“Núi Pickaxe có thể là mục tiêu để giáng đòn mạnh. Chúng tôi sẽ phá hủy địa điểm đó, bảo Iran chuẩn bị đi”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói ngày 13/7, khi nhắc đến cơ sở hạt nhân ngầm được mô tả là “bất khả xuyên phá” của Iran.
Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh chiến sự Mỹ – Iran tiếp diễn với cường độ ngày càng cao sau khi lệnh ngừng bắn từ giữa tháng 6 đổ vỡ. Quân đội Mỹ rạng sáng 17/7 tấn công sân bay, ga đường sắt và hai cây cầu ở miền nam Iran, dù trước đó tránh nhắm vào cơ sở hạ tầng nước này.
Ông Trump cho biết Mỹ đang theo dõi sát chương trình hạt nhân Iran và sẽ tiến hành không kích mỗi khi phát hiện các hoạt động đáng ngờ.
Trong chiến dịch không kích hồi tháng 6/2025, nhiều cơ sở hạt nhân quan trọng tại Iran như Natanz, Isfahan và Fordow đã hứng các đợt oanh tạc dữ dội của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, Pickaxe không chịu thiệt hại, khiến nơi đây trở thành một trong số ít mắt xích quan trọng còn nguyên vẹn trong chương trình hạt nhân của Iran.
Núi Pickaxe, hay còn gọi là Kuh-e Kolang Gaz La, nằm ở dãy núi Zagros có độ cao khoảng 1.600 m so với mực nước biển. Đây là một cơ sở liên quan chương trình hạt nhân của Iran, nằm cách thủ đô Tehran khoảng 220 km về phía nam và cách tổ hợp hạt nhân Natanz khoảng 2 km.
Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), Iran bắt đầu xây dựng Pickaxe từ mùa thu năm 2020, sau khi cơ sở hạt nhân Natanz ghi nhận một vụ nổ mà giới chức nước này mô tả là “hành vi phá hoại” được cho là do tình báo Israel thực hiện.
Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran khi đó là Ali Akbar Salehi, cho biết nước này muốn xây một khu sản xuất “lớn hơn, hiện đại hơn và toàn diện hơn về mọi mặt trong lòng ngọn núi gần Natanz” để sản xuất các máy ly tâm thế hệ mới.
Phương Tây nghi ngờ đây là địa điểm dự phòng để Iran thực hiện các hoạt động hạt nhân nhạy cảm hơn. Một số báo cáo tình báo cho rằng Tehran có thể đang chuẩn bị một địa điểm làm giàu uranium bí mật hoặc dự phòng cho kịch bản các cơ sở hiện hữu bị phá hủy.
Iran bác bỏ các cáo buộc này, khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Tuy nhiên, Tehran không giải thích vì sao họ lại làm giàu uranium đến 60%, rất gần với cấp độ vũ khí 90% và cao hơn rất nhiều so với nhiên liệu hạt nhân cho hoạt động dân sự.
Không giống nhiều cơ sở hạt nhân khác của Iran, Pickaxe ngay từ đầu đã được thiết kế nhằm chống chịu các cuộc không kích cường độ cao. Khu vực này được bao quanh bởi vành đai an ninh rộng, các cửa hầm được gia cố nhiều lớp bê tông và đất đá.
Theo phân tích ảnh vệ tinh của ISIS, Pickaxe gồm hai cặp cửa hầm ở phía đông và tây được cho là dẫn vào một khu phức hợp nằm sâu ít nhất 100 m trong lòng núi. Một số chuyên gia phương Tây cho rằng cơ sở có thể nằm sâu 600 m, nhờ núi có kết cấu đá granite.
“Đá granite có khả năng chịu nén cao hơn nhiều so với đá vôi và trầm tích xung quanh những cơ sở như Fordow. Loại đá này có thể hấp thụ và phân tán xung lực từ bom xuyên boong-ke tốt hơn”, Benjamin Ashraf, nhà phân tích tại Mạng lưới Hạt nhân Mở (ONN), nói với New Arab.
Khi Mỹ và Israel không kích hàng loạt cơ sở nằm trong chương trình hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025, Natanz hứng chịu thiệt hại nặng nề. Cơ sở trên mặt đất tại Natanz được cho là đã bị phá hủy, còn các hầm ngầm chịu thiệt hại đáng kể. Pickaxe khi đó không nằm trong số các mục tiêu bị tấn công.
