Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, cho biết ung thư đại trực tràng thường bắt đầu âm thầm, không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu. Đến khi bệnh tiến triển, triệu chứng có thể xuất hiện như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, đi ngoài ra máu, phân chuyển màu hoặc bị táo bón xen kẽ tiêu chảy. Nếu để muộn, người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm như tắc ruột, thủng đại tràng hay xuất huyết tiêu hóa.
Theo thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan) năm 2020, Việt Nam có hơn 14.000 ca mắc mới và hơn 7.500 ca tử vong do ung thư đại trực tràng. Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng gia tăng ở nhóm tuổi 30-40, thậm chí dưới 20 tuổi.
“Trong đó, chế độ ăn không khoa học trở thành yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư, thậm chí khiến bệnh tiến triển nhanh hơn”, bác sĩ Nam nói.
Đầu tiên, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau quả là thói quen gây hại sức khỏe, tiếp tay cho ung thư tiêu hóa. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã đưa thịt đỏ, đặc biệt là thịt chế biến ở nhiệt độ cao như chiên hay nướng vào nhóm 2A, tức là “có thể gây ung thư cho con người”.
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng việc tiêu thụ thịt đỏ hay thịt chế biến sẵn nhiều lần mỗi tuần làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư tiêu hóa. Ví dụ, chỉ cần ăn 100g thịt đỏ mỗi ngày đã có thể tăng nguy cơ ung thư lên 17%. Nếu thêm 50g thịt chế biến sẵn hàng ngày (như xúc xích, thịt xông khói), nguy cơ này sẽ thêm 18%. Các chất bảo quản thường dùng trong thịt chế biến sẵn như nitrat, nitrit khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành hợp chất gây ung thư. Một nghiên cứu từ Singapore cũng cho thấy những thực phẩm chế biến giàu đường và chất béo còn sản sinh ra hợp chất methylglyoxal, tác động đến gene chống khối u và tăng nguy cơ mắc ung thư.
Lạm dụng thức ăn chiên, nướng nhiều lần, sử dụng thực phẩm ôi thiu, quá hạn, hay lạm dụng gia vị không đảm bảo an toàn cũng là những yếu tố nguy hiểm. Nướng đồ ăn trên than hoa, than củi cũng gây độc.
Chế độ ăn mặn cũng là yếu tố nguy cơ. Thực tế, người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, cao gần gấp hai lần so với khuyến cáo của WHO về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe.
Theo Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết, Việt Nam là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới. Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, 30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực, sức bền và sức mạnh của thanh thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn.
Tình trạng trẻ hóa người nghiện thuốc lá, nhất là loại thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là nguyên nhân gây bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hút thuốc lá gây nhiều bệnh mạn tính và nan y. Trong khói thuốc lá có khoảng 7.000 chất hóa học, bao gồm 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 25 nhóm bệnh khác nhau, như 11 loại ung thư, các bệnh về tim mạch, hô hấp, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Ước tính, cứ hai người hút thuốc lá thì một người sẽ chết sớm, trong đó 1/2 số ca tử vong xảy ra ở tuổi trung niên.
Bên cạnh chế độ ăn uống, các yếu tố khác như tuổi tác, tiền sử viêm ruột mạn tính, xạ trị vùng bụng, hoặc gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, đa polyp tuyến, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 5% trường hợp liên quan đến đột biến gene như hội chứng Lynch.
Ung thư đại trực tràng có thể liên quan đến một số yếu tố như bệnh viêm ruột (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng), yếu tố di truyền từ gia đình.
Bác sĩ khuyến cáo mọi người có thể giảm nguy cơ ung thư bằng những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Ăn nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thịt đỏ và đặc biệt nói không với thịt chế biến sẵn. Tăng cường vận động và duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày sẽ không chỉ giúp cơ thể khỏe hơn mà còn đẩy lùi nguy cơ ung thư hiệu quả.
Nên sàng lọc định kỳ để phát hiện sớm polyp tiền ung thư. Nếu cắt bỏ polyp kịp thời, nguy cơ ung thư giảm tới 90%. Theo khuyến cáo Hiệp hội Ung thư Mỹ, người từ 45 tuổi nên sàng lọc dù không có triệu chứng. Với người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử cá nhân ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại trực tràng, gia đình ung thư đại trực tràng, bệnh ruột viêm, tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu), cần sàng lọc sớm hơn, thậm chí từ 20-30 tuổi.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên những bữa tối nhẹ, cân bằng dinh dưỡng để vừa dễ tiêu hóa vừa hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Theo Hiệp hội Tiểu đường Mỹ, bữa tối lý tưởng nên kết hợp rau, protein nạc và tinh bột nguyên hạt hoặc tinh bột hấp thu chậm. Cách ăn này giúp làm chậm quá trình hấp thu glucose, hạn chế tình trạng đường huyết tăng đột ngột sau ăn.
Tiến sĩ Alison Evert, chuyên gia dinh dưỡng, điều phối viên chương trình giáo dục bệnh tiểu đường tại Đại học Washington (Mỹ), cho biết không có một món ăn nào phù hợp cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, nguyên tắc chung là "một nửa đĩa là rau không chứa nhiều tinh bột, một phần tư là protein nạc và một phần tư là tinh bột giàu chất xơ".
