Yu Deng, 37 tuổi, là giáo sư tại khoa Toán, Đại học Chicago, Mỹ. Anh và đồng hương Hong Wang làm nên lịch sử cho Toán học Trung Quốc khi cùng đoạt huy chương Fields 2026 – được ví như “Nobel Toán học”.
Hai năm qua, Deng gây tiếng vang khi cùng các cộng sự công bố chuỗi bài báo nghiên cứu, giải quyết nút thắt trong “Bài toán thứ 6 của Hilbert” – một trong 23 bài toán do David Hilbert trình bày ở Đại hội Toán học thế giới năm 1900.
Đây là bài toán về cơ học chất lỏng – một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong nhiều ngành kỹ thuật, bao gồm hệ thống thủy lực, thiết kế đập và cầu, khí động học.
Công trình được cho là không chỉ vượt qua “bức tường” 50 năm của giới toán học, tạo ra chiếc cầu nối hoàn chỉnh cho vật lý lý thuyết mà còn khai phá một phương pháp luận hoàn toàn mới – phân rã phân tử.
Yu Deng sinh năm 1989 ở Thâm Quyến. Anh vốn là một cậu bé trầm tĩnh, hay suy tư và chỉ ở nhà đọc sách. Thấy vậy, cha mẹ đưa Deng đi leo núi để anh chịu ra ngoài nhiều hơn. Niềm yêu thích với Toán của Deng cũng bén rễ từ những câu đố mà bố anh đặt ra dọc đường. Anh có thể dành nhiều giờ một mình suy nghĩ về một bài toán, tìm kiếm các quy luật dẫn đến câu trả lời đúng.
Ngoài toán, Deng “nghiền” chơi cờ vây, thành thạo tới mức có thể thi đấu với người lớn tại các giải nghiệp dư. Deng từng mơ được trở thành một kỳ thủ chuyên nghiệp.
“Tuổi thơ của tôi chỉ xoay quanh việc học ở trường và luyện cờ vây”, anh nói trong một cuộc phỏng vấn với Đại học Nam California năm 2023. “Tôi vẫn nhớ những đêm đi thi đấu muộn, sáng hôm sau lại cắp sách đến trường, rồi tối đến lại tiếp tục lao vào một trận đấu mới”.
Hai năm liên tiếp, Deng không vượt qua được vòng loại của giải quốc gia. Lý trí đã mách bảo anh gác lại giấc mơ kỳ thủ để dồn toàn bộ sự tập trung cho toán. Deng tự đặt mục tiêu tham dự Olympic Toán quốc tế (IMO), dành các buổi tối và cả cuối tuần để ôn với thầy. Năm lớp 9, Deng đã học trước toàn bộ chương trình cấp ba, song tiếp tục trượt đội tuyển quốc gia hai lần liền.
Anh càng quyết tâm học chăm hơn. Năm 2006, Deng không những được đi thi, mà còn rinh về tấm huy chương vàng, đứng thứ 6 toàn thế giới. Nhờ đó, anh được tuyển thẳng vào khoa Toán của Đại học Bắc Kinh năm 2007. Hai năm sau, anh chuyển tiếp tới Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Mỹ, lấy bằng cử nhân vào năm 2011. Trong thời gian học, Deng lọt top 5 William Lowell Putnam – cuộc thi toán danh giá hàng đầu cho sinh viên ở Bắc Mỹ.
Deng sau đó tới Đại học Princeton làm tiến sĩ, rồi làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học New York. Anh tập trung vào các bài toán dữ liệu ngẫu nhiên, là loại bài yêu cầu tìm nghiệm của một số phương trình vi phân riêng phần (PDE). Đây là những phương trình mô tả sự thay đổi theo thời gian của các dạng sóng phức tạp, từ sóng nước đại dương đến sóng ánh sáng trong cáp quang.
Nhưng bài toán PDE với các sóng thô mà anh theo đuổi khi ấy không cho ra kết quả như ý. Chuyển sang nghiên cứu những bài khác, anh vẫn không có nhiều hứng thú. Năm 2017, khi thời gian nghiên cứu sắp kết thúc mà Deng vẫn chưa tìm được việc như mong muốn, anh trăn trở nhiều tháng, từng nghĩ tới việc về Trung Quốc hoặc đi làm ở một công ty tài chính.