Sau các cuộc xung đột, ảnh vệ tinh cho thấy Iran tiếp tục gia cố lối vào các đường hầm ở Pickaxe, trong đó một số cửa hầm phía đông được đắp thêm đất để hạn chế phương tiện mặt đất tiếp cận.
“Việc tăng cường gia cố các cửa hầm sẽ khiến việc nhắm mục tiêu bằng các loại đạn xuyên phá như bom xuyên boong-ke trở nên phức tạp hơn”, Sam Lair, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), nói với Reuters.
Theo đánh giá từ ISIS, Pickaxe vẫn chưa đi vào vận hành hoàn toàn và quá trình xây dựng vẫn tiếp diễn.
“Hiện chưa rõ Iran có còn muốn triển khai một cơ sở lắp ráp quy mô lớn hay không, trong bối cảnh năng lực sản xuất máy ly tâm và các linh kiện liên quan của nước này đã bị ảnh hưởng nặng nề”, ISIS cho biết.
Tuy nhiên, ISIS nhận định nếu Iran khôi phục được năng lực sản xuất máy ly tâm, nước này có thể xây dựng một cơ sở lắp ráp quy mô nhỏ hơn tại Pickaxe. Dù không lớn như kế hoạch ban đầu, cơ sở này vẫn có thể đáp ứng nhu cầu của một chương trình vũ khí hạt nhân.
Chuyên gia Lair cho rằng việc Iran tiếp tục gia cố các cửa hầm cho thấy Tehran vẫn đang duy trì các hoạt động tại Pickaxe và có ý định tiếp tục phát triển cơ sở này.
“Tuy nhiên, nước này nhiều khả năng cũng lo ngại về nguy cơ bị tấn công nên đang triển khai các biện pháp nhằm tăng cường hệ thống phòng thủ”, ông Lair nói.
Mehdi Mohammadi, cố vấn Chủ tịch Quốc hội Iran, cho rằng Mỹ không đủ khả năng phá hủy Pickaxe. Ông mô tả đây là “cơ sở hạt nhân kiên cố nhất thế giới”, đồng thời cho rằng việc Washington đe dọa tấn công địa điểm này cho thấy họ đã cạn kiệt các lựa chọn quân sự.
Cố vấn Mohammadi cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Pickaxe sẽ “biến cả khu vực thành địa ngục”, tuyên bố Iran sẽ đáp trả quyết liệt, khiến toàn bộ lực lượng Mỹ tại khu vực rơi vào hỗn loạn.
Chuyên gia Ashraf lưu ý việc theo dõi chương trình hạt nhân của Iran sẽ trở nên khó khăn hơn nếu Mỹ chỉ gây thiệt hại một phần cho Pickaxe, không ảnh hưởng đến phần cốt lõi.
Theo ông Ashraf, việc ném bom sẽ khó đạt hiệu quả như tuyên bố nếu các thanh sát viên quốc tế không thể quay lại hiện trường để xác minh.
“Kịch bản sau các cuộc không kích Natanz, Fordow và Isfahan có thể lặp lại. Các cơ sở được mô tả là ‘đã bị xóa sổ’, nhưng uranium đã làm giàu vẫn còn, nhiều hạ tầng có thể được sửa chữa, trong khi Iran tiếp tục xây dựng các cơ sở nằm sâu hơn dưới lòng đất”, ông Ashraf nói.
Bốn nước E4 gồm Anh, Pháp, Đức và Italy tuyên bố hôm 14/6 rằng họ sẵn sàng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran để đáp lại những bước đi của Tehran liên quan đến chương trình hạt nhân, sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hạ nhiệt cuộc chiến giữa hai bên.
“Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân. Chúng tôi sẵn sàng hợp tác với Mỹ, Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) nhằm đạt được mục tiêu đó", lãnh đạo bốn quốc gia nêu trong một tuyên bố chung.
Iran trước đó khẳng định họ không có ý định phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh họ có quyền duy trì chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình. Vấn đề kho vật liệu hạt nhân của Iran dự kiến sẽ là một trong những điểm chính trong các cuộc đàm phán giai đoạn tiếp theo với Mỹ.
Thông tin về việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận để xuống thang căng thẳng đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ các lãnh đạo toàn cầu.
Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cho biết: “Tổng thư ký hoan nghênh thông báo rằng Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận hòa bình, bao gồm lệnh ngừng bắn ngay lập tức và kéo dài, việc mở lại eo biển Hormuz, cũng như một khuôn khổ cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Đây là một bước đi quan trọng hướng tới giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột".
Trong khi đó, Thủ tướng Australia Anthony Albanese nhấn mạnh: “Chính phủ Australia hoan nghênh thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Australia từ lâu đã kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng và chấm dứt xung đột, bao gồm cả tại Li Băng. Như chúng tôi đã nhiều lần nhấn mạnh, cuộc chiến càng kéo dài thì tác động càng lớn. Sự kiềm chế liên tục và các hoạt động hợp tác mang tính xây dựng sẽ đóng vai trò thiết yếu để ngăn chặn leo thang hơn nữa và bảo đảm một thỏa thuận lâu dài".
Thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh: “Chúng tôi khẳng định rõ rằng quyền tự do hàng hải không bị cản trở phải được khôi phục tại eo biển Hormuz... Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân".
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho hay: “Nhật Bản hết sức hy vọng rằng quyền tự do và an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz sẽ được bảo đảm trên thực tế, đồng thời một thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân của Iran và các vấn đề khác sẽ sớm được đạt được".
Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho biết Qatar “hoan nghênh thỏa thuận” và cảm ơn Pakistan vì vai trò trung gian hòa giải, đồng thời bày tỏ hy vọng rằng tất cả các bên sẽ tham gia các cuộc đàm phán trong tương lai “với tinh thần tích cực và mang tính xây dựng”.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho hay ông coi thỏa thuận này là “một diễn biến quan trọng đối với việc thiết lập hòa bình và ổn định trong khu vực của chúng ta” và bày tỏ sự hoan nghênh đối với kết quả đạt được. Ông kêu gọi tránh mọi hành động khiêu khích có thể làm gia tăng căng thẳng trước khi thỏa thuận được ký kết, đồng thời cảm ơn Pakistan, Qatar và Ả rập Xê út.
Bên cạnh đó, Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters nói rằng: “Thỏa thuận mang tính bước ngoặt và xây dựng này là một bước tiến hướng tới việc giảm căng thẳng và thúc đẩy ổn định tại một khu vực có ý nghĩa then chốt đối với an ninh kinh tế toàn cầu... Đối thoại và ngoại giao vẫn là những phương thức hiệu quả nhất để giải quyết các vấn đề tồn tại lâu dài".
Bentonville là nơi khai sinh "đế chế" Walmart của Mỹ và là nơi đặt đại bản doanh của tập đoàn này từ hàng chục năm trước. Với mục tiêu "giá rẻ mỗi ngày", Walmart đã trở thành gã khổng lồ bán lẻ hàng đầu thế giới và thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của Bentonville.
Walmart đã trở thành động lực chính cho sự chuyển mình của vùng tây bắc Arkansas. Xét theo doanh thu, đây là doanh nghiệp lớn thứ hai nước Mỹ, đạt hơn 700 tỷ USD mỗi năm.
Khu vực này thu hút thêm khoảng 33 người mới chuyển đến mỗi ngày, khiến giá bất động sản tăng vọt. Hiện những căn nhà trong phạm vi có thể đạp xe tới trụ sở mới của Walmart, khai trương năm 2025, được rao bán với giá hơn một triệu USD, hơn gấp đôi mức trung bình toàn quốc.
Giá bất động sản tăng phản ánh sự chuyển mình của vùng nông thôn hẻo lánh ở tây bắc Arkansas thành khu đô thị thịnh vượng, nhờ thành công của Walmart và khoản đầu tư từ các hậu duệ của nhà sáng lập Sam Walton. Việc làm tăng nhanh, hạ tầng phát triển đã thu hút nhiều lao động thu nhập cao tới đây làm việc, sinh sống.
"Nơi đây đã trở nên đắt đỏ hơn rất nhiều, nhưng cũng đáng sống hơn nhiều. Điều thú vị là khu vực đang thu hút cả những người hoàn toàn không làm trong ngành bán lẻ", Scott Benedict, chuyên gia tư vấn bán lẻ và cựu quản lý Walmart tại Arkansas, nói.
