Ngày 11/6, SpaceX phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Theo Reuters, đợt chào bán giúp công ty huy động kỷ lục 75 tỷ USD thông qua việc bán 555,56 triệu cổ phiếu. Nhờ đó, giá trị doanh nghiệp đạt 1.770 tỷ USD, mức định giá cao nhất từng ghi nhận với một công ty trong lần đầu niêm yết.
Dù ban đầu dự án có vẻ viển vông, SpaceX đã đi từ con số 0 đến doanh nghiệp công nghệ vũ trụ hàng đầu. "Khi Elon Musk nói điều gì đó, bạn phải dừng lại thay vì buột miệng kêu 'không thể'. Hãy im lặng, suy nghĩ và tìm cách thực hiện", Gwynne Shotwell, Chủ tịch SpaceX, nói trong hội nghị TED năm 2018.
Câu chuyện bắt đầu năm 2001, khi Musk đến Nga để đàm phán mua tên lửa cho nhiệm vụ tương lai, với mục tiêu xây dựng Ốc đảo Sao Hỏa - một nhà kính trên hành tinh đỏ. Tuy nhiên, theo Business Insider, ông quyết định thành lập công ty riêng sau khi bị từ chối và cũng do chi phí cho kế hoạch ban đầu quá cao.
Tháng 3/2002, chưa đầy một năm sau chuyến đi tới Nga, ông thành lập SpaceX. Ông bỏ ra 100 triệu USD, phần lớn trong số tiền kiếm được từ việc bán PayPal. Ông gọi tên lửa của SpaceX là Falcon, gợi nhớ tàu Millennium Falcon trong loạt phim Star Wars (Chiến tranh giữa các vì sao). Phương tiện phóng đầu tiên, Falcon 1, là tên lửa hai tầng dùng một lần, có chi phí chế tạo khoảng 100 triệu USD.
Một năm sau, công ty ra mắt phương tiện vũ trụ thứ hai, Dragon, đặt tên theo bài hát Puff the Magic Dragon của nhóm Peter, Paul and Mary. Musk nói ông chọn tên này vì nhiều người nghĩ tầm nhìn của ông bất khả thi. Thời đó, SpaceX là một trong số rất ít công ty cố gắng chế tạo tên lửa vũ trụ thương mại.
Theo CNBC, năm 2003, Musk cho Falcon 1 diễu hành trên đường phố Washington với hy vọng thu hút sự chú ý của cơ quan chính phủ và thành công. Đến 2006, ông đầu tư khoảng 1/3 tài sản của mình vào SpaceX, lúc này có 160 nhân viên. Công ty cũng nhận được 278 triệu USD từ NASA theo chương trình Dịch vụ Vận tải Quỹ đạo Thương mại, cùng nguồn tài trợ cho hai lần phóng Falcon đầu tiên từ Bộ Quốc phòng Mỹ.
SpaceX không gặt hái thành quả ngay lập tức. Ba tên lửa đầu tiên phóng trong giai đoạn 2006-2008 đều không lên tới quỹ đạo. Falcon 1 gặp sự cố rò rỉ nhiên liệu dẫn đến cháy, hai phương tiện tiếp theo trục trặc sau khi tách tầng đẩy, khiến SpaceX gần như phá sản, giữa lúc Musk cũng đang gặp khó khăn tài chính với một công ty khác là Tesla.
Tất cả phụ thuộc vào lần phóng thử thứ tư, diễn ra ngày 28/9/2008 trên đảo Omelek thuộc quần đảo Marshall. Nguy cơ thất bại rất lớn khi tên lửa không có cải tiến kỹ thuật đáng kể nào so với bản trước, trừ việc tăng nhẹ thời gian từ khi tầng thứ nhất đốt hết nhiên liệu đến lúc chia tách tầng thứ hai. Tuy nhiên, Musk chia sẻ "số phận đã mỉm cười với chúng tôi hôm đó" và Falcon 1 trở thành tên lửa nhiên liệu lỏng do tư nhân phát triển đầu tiên bay lên quỹ đạo Trái Đất.
Sau đó, SpaceX nhận thêm vốn từ NASA và một số nhà đầu tư. Falcon 1 hoạt động từ năm 2006 đến 2009. Trong lần phóng cuối cùng, phương tiện này đưa vệ tinh quan sát Trái Đất của Malaysia, RazakSAT, lên quỹ đạo.
SpaceX từng cân nhắc phát triển tên lửa trung gian Falcon 5, sau đó bỏ qua và tiến thẳng tới Falcon 9. Ngay từ đầu, SpaceX luôn chú trọng tái sử dụng tầng đẩy (tầng thứ nhất) của mẫu tên lửa mới để tiết kiệm chi phí phóng, dù những thử nghiệm ban đầu không thành công.
