây, Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư nhằm chuẩn hóa chăm sóc dinh dưỡng tại các cơ sở y tế. Theo ThS.BSNT Nguyễn Thị Thanh Hòa, Phó Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, giá trị cốt lõi của hướng dẫn không chỉ là phác đồ chuyên môn thuần túy, mà còn thay đổi tư duy của cả thầy thuốc lẫn cộng đồng.
"Khẳng định dinh dưỡng là một phương thức điều trị thiết yếu với người ung thư", BS Hòa nói, thêm rằng dinh dưỡng cần được xem là một phương thức điều trị song hành với phẫu thuật, hóa trị và xạ trị, thay vì chỉ là biện pháp hỗ trợ. Nhiều nghiên cứu cho thấy người bệnh được đánh giá và can thiệp dinh dưỡng sớm có khả năng đáp ứng điều trị tốt hơn, giảm biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tại Bệnh viện K, bệnh nhân được tư vấn chế độ ăn bệnh lý, áp dụng 100% với tất cả người bệnh sau phẫu thuật ung thư tiêu hóa. Người bệnh được tư vấn chế độ dinh dưỡng cho bản thân, như mỗi ngày nên bổ sung thực phẩm nào vào chế độ ăn, lượng ăn bao nhiêu là đủ... Kèm theo đó là hướng dẫn vận động thể chất và hỗ trợ tâm lý tại khoa điều trị. Bác sĩ điều trị liên kết bác sĩ dinh dưỡng, điều dưỡng và các chuyên gia liên quan nhằm xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa, tối ưu cho từng bệnh nhân.
Các bác sĩ khuyến cáo người bệnh ung thư không tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc loại bỏ hoàn toàn bất kỳ nhóm thực phẩm thiết yếu nào nếu không có chỉ định y khoa. Thực đơn hằng ngày cần đa dạng, cân đối, ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng và giàu protein để duy trì khối cơ và hỗ trợ phục hồi.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như sụt cân, ăn uống kém, mệt mỏi kéo dài hoặc giảm sức cơ, người bệnh nên được bác sĩ dinh dưỡng thăm khám và can thiệp sớm để tối ưu hiệu quả điều trị.
