Ngày 17.7, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an quyết định rút toàn bộ vụ án xảy ra tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang từ Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang để trực tiếp điều tra. Diễn biến này cho thấy vụ án đang tăng lên về quy mô và độ phức tạp. Tuy nhiên một vấn đề khác cũng trở nên cấp bách hơn.
Theo kế hoạch tuyển sinh năm 2026, từ ngày 4.8 đến 17 giờ ngày 10.8, Bộ GD-ĐT cùng các cơ sở đào tạo sẽ xử lý nguyện vọng trên hệ thống. Các trường phải thông báo kết quả trúng tuyển đợt một trước 17 giờ ngày 13.8. Như vậy thời gian còn lại để giải quyết sự giao thoa giữa điều tra hình sự và xét tuyển đại học là rất ngắn.
Cho đến lúc này, việc cho phép toàn bộ 328 thí sinh tại điểm thi tiếp tục đăng ký nguyện vọng là cần thiết. Khâu này mới chỉ là việc ghi nhận quyền tham gia xét tuyển, chưa đồng nghĩa với việc một thí sinh đã được công nhận trúng tuyển hoặc chiếm mất vị trí của người khác. Khi chưa có căn cứ xác định cụ thể ai vi phạm, không thể lấy sai phạm xảy ra tại một điểm thi để mặc nhiên hạn chế quyền của tất cả thí sinh thi tại đó. Nhưng sự an toàn này chỉ tồn tại trước thời điểm hệ thống bắt đầu lọc nguyện vọng.
Trong số 328 thí sinh tại điểm thi này, có 299 em đạt từ 24 điểm trở lên khi lựa chọn tổ hợp cao nhất trong năm tổ hợp phổ biến. Trong đó 159 em đạt từ 27 đến 29,5 điểm. Đây là nhóm điểm có khả năng cạnh tranh vào nhiều ngành và cơ sở đào tạo có điểm chuẩn cao. Tất nhiên phần lớn hoặc nhiều em trong số đó hoàn toàn có thể đạt kết quả bằng năng lực thật. Những con số này không phải căn cứ để kết luận gian lận nhưng đủ cho thấy nếu có điểm thi không trung thực được đưa vào hệ thống thì tác động tuyển sinh không còn là giả định xa xôi.
Một thí sinh sử dụng kết quả bị can thiệp có thể không gây ảnh hưởng nếu điểm của em đó vẫn cao hơn đáng kể so với điểm chuẩn sau khi loại bỏ phần điểm không hợp lệ. Nhưng tình hình sẽ khác khi thí sinh đứng đúng tại ranh giới trúng tuyển. Khi kết quả gian lận bị phát hiện, việc xóa tên người trúng tuyển sai chưa chắc đã làm người bị mất cơ hội được gọi trở lại.
Đó là hạn chế lớn nhất của cách xử lý thuần túy bằng hậu kiểm. Hủy kết quả của người vi phạm chỉ giải quyết trách nhiệm của người vi phạm. Nó không tự động phục hồi quyền lợi của người đã bị đẩy ra khỏi danh sách trúng tuyển.
Bài học từ các vụ gian lận thi cử năm 2018 cho thấy điều này. Sau khi điểm thật được xác định, một số trường đã hủy kết quả trúng tuyển hoặc buộc thôi học những sinh viên không còn đủ điểm đầu vào. Nhưng những thí sinh từng đứng ngay sau điểm chuẩn và có thể đã trúng tuyển nếu không có điểm gian lận lại không được gọi nhập học thay thế. Công lý đến muộn đối với người gian lận, nhưng gần như không đến được với người bị mất suất.
Vụ việc tại Tuyên Quang hiện còn khó hơn ở một khía cạnh khác. Việc Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an rút toàn bộ vụ án lên điều tra cho thấy phạm vi xác minh có thể không chỉ dừng ở hành vi của một số cán bộ tại phòng thi. Vì vậy không thể đặt áp lực buộc cơ quan điều tra phải kết thúc toàn bộ vụ án trước ngày hệ thống tuyển sinh lọc nguyện vọng. Tố tụng hình sự phải tuân theo yêu cầu chứng minh chặt chẽ, phân hóa trách nhiệm của từng người và không được hy sinh tính khách quan chỉ để chạy theo một mốc hành chính. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa Bộ GD-ĐT phải ngồi chờ kết luận điều tra cuối cùng.
Ở đây cần phân biệt 3 vấn đề. Điều tra tội phạm và truy cứu trách nhiệm hình sự thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng. Xử lý kết quả thi thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý giáo dục và hội đồng thi. Việc sử dụng kết quả thi để xét tuyển đại học lại thuộc trách nhiệm điều phối của Bộ GD-ĐT cùng các cơ sở đào tạo. Ba quá trình có liên quan nhưng không nhất thiết phải chờ nhau kết thúc hoàn toàn.