Theo Space, cột mốc lịch sử tiếp theo diễn ra năm 2012, khi tàu Dragon phóng lên không gian bằng tên lửa thế hệ mới Falcon 9, trở thành tàu vũ trụ tư nhân đầu tiên cập bến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Cuối 2015, công ty lần đầu cho tầng đẩy của một tên lửa quỹ đạo quay về Trái Đất và hạ cánh có kiểm soát bằng cách đốt động cơ. Musk khi đó nói: "Nếu tìm ra cách tái sử dụng tên lửa hiệu quả như máy bay, chi phí tiếp cận không gian sẽ giảm cả trăm lần. Chưa phương tiện nào có thể tái sử dụng hoàn toàn như vậy trước đây. Đó thực sự là bước đột phá căn bản cần thiết để cách mạng hóa việc tiếp cận không gian".
Hai năm sau, SpaceX thu hút sự chú ý của toàn thế giới khi thực hiện chuyến bay đầu tiên của một tầng tên lửa quỹ đạo tái sử dụng, mở đường cho những vụ phóng "nhanh và rẻ".
Ngày 30/5/2020, công ty tiếp tục gây tiếng vang khi triển khai nhiệm vụ tư nhân đầu tiên nhằm đưa phi hành gia lên không gian. Trong đó, tên lửa Falcon 9 đưa tàu Crew Dragon cùng hai phi hành gia đến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), đánh dấu chuyến bay chở người từ đất Mỹ sau khoảng một thập kỷ.
"Hôm nay đánh dấu một kỷ nguyên mới trong hoạt động du hành vũ trụ có người lái khi chúng ta một lần nữa đưa phi hành gia Mỹ lên trạm ISS từ đất Mỹ, bằng tên lửa Mỹ", Jim Bridenstine, Giám đốc NASA khi đó, chia sẻ. Trước đó, sau khi tàu con thoi "về hưu" năm 2011, NASA phải dựa vào tàu Soyuz của Nga để đưa phi hành gia lên ISS.
Hiện SpaceX tập trung phát triển Starship, tên lửa khổng lồ hướng đến chở người lên Mặt Trăng và Sao Hỏa. Lần phóng thử nghiệm gần nhất diễn ra cuối tháng 5 với phiên bản V3. Với chiều cao khoảng 124 m, tương đương tòa nhà chọc trời 40 tầng, và sức đẩy vượt 8 triệu kg, đây là tên lửa lớn và mạnh nhất lịch sử.
Theo New Atlas, không chỉ đi đầu về dịch vụ phóng, SpaceX còn tiên phong xây dựng mạng lưới vệ tinh đồ sộ trên quỹ đạo. Công ty lần đầu thông báo về mạng lưới vệ tinh Internet Starlink năm 2015 và phóng lô vệ tinh đầu tiên lên không gian năm 2019. Đến nay, hệ thống Starlink gồm khoảng 10.300 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất và vẫn tiếp tục tăng, dự kiến có thể lên đến 42.000. Starlink là mạng lưới vệ tinh lớn nhất từng được xây dựng, chiếm 2/3 tổng số vệ tinh vận hành trên quỹ đạo Trái Đất.
Ngoài hàng không vũ trụ, SpaceX cũng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Hồi tháng 1, SpaceX công bố kế hoạch phóng một triệu vệ tinh để làm trung tâm dữ liệu, cho phép vượt qua hạn chế của lưới điện dưới mặt đất. Cụm này sẽ dùng pin mặt trời để vận hành phần cứng điện toán AI. Theo Musk, pin mặt trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với dưới mặt đất, vốn bị khí quyển cản trở.
Hồi đầu năm, Musk nói lý do SpaceX mua lại công ty trí tuệ nhân tạo xAI - cũng do ông sáng lập - là để tạo hệ thống đổi mới tích hợp theo chiều dọc tham vọng nhất trong và ngoài Trái Đất, gồm AI, tên lửa, Internet vệ tinh, liên lạc trực tiếp với thiết bị di động cùng các nền tảng thông tin thời gian thực và tự do ngôn luận hàng đầu thế giới. Theo ông, cần một lượng lớn vệ tinh để tạo các trung tâm dữ liệu không gian, đảm bảo SpaceX sẽ có nguồn doanh thu ổn định và lớn hơn nữa trong tương lai gần. Ông đề cập các mục tiêu bằng ngôn ngữ đầy tham vọng, gợi nhớ những câu chuyện khoa học viễn tưởng về việc nhân loại chinh phục không gian và du hành xuyên thiên hà.
Trên website công ty, Musk viết: "Điều cốt lõi của việc trở thành nền văn minh du hành vũ trụ là tin tưởng tương lai và nghĩ tương lai sẽ tốt đẹp hơn quá khứ. Tôi không thấy có gì thú vị hơn là được ra ngoài kia và đi giữa các vì sao".
Tin Gốc: Vnexpress