Deng tìm tới truyện tranh và những áng thơ của Lý Thương Ẩn để trốn chạy khỏi áp lực và bất an đè nặng. Sau một tuần không làm toán, Deng quay lại guồng cũ, vừa làm việc vừa tự trấn an bản thân. Năm 2018, anh nhận lời mời làm giáo sư biên chế ở Đại học Nam California, gắn bó cho tới 2024.
Cũng trong thời gian này, một cuộc nói chuyện với đồng nghiệp cho anh cảm hứng quay lại với bài toán dữ liệu ngẫu nhiên, dần dần dẫn anh tới cốt lõi của bài toán thứ 6 của Hilbert.
Deng giải thích bài toán này: tưởng tượng có hàng nghìn tỷ quả bóng nhỏ liên tục va vào nhau. Đây chính là những gì diễn ra trong mô hình quả cầu cứng của chất khí, nơi các quả bóng đóng vai trò là các hạt (phân tử) khí.
Trong hệ thống khổng lồ này, việc theo dõi chính xác từng hạt riêng lẻ thực tế là bất khả thi. Thay vào đó, những thông tin thống kê của chúng, như sự phân bố tổng thể của các hạt, vận tốc trung bình,… có thể thể hiện được qua hàm mật độ một hạt, chịu sự chi phối của phương trình động học Boltzmann.
Tương tự, sóng biển được coi là một hệ thống gồm nhiều bó sóng (wave packets) liên tục tương tác với nhau. Điều này xảy ra trong hiện tượng rối sóng (wave turbulence), nơi các thông tin thống kê được chi phối bởi phương trình động học sóng.
Cùng các cộng sự, Deng đã chứng minh thành công cả hai kịch bản trên đều đúng trong các giới hạn động học phù hợp, một cách chặt chẽ về mặt toán học.
Giai đoạn khó khăn nhất, theo Deng, là khi bắt đầu nghiên cứu thang thời gian “tới hạn” trong lý thuyết động học sóng (năm 2019-2020). Nhóm phải xây những công cụ toán học mới từ rất ít tài liệu tham khảo, làm việc ngày đêm, gần như kiệt sức. Deng liên tục “nốc” nước tăng lực và hầu như không ra khỏi nhà khi hoàn tất những chi tiết cuối. Tháng 8/2024, ba nhà toán học hoàn thành bài báo dài 200 trang, giải quyết bài toán hơn 120 tuổi của Hilbert cho các thang thời gian dài.
Công trình này và một nghiên cứu mở rộng mà Deng công bố một năm sau được cộng đồng toán học ca ngợi là bước đột phá lớn. Shing Tung Yau, nhà toán học gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields, gọi đây là “kết quả rất lớn”.
Deng đã được trao nhiều giải thưởng danh tiếng như giải Clay, giải Oberwolfach, giải MCA của Hội đồng Toán học châu Mỹ, Huy chương vàng của Hiệp hội quốc tế các nhà toán học Trung Quốc,…
Sau nghiên cứu đột phá này, Deng cho hay đang theo đuổi lý thuyết “tới hạn” (critical theory) dành cho các phương trình đạo hàm riêng ngẫu nhiên (probabilistic PDEs/SPDEs), vốn còn nhiều câu hỏi đang chờ giải đáp.
Deng tin rằng PDE cho phép con người tiếp cận những câu hỏi khoa học mang tính chiều sâu. “Một số vấn đề rất khó để giải quyết trực tiếp, nhưng phần lớn trong số đó lại dệt nên những bài toán tuyệt đẹp”.
Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội vừa có văn bản yêu cầu UBND các xã, phường và các cơ sở giáo dục tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại các trường tổ chức bữa ăn bán trú trong dịp hè năm 2026, nhằm bảo vệ sức khỏe học sinh.
Theo đó, các trường chỉ được tổ chức bán trú khi có nhu cầu thực tế và đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực, nguồn nước, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm.
Hiệu trưởng hoặc người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm toàn diện đối với hoạt động bán trú, không được giao khoán toàn bộ trách nhiệm cho đơn vị cung cấp suất ăn.
Sở yêu cầu các trường kiểm soát chặt nguồn thực phẩm, chỉ sử dụng thực phẩm, suất ăn, sữa và nước uống có nguồn gốc rõ ràng, đầy đủ hồ sơ, hóa đơn, chứng từ và khả năng truy xuất.
Các cơ sở không được tự ý thay đổi nhà cung cấp, nguồn nguyên liệu hoặc địa điểm chế biến khi chưa đánh giá điều kiện an toàn; đồng thời phải thực hiện đầy đủ quy trình kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn và ghi chép hồ sơ theo quy định.
