Đọc sách đang dần không còn là thói quen hàng ngày của nhiều người, trong đó có không ít doanh nhân và nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới.
Theo khảo sát năm 2025 của JPMorgan với hơn 100 tỷ phú, đọc sách là một trong những thói quen xuất hiện phổ biến nhất trong nhóm này. Trong khi đó, khoảng 2/5 người Mỹ không đọc bất kỳ cuốn sách nào trong năm 2025 và thời gian đọc sách giải trí mỗi ngày đã giảm khoảng 40% so với 2 thập kỷ trước.
Theo Fortune, khoảng cách giữa hai xu hướng này khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu việc con người ngày càng ít đọc có ảnh hưởng đến khả năng học hỏi, tư duy và phát triển nghề nghiệp trong tương lai hay không.
Đọc sâu – lợi thế ngày càng hiếm trong thời đại AI
Điều các chuyên gia lo ngại không chỉ là số lượng sách được đọc ít đi mà còn là việc con người dần mất đi khả năng đọc sâu – dành thời gian tập trung vào những nội dung dài và phức tạp để phân tích, kết nối và hình thành góc nhìn riêng. Theo họ, sự phát triển của mạng xã hội, nền kinh tế chú ý và các công cụ AI đang khiến nhiều người quen với việc tiếp nhận thông tin ngắn gọn hoặc các bản tóm tắt thay vì đọc trọn vẹn một cuốn sách hay một báo cáo dài.
Brooke Vuckovic, giáo sư tại Trường Quản trị Kellogg thuộc Đại học Northwestern, cho rằng đọc sách không đơn thuần là tiếp nhận kiến thức mà còn giúp hình thành tư duy phân tích, khả năng giao tiếp và năng lực xử lý những vấn đề phức tạp.
“Việc đọc các tác phẩm văn học, tiểu sử hay lịch sử đòi hỏi sự tập trung cao, khả năng chấp nhận những điều chưa rõ ràng và sẵn sàng thay đổi các định kiến vốn có. Đây đều là những phẩm chất cần thiết của một nhà lãnh đạo giỏi”, bà nói với Fortune.
Trong khi đó, giáo sư Alison Taylor của Trường Kinh doanh Stern, Đại học New York, nhận định khả năng tư duy sâu đang dần trở thành một dạng “hàng hóa xa xỉ”. Theo bà, hiểu biết rộng, nền tảng tri thức và thói quen đọc là những giá trị mà tiền bạc không thể mua được.
Không chỉ giới học thuật, nhiều doanh nghiệp cũng đánh giá cao phẩm chất này khi tuyển dụng. Một nghiên cứu đăng trên American Journal of Sociology cho thấy các nhà quản lý có phạm vi tiếp cận thông tin rộng thường đưa ra những ý tưởng được đánh giá cao hơn. Nhà xã hội học Ronald Burt, người dẫn dắt nghiên cứu, kết luận những người đọc nhiều có xu hướng tạo ra nhiều ý tưởng chất lượng hơn.
Cựu CEO Indeed Chris Hyams cũng từng chia sẻ với Fortune rằng sự tò mò và tinh thần cởi mở quan trọng hơn bằng cấp ở nhiều vị trí. Trong khi đó, CEO JPMorgan Chase Jamie Dimon cho rằng các nhà lãnh đạo cần không ngừng tìm kiếm những góc nhìn mới thay vì chỉ dựa vào những gì mình đã biết.
Thói quen được nhiều tỷ phú duy trì suốt nhiều năm
Không phải ngẫu nhiên đọc sách là một trong những thói quen phổ biến ở nhóm tỷ phú được JPMorgan khảo sát. Warren Buffett cho biết ông dành khoảng 5-6 giờ mỗi ngày để đọc báo cáo doanh nghiệp, báo và sách. Nhà đầu tư huyền thoại từng tiết lộ khoảng 80% thời gian làm việc của mình là dành cho việc đọc và nghiên cứu.
