Hiện tượng này được ghi nhận ở vùng da phía trong đùi của ếch, nơi có khả năng đổi màu theo góc quan sát. Nhóm nghiên cứu cho rằng đặc điểm này có thể góp phần giúp chúng đánh lạc hướng kẻ săn mồi.
Ranoidea aurea là loài lưỡng cư bản địa ở miền đông Australia và nằm trong số những loài ếch lớn nhất của quốc gia này. Chúng chủ yếu sống trên cạn, kiếm ăn bằng côn trùng nhưng cũng là con mồi của nhiều loài động vật như chim nước, rắn, cá và cáo.
Theo nhóm nghiên cứu, áp lực từ các loài săn mồi có thể là một trong những yếu tố thúc đẩy sự tiến hóa của đặc điểm vừa được phát hiện.
Trong chuyến khảo sát trên đảo Kooragang (bang New South Wales), nhà sinh vật học bảo tồn John Gould thuộc Đại học Newcastle cùng các cộng sự đã ghi hình và quan sát ba cá thể trưởng thành, gồm một con đực và hai con cái. Sau khi hoàn tất nghiên cứu, các cá thể được thả trở lại môi trường tự nhiên.
Kết quả cho thấy vùng da phía trong đùi của chúng có màu xanh lam ánh kim, phản chiếu ánh sáng với hiệu ứng giống bề mặt kim loại. Màu sắc của vùng da này thay đổi theo góc quan sát, có thể chuyển từ xanh đại dương đậm sang xanh ngọc hoặc xanh da trời.
Trong khi đó, phần lưng và mặt ngoài đùi vẫn giữ màu xanh lá đặc trưng. Vì vậy, vùng da ánh sắc chỉ lộ ra khi con ếch bật nhảy, tạo nên hình ảnh được nhóm nghiên cứu ví như một “chiếc quần xanh”.
Theo John Gould, đây là lần đầu tiên hiện tượng ánh sắc được ghi nhận ở loài Ranoidea aurea. Ánh sắc là hiện tượng màu sắc thay đổi theo góc quan sát hoặc góc chiếu sáng, thường được tạo ra bởi các cấu trúc hiển vi tương tác với ánh sáng. Hiện tượng này phổ biến ở nhiều loài chim và côn trùng, nhưng hiếm gặp ở động vật lưỡng cư.
Nhóm nghiên cứu cho rằng vùng da chỉ xuất hiện khi con ếch nhảy có thể là một dạng “màu sắc chớp nhoáng” (flash coloration). Khi bị tấn công, vùng màu xanh ánh kim bất ngờ lộ ra có thể tạo tín hiệu thị giác đủ mạnh để khiến kẻ săn mồi phân tán sự chú ý trong khoảnh khắc, qua đó tăng cơ hội cho con ếch thoát thân.
Tuy nhiên, giả thuyết này vẫn cần được kiểm chứng bằng các nghiên cứu tiếp theo.
Hiện tượng “màu sắc chớp nhoáng” đã được ghi nhận ở nhiều loài động vật. Theo nhóm nghiên cứu, việc kết hợp với hiệu ứng ánh sắc có thể khiến tín hiệu thị giác trở nên nổi bật hơn khi con vật chuyển động.
Các tác giả cũng cho rằng việc hiệu ứng ánh sắc chỉ xuất hiện ở vùng da phía trong đùi phù hợp với giả thuyết đây là một đặc điểm có chức năng phòng vệ, thay vì chỉ đơn thuần tạo nên màu sắc.
Phát hiện mới cũng góp phần làm sáng tỏ cơ chế tạo màu trên da ếch. Trong tự nhiên, sắc tố tạo màu xanh thực sự khá hiếm ở động vật. Phần lớn màu xanh được hình thành nhờ các cấu trúc hiển vi phản xạ và tán xạ ánh sáng, hiện tượng được gọi là màu sắc cấu trúc (structural coloration).
Trước đây, các nhà khoa học cho rằng màu xanh trên da loài ếch này chủ yếu được tạo nên bởi sự tương tác giữa ánh sáng và các cấu trúc hiển vi trong da. Tuy nhiên, hiệu ứng ánh sắc quan sát được cho thấy những cấu trúc này có thể được sắp xếp có trật tự hơn so với giả định trước đây, tạo ra khả năng đổi màu theo góc nhìn.
Theo John Gould, phát hiện mới cho thấy cấu trúc da của động vật lưỡng cư có thể phức tạp hơn đáng kể so với hiểu biết trước đây. Điều này cũng đặt ra khả năng nhiều loài lưỡng cư khác sở hữu đặc điểm tương tự nhưng chưa được ghi nhận.
Nghiên cứu không chỉ bổ sung hiểu biết về sinh học và tiến hóa của loài Ranoidea aurea, mà còn gợi mở thêm các hướng nghiên cứu về cơ chế tạo màu và chiến lược phòng vệ ở động vật lưỡng cư.
Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Austral Ecology.
Senyar là cơn bão nhiệt đới đổ bộ Indonesia vào cuối tháng 11 năm ngoái, gây ra lũ lụt và sạt lở đất do lượng mưa cực lớn. Đây là một trong số rất ít cơn bão nhiệt đới hình thành và đổ bộ vào Indonesia trong hơn 180 năm qua, bởi khu vực gần xích đạo hiếm khi xuất hiện loại hình thời tiết này.
Dù chỉ kéo dài 4 ngày, bão Senyar đã gây ra lượng mưa kỷ lục hơn 1.000mm, khiến ít nhất 1.200 người thiệt mạng, hơn 7.000 người bị thương, hàng nghìn ngôi nhà bị phá hủy và hàng triệu người bị ảnh hưởng. Thiệt hại kinh tế tại Indonesia được ước tính khoảng 4,13 tỷ USD.
Không chỉ gây tổn thất về người và tài sản, cơn bão còn quét qua Batang Toru, hệ sinh thái rừng nhiệt đới quan trọng ở tỉnh Bắc Sumatra (Indonesia), nơi sinh sống của quần thể đười ươi Tapanuli lớn nhất thế giới.
Một nghiên cứu được công bố vào tháng 12 năm ngoái, do Giáo sư Erik Meijaard - nhà khoa học bảo tồn người Hà Lan và thành viên Nhóm chuyên gia Linh trưởng thuộc Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) - dẫn đầu, ban đầu ước tính khoảng 35 cá thể đười ươi Tapanuli đã thiệt mạng trong 4 ngày cơn bão càn quét, chủ yếu do lở đất và mưa lớn.
Tuy nhiên, theo Giáo sư Erik Meijaard, các phân tích bổ sung kết hợp với khảo sát thực địa cho thấy số lượng cá thể thiệt mạng có thể lên tới 58 con, tương đương khoảng 7% quần thể đười ươi Tapanuli còn tồn tại ngoài tự nhiên.
"Nếu xảy ra sạt lở đất, ngay cả những cá thể đười ươi khỏe mạnh nhất cũng khó có cơ hội sống sót. Khung cảnh trong rừng khi cơn bão quét qua chẳng khác nào địa ngục", Giáo sư Erik Meijaard chia sẻ, đồng thời nhận định đây là tổn thất nghiêm trọng đối với một trong những loài linh trưởng nguy cấp nhất thế giới.
Đười ươi Tapanuli (Pongo tapanuliensis) là loài đười ươi hiếm nhất còn tồn tại, với quần thể ngoài tự nhiên được ước tính chưa đến 800 cá thể trước khi bão Senyar xảy ra.
Đây là loài đặc hữu, chỉ phân bố trong phạm vi hẹp thuộc các khu rừng mưa nhiệt đới và vùng núi ở Batang Toru, phía bắc đảo Sumatra (Indonesia). Thức ăn chủ yếu của chúng gồm trái cây rừng, lá non, vỏ cây và các loài côn trùng.
Phạm vi phân bố của loài này chỉ khoảng 1.000km². Tuy nhiên, quần thể hiện bị chia cắt thành nhiều nhóm nhỏ do mất môi trường sống và các hoạt động khai thác của con người. Tình trạng này không chỉ làm giảm khả năng sinh sản mà còn làm gia tăng nguy cơ giao phối cận huyết, ảnh hưởng đến tính đa dạng di truyền và khả năng duy trì quần thể trong dài hạn.
Đười ươi Tapanuli có bộ lông màu cam đỏ, thường dày, xoăn và xù hơn so với các loài đười ươi khác. Chúng sống chủ yếu trên cây, có khả năng leo trèo rất tốt. Khi trưởng thành, loài này cao khoảng 1,1-1,4m; con đực nặng từ 60-90kg và thường lớn hơn con cái.
IUCN hiện xếp đười ươi Tapanuli vào nhóm "Cực kỳ nguy cấp" (Critically Endangered) - mức độ đe dọa cao nhất trước khi tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Loài này đang đối mặt với nguy cơ biến mất rất cao do quần thể nhỏ, phạm vi phân bố hạn chế và tiếp tục suy giảm.
Theo Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA), mưa sao băng Eta Aquarids đang diễn ra và dự kiến đạt cực điểm vào ngày 6/5, từ sau 2h đến trước khi trời sáng.
Khi đó, điểm bức xạ của trận mưa hướng về dòng mảnh vụn sao chổi đang tiến tới đạt độ cao lớn nhất trên bầu trời đối với người quan sát ở bán cầu Bắc.
Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, người quan sát có thể ghi nhận những vệt sao băng nổi bật trên bầu trời, tuy nhiên, do hiện tượng này diễn ra vào nửa cuối tháng Âm lịch, ánh trăng sẽ phần nào làm suy giảm khả năng quan sát, đặc biệt đối với các sao băng có độ sáng yếu.