Khu vực trải dài khoảng 48 km từ Bentonville, nơi Walmart đặt trụ sở, tới Fayetteville, nơi có Đại học Arkansas, ghi nhận số việc làm tăng trung bình 3,4% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2026, gần gấp đôi mức toàn quốc.
Trong 5 năm qua, dân số khu vực tăng thêm 130.000 người, lên 622.000 người, đưa tây bắc Arkansas vào nhóm 20 vùng đô thị tăng trưởng nhanh nhất nước Mỹ, theo Cục Điều tra Dân số. Các dự báo cho rằng dân số vùng này có thể đạt một triệu người vào năm 2050.
Thu nhập hộ gia đình cũng tăng mạnh. Trong giai đoạn 2019-2024, tây bắc Arkansas có tốc độ tăng thu nhập nhanh nhất trong số 7 khu vực được Đại học Arkansas thu thập dữ liệu.
Tuy nhiên, giá nhà tăng có nguy cơ làm suy yếu một trong những lợi thế lớn nhất của khu vực, nơi chi phí phải chăng từ lâu giúp thu hút người dân và doanh nghiệp, theo Gregory Meyer, bình luận viên Financial Times.
"10 năm trước, chúng tôi có thể tự tin nói nếu nhận việc ở tây bắc Arkansas, bạn sẽ có chất lượng sống rất cao và giá nhà có lẽ chỉ bằng 1/2 nơi bạn đang sống. Ngày nay, chúng tôi không chắc còn có thể nghiêm túc nói điều đó", Wes Craiglow, lãnh đạo Viện Đất đai Đô thị Tây Bắc Arkansas, nói.
Gần 30.000 hộ gia đình tại 4 thành phố lớn nhất khu vực hiện phải dành hơn 30% thu nhập cho nhà ở, theo dữ liệu của Quỹ Gia đình Walton. Chỉ số của Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia cho thấy khả năng mua nhà của người dân đã giảm 1/2 kể từ năm 2020. Nhà ở tại đây hiện còn khó tiếp cận hơn các vùng đô thị Chicago, Dallas hay Austin, bang Texas.
"Lượng giao dịch của người mua nhà lần đầu đã xuống mức thấp nhất từ trước tới nay. Họ không đủ khả năng mua căn nhà mình mong muốn", Cody Duley, một môi giới bất động sản địa phương, nói.
Hồi tháng 4, hãng xây nhà cao cấp Toll Brothers đồng ý mua Buffington Homes, doanh nghiệp tại tây bắc Arkansas chuyên xây các căn có giá từ 400.000 USD đến hơn một triệu USD. Giám đốc điều hành Karl Mistry thừa nhận nhu cầu với nhà cao cấp tăng, trong khi nguồn cung cho nhóm thu nhập trung bình thiếu hụt.
Nhu cầu nhà ở tăng khiến các dự án bất động sản bắt đầu mọc lên trên các đồng cỏ và cánh rừng ở ngoại vi Bentonville cùng nhiều đô thị lân cận, gây quá tải hệ thống nước thải. Một số địa phương đã phải tạm dừng phê duyệt dự án bất động sản mới.
Alice Walton, con gái nhà sáng lập Walmart và là nhà tài trợ cho Bảo tàng Nghệ thuật Mỹ Crystal Bridges, vừa đồng ý cho thành phố vay 239 triệu USD để nâng cấp hệ thống thoát nước.
Để đáp ứng nhu cầu nhà ở tăng nhanh, giới chức quy hoạch trong khu vực đang sửa luật phân khu và điều chỉnh chính sách xây dựng, hướng tới mô hình đô thị thuận tiện cho người đi bộ, với nhà ở vừa túi tiền.
Bentonville hồi tháng 4 bãi bỏ luật về sử dụng đất, thay bằng cơ chế khuyến khích xây dựng nhà ở dọc các tuyến phố thân thiện với người đi bộ.
Thành phố Rogers lân cận cũng sửa quy định phân khu vào năm ngoái, giảm sự tách biệt cứng nhắc giữa đất ở, thương mại và công nghiệp, đồng thời tạo thuận lợi cho chuyển đổi công năng sử dụng đất.