Canh rau ngót nấu thịt băm là món ăn quen thuộc với nhiều gia đình. Rau ngót giàu chất xơ, vitamin C và kali, trong khi thịt nạc cung cấp protein giúp kéo dài cảm giác no.
Theo Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan (Mỹ), bữa ăn giàu chất xơ kết hợp protein có thể làm chậm tốc độ hấp thu carbohydrate, từ đó hỗ trợ ổn định đường huyết sau ăn.
Cá hấp là nguồn protein chất lượng cao nhưng ít chất béo bão hòa. Khi ăn cùng các loại rau luộc như cải xanh, bông cải hoặc mồng tơi sẽ tạo thành bữa tối nhẹ bụng, giàu vitamin và khoáng chất.
Tiến sĩ Joan Salge Blake, chuyên gia dinh dưỡng, giảng viên Đại học Boston (Mỹ), cho biết protein từ cá kết hợp rau xanh giúp no lâu hơn mà không tạo gánh nặng cho hệ tiêu hóa, đặc biệt phù hợp vào buổi tối.
Ức gà luộc xé kết hợp bắp cải, cà rốt, dưa leo và rau thơm tạo nên món ăn ít năng lượng nhưng giàu protein và chất xơ.
Theo Liên đoàn Tiểu đường Quốc tế (IDF), việc tăng lượng rau trong mỗi bữa ăn là một trong những cách đơn giản giúp giảm tải lượng đường hấp thu, đồng thời hỗ trợ kiểm soát cân nặng - yếu tố rất quan trọng trong phòng ngừa và điều trị tiểu đường loại 2.
Các chuyên gia cũng lưu ý, ngoài lựa chọn món ăn phù hợp, thời điểm ăn tối cũng rất quan trọng. Nên ăn trước giờ ngủ khoảng 2 - 3 giờ, hạn chế nước ngọt, món chiên rán và khẩu phần quá lớn. Duy trì vận động nhẹ khoảng 10 - 15 phút sau bữa ăn, như đi bộ chậm, cũng góp phần giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn và hạn chế đường huyết tăng cao trong đêm.
Ngày 21/6, PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM cho biết, ông đã nhận báo cáo về trường hợp một bệnh nhi bị đa chấn thương rất nặng do tai nạn giao thông được cấp cứu và phẫu thuật tại Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu.
Theo đó, vào lúc 14h ngày 14/6, bé trai tên H. (11 tuổi) cùng mẹ và em gái đi xe máy thì gặp tai nạn giao thông. Trong vụ tai nạn, bệnh nhi ngã xuống đường và bị xe ô tô cán qua người.
Bệnh nhi được đưa vào viện trong tình trạng nguy kịch, có biểu hiện suy hô hấp, rối loạn tri giác, nguy cơ sốc đa chấn thương và đe dọa tính mạng. Qua thăm khám và đánh giá khẩn cấp, bác sĩ ghi nhận nhiều tổn thương nghiêm trọng vùng ngực và bụng, cần được can thiệp phẫu thuật cấp cứu ngay lập tức.
Ê-kíp phẫu thuật của Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu đã khẩn trương tiến hành cắt lách, dẫn lưu màng phổi và dẫn lưu ổ bụng để kiểm soát tổn thương và cứu sống người bệnh.
Tuy nhiên, sau phẫu thuật, tình trạng bệnh nhi tiếp tục diễn tiến rất nặng, phù phổi cấp và ngưng tim một lần, phải hồi sức tim phổi liên tục trong 15 phút. Lúc này, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu đã khẩn trương hội chẩn từ xa với chuyên gia cấp cứu và hồi sức ngoại của Bệnh viện Nhi đồng 1.
Nhờ hơn 10 giờ kiên trì giành giật sự sống với sự hỗ trợ chuyên môn từ xa ở tuyến trên, bệnh nhi đã được chuyển viện an toàn đến Bệnh viện Nhi đồng 1 để tiếp tục điều trị. Đến hôm nay, cháu bé đã tỉnh táo, hồi phục tốt và chuẩn bị trở về với gia đình.
"Thông tin ấy không chỉ làm tôi xúc động, mà chắc chắn cũng mang lại niềm vui cho rất nhiều đồng nghiệp trong ngành y tế", PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng bày tỏ.
Theo Giám đốc Sở Y tế TPHCM, phía sau những dòng báo cáo chuyên môn ngắn gọn là hình ảnh của một đứa trẻ đã từng đứng trước ranh giới vô cùng mong manh giữa sự sống và cái chết.
Các y bác sĩ khoa Cấp cứu, khoa Gây mê hồi sức, phòng mổ cùng lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu đã không bỏ cuộc trước một trường hợp gần như cạn kiệt cơ hội sống. Trong suốt nhiều giờ liền, họ vừa hồi sức tích cực, vừa xử trí từng diễn biến sinh tồn, liên tục chạy đua thời gian để giữ lại cơ hội sống cho bệnh nhi.