Chỉ đạo của Thủ tướng cũng không yêu cầu Bộ GD-ĐT phải chờ đến khi có bản án có hiệu lực. Yêu cầu được đặt ra là căn cứ quy định pháp luật, quy chế thi và kết quả điều tra, xác minh của cơ quan chức năng để rà soát, thống nhất và quyết định phương án xử lý. Đồng thời việc xử lý phải phân hóa rõ trách nhiệm, giữ nghiêm kỷ cương nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của những thí sinh không liên quan.
Điều cần thiết lúc này là một cơ chế phối hợp cung cấp thông tin theo từng giai đoạn, thay vì chờ một bản kết luận chung cho toàn bộ vụ án. Trước thời điểm lọc nguyện vọng, cơ quan điều tra có thể cung cấp cho Bộ GD-ĐT danh sách những trường hợp đã có tài liệu xác minh rõ ràng về việc được trợ giúp hoặc có bài làm bị tác động. Đây chưa phải kết luận về tội phạm và càng không phải kết luận thí sinh có tội. Nó chỉ là thông tin phục vụ việc đánh giá giá trị sử dụng của kết quả thi.
Đối với những trường hợp chứng cứ chưa đầy đủ, quyền tham gia xét tuyển phải tiếp tục được bảo đảm. Không thể xử lý một thí sinh chỉ vì em đó ngồi cùng phòng, cùng điểm thi hoặc có điểm cao. Nhưng với những trường hợp đã có căn cứ trực tiếp, Bộ GD-ĐT cần có phương án tạm thời để kết quả đang bị nghi ngờ có căn cứ không tham gia quyết định điểm chuẩn trước khi được xác minh xong.
Cách tiếp cận phù hợp không phải là đóng băng quyền của 328 thí sinh, mà là quản lý rủi ro đối với dữ liệu tuyển sinh. Quyền đăng ký nguyện vọng vẫn được giữ nguyên. Chỉ dữ liệu điểm thi của từng trường hợp có căn cứ xác định bị can thiệp mới được tạm thời đánh dấu, kiểm soát hoặc chưa sử dụng để xác lập kết quả trúng tuyển.
Bộ GD-ĐT cũng cần yêu cầu các trường lưu giữ danh sách những thí sinh đứng sát điểm chuẩn tại các ngành có thí sinh thuộc diện đang được xác minh. Khi một kết quả trúng tuyển bị hủy, phải có cơ chế tuyển thay thế hoặc xét bổ sung cho người lẽ ra được trúng tuyển, trong phạm vi chỉ tiêu và điều kiện đào tạo cho phép. Không thể chỉ xóa tên người sai rồi coi như hậu quả đã được khắc phục.
Quy chế tuyển sinh năm 2026 đang tổ chức toàn bộ quá trình đăng ký, xử lý nguyện vọng và công bố trúng tuyển trên một hệ thống thống nhất. Chính vì hệ thống được quản lý tập trung, Bộ GD-ĐT có khả năng nhận diện các nguyện vọng liên quan, đánh giá mức độ ảnh hưởng và xây dựng phương án kỹ thuật trước khi điểm chuẩn được chốt.
Không thể đặt toàn bộ sự công bằng của mùa tuyển sinh vào tốc độ điều tra. Cũng không thể vì điều tra chưa kết thúc mà để hệ thống tuyển sinh vận hành như thể không có vụ việc nào xảy ra. Điều cần có lúc này là một phương án chuyển tiếp đủ thận trọng để không kết tội nhầm người, nhưng cũng đủ chủ động để công bằng không chỉ được khôi phục sau khi mọi cơ hội đã trôi qua.
Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở thiện chí quản lý mà nằm ở tư duy lập quy vẫn chưa tìm ra đáp án của bài toán dạy thêm.
Vấn đề cốt lõi không phải là cấm hay cho phép dạy thêm. Điều 11 luật Nhà giáo 2025 xác lập nguyên tắc rõ ràng khi quy định nhà giáo không được ép buộc người học tham gia học thêm dưới mọi hình thức, không được ép buộc người học nộp các khoản tiền hoặc hiện vật ngoài quy định của pháp luật và không được lợi dụng chức danh nhà giáo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Luật không cấm dạy thêm mà cấm hành vi trục lợi và ép buộc. Đây là quan điểm đúng đắn. Nhưng từ nguyên tắc luật đến thực tế triển khai thì khoảng cách vẫn còn rất xa.