Trong điều kiện thời tiết nắng nóng, các trường phải xây dựng thực đơn phù hợp với học sinh, ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế món nguội, món tái và thực phẩm có nguy cơ cao.
Thức ăn phải được bảo quản, vận chuyển và chế biến đúng quy trình, không để ở nhiệt độ môi trường quá lâu hoặc sử dụng lại thức ăn thừa. Bếp ăn phải duy trì quy trình một chiều, bảo đảm vệ sinh, phòng chống côn trùng và sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh.
Sở GD&ĐT cũng yêu cầu các trường công khai thực đơn, đơn vị cung cấp và nguồn gốc thực phẩm, tạo điều kiện để phụ huynh tham gia giám sát; đồng thời rà soát học sinh bị dị ứng thực phẩm hoặc có chế độ ăn đặc thù để bố trí suất ăn phù hợp.
Trường hợp phát hiện hoặc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, cơ sở giáo dục phải ngừng ngay việc sử dụng thực phẩm nghi ngờ, tổ chức sơ cứu, đưa học sinh đến cơ sở y tế, bảo quản mẫu thức ăn và kịp thời báo cáo chính quyền địa phương, cơ quan y tế và Sở GD&ĐT để phối hợp xử lý.
Bên cạnh đó, sở đề nghị các cơ sở giáo dục tăng cường tự kiểm tra, kịp thời khắc phục các tồn tại về an toàn thực phẩm. UBND các xã, phường được giao chỉ đạo lực lượng chức năng kiểm tra các trường tổ chức bán trú trong hè, các đơn vị cung cấp suất ăn và hoạt động kinh doanh thực phẩm quanh cổng trường, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định.
Tại cuộc họp của Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về An toàn thực phẩm ngày 14/7 vừa qua, Bộ Y tế cho biết trong 6 tháng đầu năm, trên toàn quốc xảy ra 12 vụ ngộ độc tại bếp ăn trường học làm 741 học sinh ảnh hưởng, tăng 9 vụ và tăng 686 học sinh mắc so với cùng kỳ năm trước.
Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp này, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh tình trạng ngộ độc thực phẩm gia tăng, đặc biệt tại các bếp ăn trường học, là vấn đề rất đáng báo động.
Theo Phó Thủ tướng, trường học phải là nơi được chăm lo toàn diện và bảo đảm an toàn nhất cho thế hệ tương lai. Việc để xảy ra vi phạm về an toàn thực phẩm trong trường học không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thể chất học sinh mà còn tác động đến chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Vì vậy, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp phòng, chống ngộ độc thực phẩm; trong đó ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an toàn thực phẩm tại các cơ sở giáo dục.
Lorena Prasca Ramirez, người Colombia, cho biết đã trả hơn 2.800 euro (gần 87 triệu đồng) học phí cho khóa tiếng Anh 25 tuần tại trường NED College vào tháng 2 năm ngoái. Đến tháng 6, cô thông báo đơn xin visa không được chấp nhận và yêu cầu hoàn tiền.
Ramirez đã gửi email cho trường nhiều lần. Trường ban đầu đổ lỗi cho khó khăn về hành chính và các vấn đề khác gây ra chậm trễ, rồi ngừng trả lời email từ tháng 10.
"Đó là một khoản tiền khá lớn ở Colombia. Tôi cảm thấy bị lừa và mất hết niềm tin", cô nói.
Trường hợp của Ramirez không phải cá biệt. Hội đồng Sinh viên quốc tế Ireland (ICOS) tuần trước phát đi cảnh báo sau khi nhận đơn khiếu nại từ ít nhất 30 sinh viên với tổng số tiền bị "găm" lên tới 60.000 Euro (khoảng 1,85 tỷ đồng). Tuy nhiên, ICOS tin rằng con số thực tế có thể cao hơn nhiều. Hầu hết nạn nhân đến từ các nước đang phát triển như Campuchia hay Colombia.
Theo quy định của Bộ Tư pháp Ireland, sinh viên ngoài khu vực kinh tế châu Âu (EEA) phải đóng toàn bộ học phí trước khi nộp đơn xin visa du học. Nếu bị từ chối, họ được trường trả lại khoản này trong vòng 20 ngày.
Ông Brian Hearne, quản lý Chính sách và Truyền thông của ICOS, nhấn mạnh sự việc này là "không thể chấp nhận được", gây khó khăn về tài chính cho sinh viên quốc tế, làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín giáo dục của Ireland. Ông kêu gọi chính quyền tăng cường giám sát và Bộ Tư pháp vào cuộc điều tra.
