Nằm ở trung tâm bán đảo Ba Làng An, xã Đông Sơn (xã Bình Châu cũ) – điểm cực đông của đất liền Quảng Ngãi, địa đạo Đám Toái được du kích và người dân đào từ thời kháng chiến chống Pháp để tránh các cuộc càn quét và bảo vệ lực lượng cách mạng.
Sau cuộc khởi nghĩa năm 1964, Bình Châu trở thành vùng giải phóng. Bộ Tư lệnh Quân khu V và Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi quyết định đặt Trạm phẫu thuật tiền phương A100 tại thôn Phú Quý, sử dụng địa đạo làm bệnh viện dã chiến.
Địa đạo sau đó được mở rộng thành công trình phòng thủ liên hoàn, nối với hệ thống giao thông hào và hầm bí mật ven biển. Công trình được đào bằng sức người, dài hơn 100 m, sâu khoảng 5 m, rộng 1,4 m, cao 1,6 m, với gần 100 ngách hầm (ga). Mỗi ngách đủ đặt một giường tre, thuốc men, lương thực và làm nơi trú ẩn cho thương bệnh binh khi máy bay hoặc bộ binh Mỹ càn quét.
Là một trong những người trực tiếp đào địa đạo, ông Nguyễn Khắc Thơ (89 tuổi, cựu du kích, nguyên bí thư đoàn thôn Phú Quý) kể mỗi đợt có khoảng 20 người tham gia. Người đào hầm, người kéo sọt đất, người gánh đất đi đổ cách xa cửa hầm.
“Đất chỉ được vận chuyển vào ban đêm. Ban ngày mọi dấu vết đều bị xóa sạch. Chỉ cần đổ đất gần cửa hầm là máy bay phát hiện ngay”, ông Thơ nhớ lại.
Từ các điểm chiến đấu, thương binh được dân công tải thương vượt giao thông hào, đưa về nhà dân sơ cứu rồi chuyển xuống địa đạo. Có thời điểm, Trạm A100 điều trị gần 300 thương bệnh binh, trở thành bệnh viện dã chiến lớn nhất vùng đông bắc Quảng Ngãi.
Sau trận Vạn Tường tháng 8/1965, số thương binh chuyển về điều trị tăng mạnh. Theo ông Thơ, tuyến vận chuyển không còn được ngụy trang kín như trước, khiến vị trí địa đạo dần bị quân đội Mỹ phát hiện.
Sáng 9/9/1965, quân Mỹ đổ bộ lên Ba Làng An, càn quét khu vực Đám Toái. Trong quá trình lùng sục, họ phát hiện hầm bí mật của y sĩ Lâm (tên thật Thái Văn Còn) và nữ y tá Lệ, từ đó xác định cửa địa đạo. Hai người bị khống chế, trói ngay trước cửa hầm, rồi quân Mỹ đặt khối thuốc nổ lớn phá sập lối vào.
Khi quân Mỹ rút đi, ông Nguyễn Khắc Thơ cùng lực lượng du kích mới tiếp cận được hiện trường.
“Hơn 60 năm rồi nhưng tôi vẫn nhớ mùi thuốc súng, mùi thuốc nổ nồng nặc. Cây cối gãy đổ, đất đá phủ kín cửa hầm”, ông kể.
Ngoài y sĩ Lâm và nữ y tá Lệ hy sinh bên ngoài, 64 y bác sĩ, thương bệnh binh và chiến sĩ bị chôn vùi dưới lòng đất.
Người dân và du kích lập tức đào bới bằng cuốc, xẻng ngay tại cửa hầm nhưng chỉ đưa được năm thi thể lên mặt đất. Khí độc trong hầm vẫn còn, trong khi khu vực tiếp tục bị quân Mỹ kiểm soát và đánh phá, buộc việc tìm kiếm phải dừng lại.
“Biết đồng đội còn ở dưới mà không đưa lên được, đau lắm”, ông Thơ nói.
Không thể tiếp tục khai quật, người dân đắp thêm đất, lập bàn thờ trên ngọn đồi. Từ đó, địa đạo Đám Toái trở thành ngôi mộ chung của các liệt sĩ suốt hơn ba thập kỷ.
Năm 1991, địa đạo Đám Toái được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia. Sáu năm sau, địa phương tiến hành khai quật lòng địa đạo, quy tập các liệt sĩ về nghĩa trang phía trên, song phần lớn vẫn chưa xác định được danh tính.
Theo hồ sơ di tích, một số liệt sĩ đã được xác định gồm y sĩ Lâm (Thái Văn Còn), y tá Lệ, các hộ lý Võ Thị Thạnh, Bùi Thị Thứ, Nguyễn Thị Dùm cùng một số y tá, dân công tải thương và cán bộ địa phương.
Những ngày cuối tháng 7, ông Nguyễn Khắc Thơ thường được mời dẫn các đoàn về thăm di tích.