Tháng này, thành phố triển khai chương trình "quy hoạch mẫu", cung cấp sẵn bản vẽ đã được thẩm định cho các nhà phát triển để rút ngắn thời gian và chi phí xin phép xây dựng. Thành phố 75.000 dân cũng ngừng mở rộng địa giới, chuyển sang tăng mật độ phát triển và tận dụng quỹ đất trống trong nội đô.
Giá nhà tăng dọc hành lang bắc - nam theo cao tốc I-49 đang đẩy người dân và các nhà phát triển sâu hơn vào vùng nông thôn ven đô. Duke McLarty, Giám đốc điều hành Groundwork thuộc Hội đồng Tây Bắc Arkansas, cho biết áp lực mở rộng ra bên ngoài hiện rất lớn.
Mùa xuân năm nay, hội đồng công bố kế hoạch kêu gọi hàng chục địa phương phối hợp bảo vệ không gian mở và tập trung phát triển nhà ở gần nơi làm việc. "Tăng trưởng là tất yếu, nhưng kết quả không phải điều đã định sẵn", hội đồng tuyên bố.
Quỹ Gia đình Walton tài trợ kế hoạch, đưa chuyên gia quy hoạch tới hỗ trợ các địa phương thiếu nhân lực và góp vốn vào nhiều dự án nhà ở vừa túi tiền, trong đó có một số căn nhà nhỏ dành cho giáo viên và nhân viên trường học tại Bentonville.
Meredith Bergstrom, quan chức cấp cao của quỹ, cho rằng khu vực cần hành động sớm để duy trì khả năng chi trả và tránh phát triển đô thị tràn lan. Bà nói chi phí nhà ở là mối lo thực tế với cả cư dân lẫn người có ý định chuyển đến, trong khi khu vực đang triển khai nhiều biện pháp để ổn định chi phí và bảo đảm người dân ở mọi tầng lớp có chỗ ở ổn định.
Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) ngày 29/5 công bố khởi xướng điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ đối với một số vấn đề liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam.
Bình luận về động thái trên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết: "Quan điểm, nỗ lực và kết quả của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được nêu rõ trong các phát biểu ngày 1/5 và ngày 14/5 vừa qua".
USTR ngày 30/4 công bố Báo cáo đánh giá thường niên về tình hình bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn cầu. Trong đó, Mỹ xác định Việt Nam là "quốc gia nước ngoài ưu tiên", tức là thuộc nhóm Mỹ cần ưu tiên chú ý về vấn đề này.
Hôm 1/5, bà Hằng cho biết Việt Nam luôn hết sức nỗ lực trong bảo vệ sở hữu trí tuệ, cả trong hoàn thiện hệ thống quy định, nâng cao nhận thức của người dân, tăng cường hợp tác quốc tế với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Mỹ và nhiều nước khác; kiên quyết chống, xử lý nghiêm các vi phạm sở hữu trí tuệ.
Ngày 14/5, bà Hằng nhấn mạnh những nỗ lực của Việt Nam trong cải thiện môi trường đổi mới sáng tạo và bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được ghi nhận bởi WIPO, với xếp hạng năm 2025 đạt 44 trong tổng số 139 quốc gia và nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), thuộc nhóm các nước có kết quả tích cực trong ASEAN về lĩnh vực này.
Người phát ngôn hôm nay khẳng định tăng cường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ là chủ trương nhất quán của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế.
"Việc USTR khởi xướng điều tra theo Mục 301 là thủ tục được tiến hành theo pháp luật Mỹ. Các vấn đề liên quan sẽ tiếp tục được xem xét trên cơ sở trao đổi, tham vấn giữa hai bên trong quá trình điều tra", bà Hằng nói.
Theo bà, thời gian qua, hai bên đã duy trì trao đổi chặt chẽ về vấn đề này. Phía Mỹ ghi nhận tích cực chủ trương cũng như những bước đi, biện pháp của Việt Nam.
"Chúng tôi sẵn sàng tiếp tục tham vấn, chia sẻ thông tin và làm rõ các chính sách, quy định cũng như các biện pháp đang và sẽ triển khai; đồng thời đề nghị phía Mỹ đánh giá khách quan, công bằng, ghi nhận đầy đủ những nỗ lực và kết quả thực chất của Việt Nam, trên tinh thần hợp tác, xây dựng, phù hợp với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Mỹ, vì lợi ích của người dân, doanh nghiệp nói riêng và của hai nước nói chung", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao bày tỏ.