Bill Gates duy trì thói quen đọc khoảng 50 cuốn sách mỗi năm và thường xuyên chia sẻ danh sách sách khuyến nghị trên blog GatesNotes. Theo cha của ông, Gates đã say mê đọc đủ mọi thể loại từ nhỏ, từ bách khoa toàn thư đến khoa học viễn tưởng.
Mark Cuban cũng dành khoảng 3 giờ mỗi ngày để đọc các tài liệu liên quan đến lĩnh vực mình kinh doanh. Ông từng viết rằng mọi thông tin mình tiếp cận đều là tài liệu công khai, ai cũng có thể đọc, nhưng điều tạo nên khác biệt là không phải ai cũng sẵn sàng dành thời gian cho việc đó.
Elon Musk cũng nhiều lần nhắc đến vai trò của sách trong quá trình tự học. Hồi học tiểu học, ông dành khoảng 10 giờ mỗi ngày để đọc. Khi được hỏi học cách chế tạo tên lửa từ đâu, Musk chỉ trả lời ngắn gọn: “Tôi đọc sách”.
Bên cạnh đó, Oprah Winfrey, Mark Zuckerberg, Richard Branson, Jeff Bezos, Charlie Munger và Jack Dorsey cũng là những doanh nhân nổi tiếng thường xuyên chia sẻ về thói quen đọc của mình.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng không có bằng chứng cho thấy chỉ riêng việc đọc sách có thể tạo nên thành công. Những doanh nhân này còn có nhiều điểm chung khác như tính kỷ luật, sự tò mò và tinh thần học hỏi. Đọc sách được xem là một trong những cách giúp họ duy trì quá trình học tập liên tục.
Theo chuyên gia phát triển bản thân Tony Robbins, việc không ngừng học hỏi là nền tảng của quá trình cải thiện bản thân liên tục. Triết lý Kaizen của Nhật Bản cũng theo đuổi tinh thần cải tiến từng bước thông qua việc tích lũy kiến thức và kinh nghiệm.
Gen Z đọc ít nhất nhưng chịu nhiều tác động
Dù cộng đồng BookTok trên TikTok phát triển mạnh và nhiều người trẻ bắt đầu quan tâm trở lại đến sách, gen Z vẫn là nhóm đọc ít nhất. Theo khảo sát của YouGov, người Mỹ 18-29 tuổi chỉ đọc trung bình 5,8 cuốn sách trong năm 2025, thấp hơn tất cả nhóm tuổi khác.
Giáo sư Alison Taylor cho rằng xu hướng sinh viên sử dụng chatbot AI để tóm tắt tài liệu thay vì tự đọc đang trở nên phổ biến hơn. Điều này có thể giúp tiết kiệm thời gian trong ngắn hạn nhưng cũng làm giảm cơ hội rèn luyện tư duy phản biện và tư duy chiến lược – những kỹ năng mà doanh nghiệp vẫn đặc biệt coi trọng.
Trong khi đó, Brooke Vuckovic cho rằng việc hình thành lại thói quen đọc không đòi hỏi chi phí lớn và lợi ích có thể xuất hiện khá nhanh. “Đọc sách là một cách đơn giản, thú vị và ít tốn kém để mở rộng tư duy của mỗi người”, bà chia sẻ với Fortune.
Theo biểu giá mới vừa gửi tới các đại lý, Vietjet Air cho biết tăng phí hành lý mua thêm sau khi đặt vé trên cả đường bay nội địa và quốc tế; còn Bamboo Airways áp dụng mức giá cao hơn vào các giai đoạn cao điểm hè và Tết.
Cụ thể, ở thị trường nội địa, mức tăng phổ biến khoảng 15-25%, tùy gói dịch vụ.
