Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp “7400”, cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp “7700”, được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D’Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện – hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
"Các máy bay không người lái (UAV) tấn công đã đe dọa trực tiếp hoạt động giao thông hàng hải trong khu vực. Lực lượng Mỹ đã bắn hạ chúng và sau đó tiến hành không kích các trạm radar giám sát bờ biển của Iran tại Goruk và trên đảo Qeshm để ngăn chặn những cuộc tấn công tiếp theo", Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết trong một bài đăng trên X ngày 5/6.
Quân đội Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục đáp trả "những hành động gây hấn phi lý của Iran để tự vệ".
Đây là vụ tấn công "ăn miếng trả miếng" mới nhất giữa Mỹ và Iran, đe dọa lệnh ngừng bắn vốn mong manh mà hai nước đã thiết lập hồi tháng 4, cũng như những nỗ lực đang diễn ra nhằm chấm dứt xung đột.
Quân đội Iran trước đó cho biết họ đã bắn "tên lửa cảnh cáo" vào hai tàu khu trục của Mỹ ở vịnh Oman, song lực lượng Mỹ phủ nhận.
Hồi đầu tuần, các UAV Iran đã gây hư hại nặng nề cho một nhà ga hành khách tại sân bay chính của Kuwait, làm một người thiệt mạng, hàng chục người bị thương và khiến sân bay này phải đóng cửa trong thời gian ngắn.
Hôm 3/6, Kuwait cho biết họ đã đánh chặn 30 tên lửa đạn đạo từ Iran, nói rằng Tehran có "hành động gây hấn nguy hiểm". Người dẫn chương trình nổi tiếng gốc Lebanon Mario Nawfal đăng trên X rằng Iran tấn công hai căn cứ lớn của Mỹ ở Kuwait là Ali Al Salem và Camp Arifjan.
CENTCOM sau đó thông báo Iran tấn công nhưng không đánh trúng mục tiêu nào.
Bất chấp các cuộc tấn công làm dấy lên lo ngại mới về nguy cơ lệnh ngừng bắn có thể đổ vỡ, Tổng thống Donald Trump hôm 5/6 vẫn tuyên bố trước các phóng viên rằng "tình hình với Iran dường như đang tiến triển khá tốt".
"Chúng ta sẽ giải quyết xong vấn đề Iran rất nhanh và kết quả sẽ rất rõ ràng dù bằng cách này hay cách khác, dù là bằng một văn bản ký kết hay bằng biện pháp cực kỳ cứng rắn", ông Trump phát biểu tại một sự kiện với nông dân ở Wisconsin. "Biện pháp cực kỳ cứng rắn có lẽ lại là cách dễ dàng hơn, nhưng chúng ta sẽ giải quyết xong xuôi".
Thỏa thuận mới, mang tên Nakamal, được hai nhà lãnh đạo ký tại thủ đô Canberra (Úc). Theo thỏa thuận Nakamal, Úc sẽ tăng cường hỗ trợ kinh tế cho Vanuatu, quốc gia có chủ nợ nước ngoài lớn nhất là Trung Quốc, và ngăn chặn bất kỳ cường quốc quân sự nước ngoài nào thiết lập căn cứ tại Vanuatu.
"Thỏa thuận này mang lại sự chắc chắn cho Úc rằng sẽ không có căn cứ quân sự nước ngoài nào" ở Vanuatu, ông Albanese nói với các phóng viên.
Về phần mình, Thủ tướng Napat nói với các phóng viên tại một cuộc họp báo sau lễ ký kết rằng thỏa thuận cũng buộc Vanuatu bác bỏ việc quân sự hóa cơ sở hạ tầng.
Vanuatu nằm ở trung tâm cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và các đồng minh của Mỹ ở Nam Thái Bình Dương, và Úc đã bày tỏ lo ngại rằng Bắc Kinh đang tìm kiếm sự hiện diện an ninh lâu dài trong khu vực.
Hải quân Trung Quốc đã nhiều lần ghé cảng ở Vanuatu. Bắc Kinh cũng tài trợ cho việc mở rộng một bến tàu ở thành phố Luganville của Vanuatu, từng là căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở Nam Thái Bình Dương. Việc tài trợ đó đã làm dấy lên lo ngại ở Canberra và Washington rằng Trung Quốc muốn có một căn cứ hải quân. Trung Quốc và Vanuatu từng khẳng định bến tàu này dành cho tàu du lịch.
Hôm 19.5, AFP dẫn lời Thủ tướng Napat cho hay một thỏa thuận riêng biệt đang được đàm phán giữa Vanuatu và Trung Quốc là một gói hợp tác "không liên quan gì đến an ninh".
Úc cảnh giác với sự hiện diện của cảnh sát Trung Quốc tại quần đảo Solomon lân cận và đã ký một loạt hiệp ước với Tuvalu, Papua New Guinea và Nauru nhằm hạn chế sự can thiệp an ninh của Bắc Kinh vào khu vực này, theo AFP.
Hãng AFP ngày 4.4 dẫn lời phi hành gia người Canada Jeremy Hansen chia sẻ cảm giác khi tàu vũ trụ Orion đưa ông và 3 đồng nghiệp người Mỹ theo quỹ đạo phức tạp để bay về phía mặt trăng.
Bốn phi hành gia trên sứ mệnh Artemis II đã vượt qua điểm giữa chặng đường từ trái đất đến mặt trăng, cách trái đất hơn 241.000 km, khi tiến về phía trước để thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên ngang qua mặt trăng trong hơn nửa thế kỷ.
Ông Hansen, một cựu phi công chiến đấu 50 tuổi và là người lần đầu bay vào vũ trụ, cho biết ông đã chứng kiến "một số điều phi thường" trong những giờ đầu tiên trên tàu Orion.
"Đến lúc chúng tôi chợp mắt một chút rồi tỉnh dậy, trái đất đã ở quá xa rồi", ông Hansen cùng với các phi hành gia người Mỹ Victor Glover và Reid Wiseman cho biết trong một phiên hỏi đáp video do Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA) tổ chức.
Ông Hansen mô tả quá trình đốt nhiên liệu để chuyển hướng lên mặt trăng, thao tác đưa tàu Orion đến gần trái đất trong phạm vi 200 km trước khi chuyển hướng sang quỹ đạo mới và lao về phía mặt trăng.
"Cảm giác như chúng tôi đang rơi từ trên trời xuống trái đất... Thật đáng kinh ngạc là chúng tôi thực sự sẽ bay vòng qua và tránh được vật thể đó. Nó đã ở rất gần và việc chứng kiến tất cả điều đó thực sự phi thường", ông chia sẻ.
Ông Hansen, người gia nhập CSA năm 2009 sau sự nghiệp phi công chiến đấu trong Không quân Hoàng gia Canada, sẽ là phi hành gia không phải người Mỹ đầu tiên bay vòng quanh mặt trăng.
Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), cột mốc tiếp theo của tàu Orion, dự kiến diễn ra vào ngày thứ 5 của sứ mệnh kéo dài 10 ngày, sẽ là đi vào vùng ảnh hưởng của mặt trăng, nơi lực hấp dẫn của mặt trăng mạnh hơn so với trái đất.
Phi hành gia Hansen cho biết ông rất mong được quan sát cận cảnh phía bị khuất của mặt trăng và chứng kiến "hiện tượng nhật thực khi ở phía sau mặt trăng, điều đó sẽ rất thú vị".