Trong khi đó, chuyên gia của Bệnh viện Nhi đồng 1 luôn đồng hành sát cánh cùng đồng nghiệp tuyến dưới. Khoảng cách địa lý hơn một trăm cây số dường như được xóa nhòa bởi tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm và tình đồng nghiệp của những người thầy thuốc.
Trước đây, với một trường hợp nặng như trên, người bệnh thường không đủ thời gian để chờ đợi việc chuyển viện. Đến nay, nhờ năng lực cấp cứu tại chỗ ngày càng được nâng cao cùng với sự hỗ trợ chuyên môn liên tục từ các bệnh viện chuyên sâu, nhiều cơ hội sống đã được giữ lại.
"Đây là minh chứng sinh động cho hiệu quả của mạng lưới hỗ trợ chuyên môn giữa các bệnh viện trong toàn hệ thống y tế thành phố; là kết quả của quá trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, hội chẩn từ xa và nâng cao năng lực cấp cứu tại bệnh viện cấp cơ bản mà ngành y tế đang triển khai", ông Thượng khẳng định.
Vượt biển cấp cứu nhân viên y tế lâm nguy ngoài thềm lục địa
Đang công tác tại Nhà giàn DK-1/12 (nằm trên Bãi Tư Chính, thềm lục địa phía nam Việt Nam), nhân viên y tế tên Đ.X.D. (sinh năm 1979) bị đau thắt vùng ngực trái và khó thở. 3h10 ngày 19/6, đội ngũ y tế tại chỗ đã tổ chức cấp cứu và hội chẩn trực tuyến cùng Bệnh viện Quân y 175 (Bộ Quốc phòng).
Bệnh nhân được chẩn đoán theo dõi nhồi máu cơ tim, đột quỵ não, nguy cơ có thể tiến triển sốc tim, rối loạn nhịp nguy kịch, cần vận chuyển về đất liền để cấp cứu, điều trị.
Chấp hành mệnh lệnh của Bộ Quốc phòng, tổ bay thuộc Công ty Trực thăng Miền Nam điều khiển trực thăng số hiệu VN-8616 cùng tổ cấp cứu đường không Bệnh viện Quân y 175 cất cánh từ Sân bay Tân Sơn Nhất, nhiều giờ vượt biển đến Nhà giàn DK-1/12.
Tại đây, đội ngũ y, bác sĩ nhanh chóng triển khai biện pháp ổn định chỉ số sinh tồn, đưa bệnh nhân lên trực thăng để duy trì chế độ chăm sóc đặc biệt trên không.
Trưa 19/6, trực thăng đã hạ cánh xuống bãi đáp tòa nhà 1.000 giường Bệnh viện Quân y 175, chuyển bệnh nhân từ biển xa về đất liền an toàn. Hiện tại, bệnh nhân được tiếp tục tầm soát các tổn thương, làm các xét nghiệm chuyên sâu và hội chẩn để đưa ra các hướng điều trị tiếp theo.
Đây là mô hình nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực y tế, từ đó mang những công nghệ xạ trị tiên tiến đến với người bệnh ung thư ngay tại Việt Nam.
Trung tâm Đào tạo xạ trị - xạ phẫu được định hướng trở thành cơ sở đào tạo tham chiếu của cả khu vực, phục vụ công tác huấn luyện không chỉ cho cán bộ của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 mà còn cho các cơ sở xạ trị trên cả nước.
Dự kiến mỗi năm trung tâm sẽ huấn luyện 160-200 học viên, bao gồm các bác sĩ xạ trị, kỹ sư vật lý y khoa và kỹ thuật viên. Đồng thời triển khai các nghiên cứu lâm sàng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xạ phẫu và đặc biệt là kỹ thuật xạ trị thích ứng.
Trung tâm kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở tham chiếu của khu vực, không chỉ phục vụ cán bộ tại chỗ mà còn góp phần quan trọng vào việc chuẩn hóa thực hành xạ trị trên quy mô toàn quốc.
Ngay sau lễ khai trương, trung tâm đã bước vào hoạt động với khóa huấn luyện chuyên sâu với kỹ thuật xạ trị tiên tiến trong ung thư vú, hướng tới mục tiêu chuẩn hóa toàn bộ quy trình điều trị ung thư vú bằng xạ trị với những kỹ thuật mới hơn, giúp tối ưu hóa việc bao phủ khối u để tiêu diệt tế bào ung thư, đồng thời bảo vệ và giảm thiểu tối đa liều bức xạ lên tim, phổi cùng các cơ quan lành xung quanh.
Đặc biệt, học viên còn được tiếp cận và thực hành công nghệ xạ trị Rapid Arc Dynamic tiên tiến. Khóa học tăng cường sự phối hợp đa chuyên ngành chặt chẽ giữa bác sĩ, kỹ sư vật lý y khoa và kỹ thuật viên, tạo nên một ê kíp điều trị đồng bộ, an toàn và mang lại kết quả lâm sàng tốt cho bệnh nhân.
Qua đó chuẩn hóa kỹ thuật xạ trị cho người bệnh ung thư tại Việt Nam.