Với Vietjet Air, gói hành lý 20 kg tăng từ 200.000 lên 250.000 đồng, tương đương tăng 25%. Gói 30 kg tăng từ 300.000 lên 360.000 đồng, tăng 20%; gói 40 kg tăng từ 400.000 lên 480.000 đồng, cũng tăng 20%. Mức này chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng (VAT).
Ngoài phí hành lý ký gửi nội địa, Vietjet Air cũng tăng giá nhiều dịch vụ đi kèm. Hành lý quá khổ 20 kg tăng từ 450.000 lên 540.000 đồng, tương đương tăng 20%, còn dịch vụ hành lý xách tay ưu tiên cộng thêm 2 kg tăng từ 230.000 lên 280.000 đồng, tức tăng hơn 21%.
Trong khi đó, Bamboo Airways điều chỉnh biểu giá hành lý nội địa theo hai giai đoạn gồm "cả năm" và "cao điểm hè, Tết".
Ở giai đoạn cao điểm, Bamboo Airways đồng loạt tăng khoảng 15,4% phí hành lý nội địa. Chẳng hạn, gói 10 kg tăng từ 130.000 lên 150.000 đồng, gói 20 kg từ 260.000 lên 300.000 đồng và gói 60 kg từ 780.000 lên 900.000 đồng.
Theo Bamboo Airways, cao điểm hè áp dụng từ 20/5 đến 15/8 và từ 27/8 đến 2/9/2026. Giai đoạn cao điểm Tết kéo dài từ cuối tháng 12/2025 đến giữa tháng 3/2026.
Với các đường bay quốc tế, Vietjet cũng điều chỉnh tăng phí hành lý trên nhiều chặng. Chẳng hạn, gói 20 kg đi Đông Nam Á tăng từ 480.000 lên 580.000 đồng, còn nhóm Hong Kong, Đài Loan, Trung Quốc tăng từ 580.000 lên 700.000 đồng, cùng tăng gần 21%.
Đại diện một đại lý vé máy bay tại TP HCM cho biết, vài năm gần đây các hãng hàng không thường giữ giá vé cơ bản ở mức cạnh tranh để thu hút khách. Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí nhiên liệu và vận hành leo thang, nhiều hãng vừa điều chỉnh giá vé, vừa đẩy mạnh nguồn thu từ các dịch vụ phụ trợ như hành lý ký gửi, chọn chỗ ngồi hay suất ăn.
"Trước đây khách thường chỉ nhìn giá vé, nhưng hiện nay phải cộng thêm hành lý mới ra tổng chi phí thực tế. Với nhóm gia đình hoặc đi dài ngày, tiền hành lý có thể đội thêm cả triệu đồng mỗi chuyến", người này nói.
Theo các đại lý, phí hành lý thường biến động theo mùa, tăng rõ rệt vào giai đoạn cao điểm hè và Tết khi nhu cầu đi lại tăng mạnh.
Trong khi đó, báo cáo của Cục Hàng không Việt Nam gần đây cho biết, giá nhiên liệu bay Jet A1 trên thị trường quốc tế duy trì ở mức cao do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Có thời điểm, giá Jet A1 khu vực châu Á ghi nhận khoảng 214-216 USD một thùng, tiếp tục tạo áp lực lớn lên chi phí khai thác của các hãng hàng không.
Theo cơ quan này, biến động giá nhiên liệu là một trong những yếu tố khiến chi phí vận hành hàng không tăng cao, qua đó tác động đến mặt bằng giá vé máy bay trong thời gian qua.
Trong bối cảnh đó, tổng chi phí đi máy bay tiếp tục có xu hướng tăng khi ngoài tiền vé, hành khách còn phải chi thêm cho các dịch vụ phụ trợ. So với trước đây, các dải vé giá rẻ xuất hiện ít hơn, đặc biệt trên các đường bay du lịch và trục Hà Nội - TP HCM.