Hiện danh sách trường bị khiếu nại chưa được công bố, nhưng Hiệp hội Giáo dục Tiếng Anh Ireland (EEI) khẳng định nhóm này không phải là thành viên của mình - vốn duy trì tiêu chuẩn cao và hoàn tiền nhanh chóng.
EEI cho biết chính phủ đang triển khai hệ thống TrustEd Ireland - chứng nhận chất lượng dành cho các cơ sở giáo dục. Nếu không đạt, các trường sẽ mất quyền tuyển sinh viên ngoài EU.
Ireland từ lâu là một trung tâm lớn của ngành dạy tiếng Anh. Thị trường giáo dục quốc tế của nước này đang tăng trưởng mạnh, đặc biệt từ sinh viên Ấn Độ và Mỹ. Số lượng tuyển sinh năm học 2024-2025 ở Ireland lên đến 44.500 - là mức kỷ lục, theo một báo cáo hồi đầu năm của trang du học ApplyBoard.
Chiều 8/7, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp về tình hình triển khai thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với ngành giáo dục và đào tạo.
Theo báo cáo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tập trung hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh tiến độ soạn thảo, ban hành văn bản.
Tính từ buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước ngày 15/6 đến nay, Bộ đã trình Chính phủ, Thủ tướng xem xét ban hành 15 văn bản. Trong 3 văn bản đã được ban hành có Nghị định số 271 quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, giáo trình môn học giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
Đồng thời, Bộ đã và đang tiếp tục hoàn thiện, bổ sung các quy định hiện hành về tiêu chuẩn, tiêu chí về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học; rà soát, sắp xếp, đầu tư, hiện đại hóa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu gợi ý thêm một số vấn đề trọng tâm như triển khai hỗ trợ sách giáo khoa, bữa ăn trong năm học mới; phòng, chống ma túy và các tệ nạn học đường; vấn đề tổ chức thi cử; giảm tải chương trình học; đào tạo nguồn nhân lực chiến lược....
Để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu hướng dẫn địa phương có điều kiện chủ động sử dụng ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp để hỗ trợ ngành giáo dục, trong đó có hỗ trợ sách giáo khoa, bữa ăn bán trú, đồ dùng học tập.
Theo Phó Thủ tướng, sự nghiệp giáo dục không phải là câu chuyện của riêng Bộ Giáo dục hay ngành giáo dục, mà là trách nhiệm của cả hệ thống.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu xây dựng quy chế phối hợp giữa ngành giáo dục, công an và y tế để phòng, chống hiệu quả, triệt tiêu ma túy học đường, thuốc lá điện tử, bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, bảo đảm an toàn thực phẩm, y tế trong trường học... Trên cơ sở đó, hướng dẫn địa phương triển khai ngay trong năm học mới.
Cũng theo Phó Thủ tướng, cần chú trọng đổi mới kiểm tra, đánh giá cuối cấp trung học cơ sở và phương án tuyển sinh theo hướng giảm áp lực, đảm bảo sự công bằng, minh bạch.
Đồng thời, ông lưu ý cần nhanh chóng rà soát chương trình, nội dung môn học nhằm tinh giản, thiết thực, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo phát triển hiện nay.
Nhấn mạnh yêu cầu về việc khắc phục bệnh thành tích, Phó Thủ tướng đề nghị phải xem đây là nhiệm vụ trọng tâm. Ông chỉ đạo rà soát lại cơ chế đánh giá học sinh, đánh giá giáo viên, đánh giá nhà trường, vấn đề thi cử, tuyển sinh, thi đua khen thưởng để có giải pháp giảm áp lực điểm số, phòng ngừa gian lận, tiêu cực, không để lặp lại những vụ việc đáng tiếc.
Liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Bộ Giáo dục được giao nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền về chiến lược đào tạo nguồn nhân lực phục vụ mô hình tăng trưởng mới, nhất là các ngành mũi nhọn.
Bộ cũng cần nghiên cứu chương trình cử học sinh, sinh viên xuất sắc đi đào tạo ở các cơ sở hàng đầu trên thế giới với cơ chế sử dụng đãi ngộ và ràng buộc trách nhiệm phục vụ đất nước sau đào tạo.
Cũng theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Bộ Giáo dục cần tiếp tục khẩn trương tham mưu, báo cáo về tiến độ và đề xuất liên quan đến việc xây trường liên cấp nội trú ở các xã biên giới.