Thông tư 29 quy định giáo viên đang dạy học tại các nhà trường không được dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền đối với học sinh mà giáo viên đó đang được phân công dạy theo kế hoạch giáo dục của nhà trường. Quy định nghe hợp lý nhưng trên thực tế đã sinh ra một biến tướng phổ biến mà chính dự thảo sửa đổi cũng chưa có giải pháp. Đó là hiện tượng "dạy thêm chéo cánh" khi giáo viên trong cùng trường hoặc nhiều trường liên kết, đổi chéo học sinh để dạy thêm tại các trung tâm bên ngoài. Cách làm này giúp giáo viên né quy định không dạy thêm chính học sinh của mình nhưng về bản chất, áp lực lên phụ huynh và học sinh không hề giảm. Học sinh vẫn phải đi học thêm chỉ khác là với thầy cô khác, tại một địa điểm khác với chi phí thậm chí cao hơn.
Bất cập đầu tiên nằm ở cơ chế tài chính. Thông tư 29 quy định dạy thêm trong nhà trường chỉ được tổ chức cho 3 nhóm đối tượng và không được thu tiền. Ba nhóm đó gồm học sinh có kết quả môn học cuối kỳ liền kề ở mức chưa đạt, học sinh được chọn bồi dưỡng giỏi và học sinh lớp cuối cấp tự nguyện đăng ký ôn thi. Kinh phí tổ chức do ngân sách nhà nước chi trả.
Quy định này nghe rất nhân văn nhưng đặt ra câu hỏi thực tế. Khi ngân sách không đủ bù đắp, giáo viên vẫn phải dạy thêm miễn phí trong trường nhưng không có thù lao xứng đáng. Một chính sách buộc giáo viên làm thêm mà không trả công tương xứng. Trong khi cánh cửa dạy thêm ngoài trường lại mở sẵn, tất yếu sẽ đẩy nhu cầu ra ngoài xã hội, nơi chi phí cao hơn và ít được kiểm soát hơn.
Bất cập thứ hai nằm ở quyền lực mềm của giáo viên mà hệ thống quy định hiện hành chưa đề cập tới. Dù luật Nhà giáo cấm ép buộc học sinh tham gia học thêm dưới mọi hình thức nhưng ranh giới giữa "gợi ý" và "ép buộc" trong thực tế rất mờ nhạt.
Một giáo viên không cần nói thẳng, chỉ cần cho điểm thấp hơn kỳ vọng, cắt xén nội dung chính khóa hoặc đơn giản là tạo ra bầu không khí rằng ai không học thêm sẽ thua thiệt. Phụ huynh dù biết rõ tình hình vẫn buộc phải cho con đi học thêm để "giữ hòa khí" với thầy cô.
Dự thảo sửa đổi Thông tư 29 đã bổ sung yêu cầu giáo viên phải báo cáo mối quan hệ với chủ thể đứng tên đăng ký kinh doanh cơ sở dạy thêm và cấm giáo viên trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia điều hành, chi phối hoạt động tổ chức dạy thêm gây xung đột lợi ích. Nhưng quy định này đặt gánh nặng chứng minh lên hệ thống quản lý mà thiếu công cụ giám sát thực tế.
Bất cập thứ ba là khoảng trống về minh bạch tài chính. Hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường được xếp vào loại hình kinh doanh, phải đăng ký kinh doanh và công khai mức thu. Nhưng trên thực tế việc công khai này mang tính hình thức. Không có cơ chế kiểm tra doanh thu thực tế, không có nghĩa vụ báo cáo tài chính định kỳ và đặc biệt là không có quy định về trần mức thu. Khi cánh cửa dạy thêm trong trường đóng lại thì thị trường dạy thêm ngoài trường lập tức mở rộng.
Từ góc độ pháp lý, nhận thấy hệ thống quy định về dạy thêm hiện nay đang mắc một lỗi cấu trúc căn bản. Thay vì xây dựng hành lang pháp lý để quản lý một hoạt động có nhu cầu thực, các văn bản lại thiên về cấm đoán và quản lý hành chính. Kết quả là nhu cầu không giảm, chỉ chuyển hướng sang thị trường phi chính thức.
Để giải quyết thực chất, cần ít nhất ba thay đổi mang tính cấu trúc.
Thứ nhất, cần cho phép tổ chức dạy thêm có thu tiền trong nhà trường với điều kiện công khai, minh bạch. Mọi khoản thu phải qua bộ phận tài vụ của trường, có biên lai và báo cáo tài chính công khai. Giáo viên không được trực tiếp thu tiền từ học sinh hoặc phụ huynh. Mức thu cần được UBND tỉnh quy định khung giá phù hợp với từng địa phương, tránh tình trạng mạnh ai nấy thu như ở thị trường dạy thêm bên ngoài hiện nay.