Vào các giai đoạn lễ, Tết hay cao điểm hè, giá vé nhiều chặng nội địa thường tăng mạnh. Các đại lý cho rằng, khi cộng thêm hành lý và các khoản phụ trợ, tổng chi phí cho một chuyến bay tiếp tục bị đẩy lên mức cao.
Theo khảo sát của Đại học Michigan, tháng 4, chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ ở mức 49,8 điểm. Mức này cao hơn dự báo của các chuyên gia do Reuters thăm dò (48 điểm), nhưng vẫn là ngưỡng thấp nhất từ trước đến nay.
Tháng trước, chỉ số này ở mức 53,3. Sang tháng 4, sự sụt giảm tâm lý diễn ra ở mọi nhóm người tiêu dùng, bất kể quan điểm chính trị, mức thu nhập và cả nhóm đầu tư chứng khoán.
Bà Joanne Hsu, Giám đốc khảo sát của Đại học Michigan, nhận định xung đột Trung Đông tác động đến người tiêu dùng Mỹ chủ yếu thông qua cú sốc giá xăng và có thể lan sang các mặt hàng khác.
"Các diễn biến quân sự và ngoại giao chưa giải quyết được hạn chế về nguồn cung, cũng như áp lực giá năng lượng, nên khó có thể cải thiện niềm tin", bà nói.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong tháng 4, mỗi gallon xăng bán lẻ tại Mỹ trung bình trên 4 USD, dầu diesel hơn 5 USD.
Các chuyên gia dự báo hộ gia đình thu nhập thấp sẽ cắt giảm chi tiêu. "Tác động từ giá xăng đến mức tăng thu nhập khả dụng thực tế sẽ làm chậm tăng trưởng tiêu dùng", Grace Zwemmer, nhà kinh tế tại Oxford Economics, nhận định.
Xung đột Trung Đông khiến eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu, LNG toàn cầu - bị gián đoạn. Dù không phụ thuộc vào nguồn cung này, nhưng Mỹ vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề do giá dầu tăng vọt, có thời điểm sát 120 USD một thùng, lạm phát chi phí năng lượng và giá hàng hóa tăng.
Bà Heather Long, kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union, cảnh báo thách thức sẽ lớn hơn khi chi phí vận chuyển tăng cao được chuyển sang người mua cuối. "Tâm lý thị trường không cải thiện cho đến khi eo biển Hormuz được mở cửa và xung đột chấm dứt", bà nói.
Lạm phát kỳ vọng của người tiêu dùng trong năm tới đã tăng lên 4,7%, từ mức 3,8% hồi tháng 3. Con số này cũng vượt mức ghi nhận vào 2024 và cao hơn nhiều so với ngưỡng 2,3%-3% trong hai năm trước đại dịch Covid-19.
Bộ Công Thương đang muốn đẩy sớm lộ trình bán xăng E10 - loại nhiên liệu sinh học pha 10% ethanol vào xăng khoáng - trên toàn quốc từ cuối tháng này. Tại tọa đàm ngày 17/4, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng E10 phải tạo được lợi thế về giá để được người tiêu dùng đón nhận rộng rãi.
Hiện Petrolimex đang bán xăng E10 giá 23.160 đồng một lít, chỉ thấp hơn RON 95 khoảng 600 đồng.
"Xăng E10 cần có mức giá thấp hơn và đủ lớn so với xăng khoáng để kích thích người tiêu dùng chuyển đổi", ông nói. Theo ông, khi mức chênh lệch hấp dẫn, người dân sẽ chủ động lựa chọn, hình thành thói quen tiêu dùng mới.
Để hạ giá thành, chuyên gia Nguyễn Thường Lạng cho rằng đề xuất chính sách cần được thiết kế đồng bộ. Ở góc độ người tiêu dùng, nhà điều hành có cơ chế điều tiết hoặc hỗ trợ giá trong giai đoạn đầu, như giảm các loại thuế bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt, giá trị gia tăng (VAT).