Cụ thể, Mặt Trăng với khoảng 84% diện tích được chiếu sáng sẽ mọc lên từ chân trời đông nam ngay sau nửa đêm rạng sáng 6/5, khiến bầu trời trở nên sáng hơn. Điều này có thể làm lu mờ các sao băng có độ sáng yếu, khiến tần suất quan sát thực tế tại bán cầu Bắc giảm xuống dưới 10 vệt mỗi giờ.
Cách quan sát mưa sao băng
Để quan sát mưa sao băng Eta Aquarids, trước tiên cần xác định vị trí điểm bức xạ trong chòm sao Bảo Bình (Aquarius).
Tại Việt Nam, vào rạng sáng, chòm sao sẽ dần nhô lên từ chân trời phía Đông và rõ hơn sau khoảng 2-3 giờ. Nếu không quen xác định các chòm sao, bạn có thể đơn giản hướng mắt về phía Đông, quan sát ở độ cao khoảng 30-70 độ trên bầu trời.
Dù có vùng trung tâm là chòm sao Aquarius như nêu trên, thực tế thì các sao băng của Eta Aquarids có thể xuất hiện từ mọi hướng trên bầu trời.
Các sao băng Eta Aquarids được biết đến với những vệt sáng kéo dài sau khi vụt qua bầu trời. Người quan sát nên để mắt đã thích nghi với bóng tối (10-15 phút), vào giai đoạn cực điểm có thể ghi nhận khoảng 20-30 sao băng mỗi giờ trong điều kiện thời tiết lý tưởng và bầu trời ít ô nhiễm ánh sáng.
Cần lưu ý, mưa sao băng không diễn ra dày đặc mà xuất hiện ngắt quãng, đòi hỏi sự kiên nhẫn khi quan sát. Vì vậy, nên chuẩn bị tư thế thoải mái, như sử dụng ghế ngả lưng để theo dõi bầu trời trong thời gian dài.
Người quan sát không cần thiết bị hỗ trợ, việc quan sát bằng mắt thường là cách hiệu quả nhất để theo dõi hiện tượng này. Để tăng khả năng quan sát, người xem nên chọn nơi ít ô nhiễm ánh sáng, tầm nhìn thoáng về phía Đông.
Rau củ là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ quan trọng, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và một số loại ung thư. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành nên ăn ít nhất 400g rau quả mỗi ngày.
So với thực phẩm tươi, rau quả đông lạnh và đóng hộp thường có giá thành thấp hơn, thời gian bảo quản dài hơn và giúp giảm lãng phí thực phẩm.
Giá trị dinh dưỡng có bị ảnh hưởng?
Nhìn chung, rau quả đông lạnh và đóng hộp vẫn giữ được phần lớn giá trị dinh dưỡng, thậm chí trong nhiều trường hợp tương đương với rau quả tươi đã được bảo quản trong tủ lạnh khoảng một tuần.
Quá trình đông lạnh ở nhiệt độ thấp giúp làm chậm sự hư hỏng và duy trì màu sắc, kết cấu cũng như hàm lượng dinh dưỡng của thực phẩm. Tuy nhiên, việc rã đông rồi cấp đông lại có thể làm giảm chất lượng và giá trị dinh dưỡng.
Đối với thực phẩm đóng hộp, quá trình xử lý nhiệt có thể làm hao hụt một phần vitamin tan trong nước, đặc biệt là vitamin C. Dù vậy, công nghệ đóng hộp hiện đại đã giúp giảm đáng kể mức thất thoát này.
Những lưu ý khi lựa chọn
Khi mua rau củ đóng hộp, người tiêu dùng nên ưu tiên các sản phẩm ghi "không thêm muối" hoặc có hàm lượng natri thấp. Việc chắt bỏ nước và rửa trước khi sử dụng cũng giúp giảm lượng muối nạp vào cơ thể.
Đối với trái cây đóng hộp, nên chọn sản phẩm ngâm trong nước ép thay vì siro và ưu tiên loại không thêm đường.
Ngoài ra, rau quả đông lạnh có thể mang vi khuẩn Listeria monocytogenes, tác nhân gây ngộ độc thực phẩm. Vì vậy, người dùng nên nấu chín trước khi ăn để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.
Trái cây sấy không được khuyến nghị sử dụng thường xuyên để thay thế trái cây tươi, đông lạnh hoặc đóng hộp do hàm lượng đường cô đặc cao.
Nhìn chung, rau quả đông lạnh và đóng hộp vẫn là lựa chọn giàu dinh dưỡng nếu được lựa chọn và sử dụng đúng cách, đồng thời giúp tiết kiệm chi phí và hạn chế lãng phí thực phẩm.