Thứ hai, cần thiết lập cơ chế giám sát thực chất quyền lợi học sinh. Thay vì chỉ dựa vào "đơn tự nguyện" theo hình thức thì cần quy định nhà trường phải tổ chức khảo sát ẩn danh định kỳ từ học sinh và phụ huynh về hoạt động dạy thêm. Kết quả khảo sát phải được công khai trên cổng thông tin của trường và gửi về sở GD-ĐT. Hiện nay Sở GD-ĐT TP.HCM đã triển khai cổng thông tin quản lý dạy thêm học thêm tại địa chỉ dtht.hcm.edu.vn. Đây là bước đi đúng hướng cần nhân rộng.
Thứ ba, cần tách bạch rõ trách nhiệm giữa hiệu trưởng, giáo viên và cơ quan quản lý. Dự thảo sửa đổi Thông tư 29 trao cho hiệu trưởng quyền chủ động và trách nhiệm giải trình. Nhưng nếu hiệu trưởng vừa quản lý vừa tổ chức dạy thêm mà không có cơ chế kiểm tra chéo từ bên ngoài, nguy cơ "lợi ích nhóm" giữa ban giám hiệu và giáo viên vẫn tồn tại. Cần quy định UBND cấp xã, nơi đã được phân quyền quản lý dạy thêm từ 1.7.2025 theo Thông tư 10/2025/TT-BGDĐT, phải thực hiện kiểm tra định kỳ và đột xuất, không chờ phản ánh mới xử lý.
Dạy thêm không phải là tội lỗi. Nhu cầu học thêm, dạy thêm là có thật nhưng khi nhu cầu chính đáng không có lối đi hợp pháp thì nó buộc phải tìm đường vòng. Và trên con đường vòng đó "lợi ích nhóm" sẽ luôn tìm được chỗ đứng. Chỉ khi nào pháp luật thừa nhận dạy thêm như một hoạt động bình thường cần được quản lý chứ không phải một hành vi cần được ngăn cấm, khi đó mới có thể xây dựng một hệ thống minh bạch, công bằng và thực sự bảo vệ quyền lợi của học sinh.
10 chuyên đề ôn tập môn địa lý thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 do giáo viên Hoàng Đạt, Trường quốc tế Á Châu (Asian School), hướng dẫn được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=v2f-912G3Lo
Trong chuyên đề 7: Địa lý các vùng kinh tế - phần 2, giáo viên hướng dẫn học sinh ôn tập kiến thức về Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.
Trước đó, vào ngày 7.5, Báo Thanh Niên đã phát sóng chuyên đề 6 - Địa lý các vùng kinh tế, phần 1. Tại chuyên đề này, giáo viên hệ thống kiến thức của môn học này ở vùng Trung du và miền núi phía bắc và Đông Nam bộ.
Từ 20.4 đến 23.5, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Học sinh có thể truy cập vào các nền tảng của Báo Thanh Niên hoặc quét mã QR từ lịch phát sóng để xem trực tiếp chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vào đúng khung giờ hoặc xem lại 88 chuyên đề ôn thi tốt nghiệp THPT đã phát.
Lịch phát sóng tuần từ 11 đến 16.5 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026:
GS Huỳnh Văn Cương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, chiều 5/5 cho biết tính đến 17h - thời điểm chốt đăng ký thi tốt nghiệp THPT, hệ thống ghi nhận hơn 1,22 triệu thí sinh. Trong đó, học sinh lớp 12 là gần 1,16 triệu (chiếm 94,78%), còn lại là thí sinh tự do.
Tính từ năm 2020, khi kỳ thi đổi tên từ THPT quốc gia sang thi tốt nghiệp THPT, điểm thi dùng để xét tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học, số thí sinh tự do năm nay đông nhất.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 diễn ra ngày 11-12/6 với hơn 1,2 triệu thí sinh, cũng là kỷ lục trước nay. Thí sinh làm 4 bài, bắt buộc có Toán và Ngữ văn. Ngoài ra, các em chọn hai trong số các môn: Hóa học, Vật lý, Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ và Ngoại ngữ.
Trong công thức tính điểm xét tốt nghiệp, điểm các môn thi chiếm 50%; còn lại là điểm học bạ lớp 10, 11, 12 (50%) và điểm ưu tiên nếu có. Hầu hết đại học sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển đầu vào.
Hôm qua, Bộ đã công bố danh sách 151 thí sinh được miễn thi toàn bộ môn ở kỳ thi này nhờ thuộc nhóm được triệu tập vào vòng chọn đội tuyển thi Olympic quốc tế và khu vực.
Ngoài ra, gần 8.000 thí sinh (chiếm 0,65%) được miễn thi ngoại ngữ nhờ có chứng chỉ ngoại ngữ tương đương IELTS 4.0 trở lên.