Ở góc độ doanh nghiệp, bài toán là hiệu quả kinh tế với hoạt động sản xuất, pha chế và phân phối. Theo đó, cơ quan quản lý có thể cân nhắc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đầu, sau đó giảm dần theo lộ trình khoảng 10 năm để tạo động lực đủ dài cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, chi phí logistics - từ vận chuyển, lưu kho đến phân phối - cần được hạ xuống, nhằm kéo giảm giá thành. Các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất cũng cần được triển khai để khuyến khích doanh nghiệp mở rộng đầu tư.
Một yếu tố khác được ông Lạng đề cập tới là cơ chế dự trữ và điều tiết thị trường. Theo ông, việc nâng năng lực dự trữ xăng dầu sẽ giúp ổn định nguồn cung trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời giảm áp lực điều hành trong ngắn hạn. Song song, nhà điều hành cần hoàn thiện hệ thống phân phối, mở rộng mạng lưới bán lẻ và có chính sách thương mại phù hợp để thúc đẩy tiêu thụ xăng sinh học. Các rào cản gia nhập thị trường cũng cần được tháo gỡ thông qua hỗ trợ về đất đai, hạ tầng và đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Thực tế, từ tháng 8/2025, xăng E10 được Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) thí điểm bán tại 3 thành phố lớn gồm Hà Nội, TP HCM và Hải Phòng. Loại xăng này có khả năng giảm khí thải nhà kính, giúp bảo vệ môi trường.
Tuy vậy, trong thời gian đầu thí điểm, không ít người tiêu dùng vẫn dè dặt về chất lượng xăng E10. Theo ông Lê Trung Hưng, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOil), sự e dè của người tiêu dùng hiện chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý khi tiếp cận một sản phẩm mới, không phải từ vấn đề chất lượng. Do vâỵ, khi niềm tin của người tiêu dùng dần được củng cố, việc triển khai đồng bộ xăng E10 trên toàn hệ thống sẽ thuận lợi hơn.
Ở khía cạnh này, PGS. TS Phạm Hữu Tuyến (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho biết về mặt kỹ thuật, xăng E10 không gây tác động tiêu cực đến hoạt động của các phương tiện giao thông. Tức là, khi sử dụng xăng E10 thay thế xăng khoáng truyền thống, các chỉ tiêu về công suất, hiệu suất vận hành, phát thải của phương tiện cơ bản không thay đổi đáng kể. Việc chuyển đổi sang xăng E10 không ảnh hưởng đến khả năng vận hành của động cơ.
Tương tự, Phó cục trưởng Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) Đào Duy Anh khẳng định xăng dầu là "máu" của nền kinh tế, do đó không có quốc gia nào đưa ra thị trường những sản phẩm kém chất lượng. Theo ông, Bộ Công Thương đã khảo sát, đánh giá việc sử dụng nhiên liệu sinh học từ năm 2014. Việt Nam bắt đầu thí điểm xăng E5 cùng năm và triển khai trên toàn quốc từ 2018.
"Các doanh nghiệp đầu mối lớn như PVoil và Petrolimex đang thử nghiệm phân phối xăng E10 tại một số địa bàn. Trong quá trình triển khai, chưa ghi nhận phản hồi tiêu cực từ phía người tiêu dùng", ông nói. Ngoài ra, theo ông Đào Duy Anh, cơ quan quản lý cũng làm việc với nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước để đánh giá tác động đến hiệu suất, tuổi thọ của các động cơ sử dụng E10.
"Tâm lý e ngại của người tiêu dùng, xuất phát từ thông tin chưa đầy đủ, chính xác, như lo ngại về ảnh hưởng đến động cơ hay mức tiêu hao nhiên liệu", ông nói, cho rằng nhà điều hành cần đẩy mạnh truyền thông minh bạch, khoa học để người dân hiểu đúng, từ đó tạo sự đồng thuận trong xã hội.