Dừng trước phần mộ liệt sĩ Võ Thị Thạnh, ông kể bà là hàng xóm, hy sinh khi mới khoảng 18-20 tuổi.
“Lúc khai quật năm 1997, người ta tìm được chiếc gương có khắc tên bà. Đó là một trong những di vật hiếm hoi còn lại”, ông nói. Theo ông, khi quy tập, nhiều hài cốt đã mục thành đất đen. Có hộc hầm, hài cốt của hai, ba người hòa lẫn vào nhau. Chưa kể hàng chục ngôi mộ chỉ ghi dòng chữ “chưa rõ họ tên”.
Mới đây, trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ, cơ quan chức năng đã lấy và bàn giao 40 mẫu sinh phẩm từ hài cốt các liệt sĩ tại địa đạo Đám Toái để giám định ADN.
“Chúng tôi hy vọng sẽ xác định được danh tính các liệt sĩ đã hy sinh tuổi trẻ cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước”, ông Phan Đình Chí, Chủ tịch UBND xã Đông Sơn, nói.
Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2031, xã Đông Sơn sẽ đầu tư tôn tạo di tích, chỉnh trang nghĩa trang, nhà bia, tượng đài, bổ sung tư liệu, thuyết minh và mã QR phục vụ giáo dục truyền thống. Địa đạo Đám Toái cũng được kết nối với các nghĩa trang liệt sĩ, địa chỉ đỏ và thắng cảnh Ba Làng An để hình thành tuyến tham quan lịch sử – văn hóa.
Dự báo thời tiết nắng nóng ngày 3.6, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cảnh báo, tại miền Trung nhiều nơi sẽ chạm, vượt ngưỡng 40 độ C. Nắng nóng sẽ còn mở rộng, kéo dài trong nhiều ngày tới.
Trong ngày hôm qua 2.6, nhiều khu vực tại 8 tỉnh, thành phố miền Bắc, miền Trung đã có nắng nóng trên 37 độ C. Trong đó, nhiệt độ cao nhất đo được tại Yên Châu (Sơn La) là 39,3 độ C; Tương Dương (Nghệ An) 39,2 độ C; Bắc Mê (Tuyên Quang) 38 độ C; Hương Khê (Hà Tĩnh) 38,2 độ C.
Dự báo thời tiết hôm nay, miền Bắc tiếp tục có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35 - 37 độ C, có nơi trên 37 độ C; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 50 - 55%. Dự báo thời gian nắng nóng mạnh nhất từ 11 - 16 giờ.
Thời tiết Hà Nội hôm nay tiếp tục có nắng nóng, một số nơi có nắng nóng gay gắt; nhiệt độ thấp nhất từ 27 - 29 độ C; cao nhất từ 35 - 37 độ C, có nơi trên 37 độ C.
Dự báo thời tiết ngày mai 4.6, trung du và đồng bằng Bắc bộ có nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35 - 36 độ C, có nơi trên 36 độ C. Dự báo thời gian nắng nóng mạnh nhất từ 12 - 16 giờ.
Tại miền Trung, khu vực từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng và phía đông tỉnh Quảng Ngãi có nắng nóng và nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 36 - 38 độ C, có nơi trên 39 độ C.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cảnh báo, nhiệt độ dự báo trong các bản tin nắng nóng và nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể chênh lệch từ 2 - 4 độ C, thậm chí có thể cao hơn phụ thuộc vào các điều kiện mặt đệm như bê tông, đường nhựa.
Cũng theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ ngày 5.6, nắng nóng bao phủ toàn bộ các tỉnh đồng bằng Bắc bộ, sang đến ngày 6.6, nắng nóng sẽ có cường độ mạnh hơn. Từ ngày 5.6, nắng nóng mở rộng ở miền Trung, khu vực phía đông tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và có khả năng kéo dài trong nhiều ngày tới.
Ghi nhận lúc 18h ngày 14-6, lượng xe trên cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, hướng từ Dầu Giây về trung tâm TP.HCM bắt đầu tăng nhanh.
Đến gần tối, hàng nghìn ô tô vẫn nối đuôi nhau di chuyển chậm, khó khăn, tạo thành dòng xe kéo dài hàng chục km.
Tại một số thời điểm, các xe chỉ nhích từng mét giữa dòng xe "ken đặc". Kẹt xe xảy ra trên từng đoạn, tuyến, tuy nhiên khu vực xảy ra ùn tắc nặng nhất là đoạn từ nút giao cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây với cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, kéo dài hướng về TP.HCM khoảng 20km, đoạn qua TP Đồng Nai.
Một số tài xế cho biết thời gian di chuyển từ TP Đồng Nai vào TP.HCM kéo dài gấp đôi, thậm chí gấp ba so với ngày thường.
Theo lực lượng chức năng, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nhu cầu đi lại tăng đột biến của người dân sau kỳ nghỉ cuối tuần dịp hè. Hàng chục nghìn xe từ Đồng Nai, Lâm Đồng, Khánh Hòa... cùng lúc đổ về TP.HCM trong khung giờ cao điểm khiến tuyến cao tốc bị "vượt ngưỡng".
Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 6 đã bố trí cán bộ tại các "điểm nóng" của các nút giao để điều tiết, phân luồng xe và xử lý các sự cố va chạm nhằm hạn chế tình trạng ùn tắc lan rộng. Tuy nhiên do lưu lượng xe lớn nên việc di chuyển trên toàn tuyến vẫn gặp nhiều khó khăn.
Lực lượng chức năng đã phân luồng, điều tiết cho xe ra vào luân phiên tại giao lộ của cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây và quốc lộ 1, quốc lộ 51... Đội 6 khuyến cáo tài xế cần chủ động cân nhắc lựa chọn lộ trình thay thế như quốc lộ 1 nhằm giảm áp lực giao thông trên tuyến chính.
Chủ trương nêu trên thể hiện trong Công văn số 3676 vừa được Phó chủ tịch UBND TP.Hà Nội Bùi Duy Cường ký, ban hành nhằm thực hiện Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ.
Trong công văn, Hà Nội yêu cầu Sở Xây dựng xây dựng phương án phát triển hệ thống các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu kiểm định trên địa bàn, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Đồng thời, tổ chức triển khai thực hiện việc kiểm định khí thải xe máy trên địa bàn quản lý; kiểm tra, giám sát việc thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy.
Sở Xây dựng có trách nhiệm tiếp nhận, quản lý hệ thống thông tin phục vụ công tác quản lý kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy; tiếp nhận thông tin cơ sở kiểm định, dữ liệu kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy từ Bộ Xây dựng với Công an TP.Hà Nội để thực hiện chức năng quản lý nhà nước và xử phạt vi phạm hành chính.
Thành phố cũng yêu cầu Sở Xây dựng chủ trì, xây dựng phương án hỗ trợ nhóm người có thu nhập thấp trong việc thay thế phương tiện đã qua nhiều năm sử dụng, có nguy cơ gây ô nhiễm cao khi không đáp ứng mức khí thải trên địa bàn quản lý; xây dựng phương án bố trí nguồn lực để miễn phí kiểm định khí thải lần đầu đối với xe mô tô, xe gắn máy trên địa bàn.
Công an TP.Hà Nội có trách nhiệm chỉ đạo lực lượng công an kiểm tra, kiểm soát xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông tuân thủ mức khí thải quy định tại Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg và vùng phát thải thấp; căn cứ dữ liệu kiểm định được Cục Đăng kiểm Việt Nam chia sẻ để xử lý các trường hợp vi phạm quy định về mức khí thải theo quy định…
Sở Tài chính phối hợp Bộ Tài chính tham gia góp ý, xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, phí; chính sách hỗ trợ về tài chính trực tiếp, gián tiếp để phát triển cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, hỗ trợ người sử dụng chuyển đổi phương tiện (khi có yêu cầu).
Hà Nội cũng giao Sở KH-CN làm việc với Bộ KH-CN thực hiện nghiên cứu, rà soát quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhiên liệu để sửa đổi, bổ sung phù hợp với lộ trình áp dụng các mức khí thải. Kiểm định phương tiện đo khí thải theo quy định của pháp luật về đo lường đáp ứng việc kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, phù hợp với lộ trình áp dụng các mức khí thải và quy định về vùng phát thải thấp.
Theo Quyết định số 13/2026, từ 1.7.2027 bắt đầu thực hiện kiểm định khí thải xe máy đối với Hà Nội, TP.HCM. Từ ngày 1.7.2028 thực hiện kiểm định khí thải xe máy đối với các thành phố trực thuộc trung ương: Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ. Từ 1.7.2030, áp dục đối với các tỉnh còn lại.
Theo đó, xe mô tô (dung tích trên 50 cm3) sản xuất/nhập khẩu trước 2008 áp dụng mức 1. Xe mô tô sản xuất/nhập khẩu từ 2008 đến 2016 áp dụng mức 2. Xe mô tô sản xuất/nhập khẩu từ 2017 đến 30.6.2026 áp dụng mức 3. Xe mô tô sản xuất/nhập khẩu từ 1.7.2026 áp dụng mức 4.
Trong khi đó, xe gắn máy (dung tích dưới 50 cm3) sản xuất/nhập khẩu trước 2016 áp dụng mức 1. Xe gắn máy sản xuất/nhập khẩu từ 2017 đến 30.6.2027 áp dụng mức 2. Và xe gắn máy sản xuất/nhập khẩu từ 1.7.2027 áp dụng mức 4.
Từ 1.1.2028, xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông trên địa bàn Hà Nội, TP.HCM phải đáp ứng quy định về khí thải mức 2 trở lên.
Xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông vào vùng phát thải thấp của Hà Nội theo quy định của luật Thủ đô phải đáp ứng quy định về khí thải theo nghị quyết của HĐND TP.Hà Nội.
