Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định số 287/2026/NĐ-CP quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/9.
Đáng chú ý, lần đầu tiên, văn bản này quy định mức tiền bản quyền tối thiểu (mức sàn) khi khai thác lại tác phẩm báo in, báo điện tử.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng đây là thay đổi quan trọng trong việc bảo vệ quyền của cơ quan báo chí và tác giả.
Theo luật sư, trước đây Luật Sở hữu trí tuệ đã quy định việc khai thác lại tác phẩm báo chí phải được chủ thể quyền cho phép và phải trả tiền, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Tuy nhiên, pháp luật chưa có căn cứ cụ thể để xác định mức trả, dẫn đến tình trạng nhiều đơn vị sử dụng lại bài báo với mức chi trả tượng trưng, thậm chí chỉ ghi nguồn mà không thanh toán.
“Theo Điều 15 Nghị định 287, mức tiền bản quyền đối với việc khai thác tác phẩm báo in, báo điện tử không được thấp hơn 20% tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm. Đây là lần đầu pháp luật chuyển từ việc chỉ ghi nhận quyền được trả tiền sang xác lập một mức sàn có thể định lượng”, luật sư Hoàng Hà phân tích.
Theo luật sư Hoàng Hà, mức 20% cần được hiểu là khoản tiền tối thiểu cho việc khai thác lại tác phẩm, chứ không phải doanh thu quảng cáo hay giá trị bài báo.
Ví dụ, nếu tiền bản quyền sáng tạo một tác phẩm báo chí là 5 triệu đồng thì mức phải trả để khai thác lại tối thiểu là 1 triệu đồng. Tuy nhiên, đây không phải khoản tiền mặc định, mà còn phụ thuộc thỏa thuận, số lần sử dụng, thời gian, phạm vi khai thác, nền tảng sử dụng và doanh thu thực tế.
Hạn chế tình trạng “xào” thông tin báo chí nhưng không trả bản quyền
Một trong những vấn đề được dư luận quan tâm là tình trạng nhiều cá nhân, tổ chức sao chép, biên tập lại nội dung từ báo chí chính thống để thu hút lượt xem và doanh thu quảng cáo trên nền tảng số.
Theo luật sư Hoàng Hà, Nghị định 287 được xây dựng trên cơ sở của Luật Sở hữu trí tuệ, có nhiều giá trị trong việc bảo vệ quyền tác phẩm báo chí.
“Quy định này giúp cơ quan báo chí có căn cứ rõ ràng hơn để định giá, đàm phán, cấp phép và yêu cầu thanh toán khi nội dung được khai thác lại. Đồng thời, quy định góp phần hạn chế tình trạng sao chép, “xào lại” hoặc sử dụng nội dung báo chí để kinh doanh trên môi trường số nhưng không chia sẻ lợi ích với đơn vị sản xuất”, ông Hà nói.
Bên cạnh Nghị định 287 về mức thu phí bản quyền, Nghị định 341/2025/NĐ-CP cũng quy định chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí. Theo đó, cá nhân có hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng mà không được phép có thể bị phạt từ 30 đến 50 triệu đồng; tổ chức vi phạm bị xử phạt gấp đôi, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và hoàn trả khoản lợi bất hợp pháp thu được.
“Có thể hiểu, hành lang pháp lý hiện nay đã bao gồm 3 bước: Phải xin phép khi sử dụng tác phẩm báo chí, phải trả tiền bản quyền theo quy định và sẽ bị xử lý nếu cố tình khai thác trái phép”, luật sư Hoàng Hà phân tích.
Theo luật sư Hoàng Hà, những hành vi dễ bị vi phạm nhất hiện nay gồm sao chép toàn bộ hoặc phần trọng yếu của bài báo; thay đổi tiêu đề, đảo câu nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc và cách thể hiện; đăng lại ảnh, video, đồ họa mà không xin phép; sử dụng công cụ tự động thu thập bài viết để khai thác quảng cáo; trích dẫn quá dài khiến người đọc không cần truy cập bài báo gốc; hoặc sử dụng AI để diễn đạt lại nhưng vẫn khai thác phần sáng tạo cốt lõi của tác phẩm.
“Việc chỉ ghi dòng “Nguồn: Báo X” không mặc nhiên hợp pháp hóa hành vi sao chép của các cá nhân, tổ chức. Nếu nội dung đăng lại đã thay thế về thực chất cho tác phẩm gốc hoặc phục vụ mục đích khai thác thương mại thì bên sử dụng vẫn phải xin phép và trả tiền bản quyền”, luật sư nhấn mạnh.
Người dùng mạng không phải trả tiền nếu chỉ chia sẻ đường dẫn bài báo
Thời gian qua, nhiều ý kiến cũng băn khoăn liệu các quy định mới có đồng nghĩa với việc người dùng mạng xã hội sẽ phải trả tiền bản quyền hoặc bị xử phạt nếu chia sẻ bài báo. Theo luật sư Hoàng Hà, đây là cách hiểu chưa chính xác.
Ông cho biết, người dùng thông thường không phải trả tiền khi đọc báo, gửi đường dẫn hoặc sử dụng nút “chia sẻ” để dẫn người khác đến bài báo gốc. Việc trích dẫn hợp lý để bình luận, minh họa cũng có thể không phải xin phép, không phải trả tiền nếu chỉ sử dụng phần cần thiết, không làm sai ý tác giả, không ảnh hưởng bất hợp lý đến việc khai thác tác phẩm và ghi rõ tên tác giả, nguồn gốc.
Ngược lại, rủi ro pháp lý phát sinh khi cá nhân hoặc tổ chức sao chép toàn bộ hoặc phần trọng yếu của bài báo, chụp màn hình rồi đăng công khai, đăng lại ảnh, video, đồ họa hoặc chuyển bài viết thành nội dung âm thanh, video mà không được phép.
Ai thu tiền bản quyền báo chí?
Theo luật sư Hoàng Hà, Nghị định 287 không thành lập một tổ chức duy nhất để thu tiền bản quyền báo chí. Việc ký kết thỏa thuận, thu và phân phối tiền bản quyền sẽ do chủ thể đang quản lý quyền tác giả hoặc đơn vị được ủy quyền thực hiện.
Đối với các tác phẩm báo chí thuộc phạm vi Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện quản lý quyền tác giả, việc thu tiền do cơ quan đại diện chủ sở hữu, cơ quan quản lý hoặc tổ chức được phân cấp, ủy quyền thực hiện theo quy định.
Trong khi đó, với các tác phẩm không thuộc phạm vi trên, chủ sở hữu quyền tác giả có thể là cơ quan báo chí, tác giả hoặc chủ thể khác theo hợp đồng và quá trình giao nhiệm vụ. Chủ thể quyền có thể trực tiếp thu tiền hoặc ủy quyền cho tổ chức khác thực hiện.
Tối 6-7 (giờ Việt Nam), tin từ Đoàn cứu nạn cứu hộ Việt Nam tại Venezuela cho biết vào sáng cùng ngày (giờ địa phương), Trung tá Raúl Serrano Chacón (Bộ Tư lệnh Vệ binh Tổng thống, Điều phối viên) thừa ủy quyền của Chính phủ Venezuela trao Huy chương "Anh hùng Venezuela" hạng nhất tặng Đoàn cứu nạn, cứu hộ Việt Nam và hạng nhì tặng các thành viên trong đoàn.
Đây là phần thưởng cao quý của Chính phủ Venezuela nhằm ghi nhận sự cống hiến, lòng cao thượng và chủ nghĩa anh hùng của những con người bất chấp mọi khó khăn, đã cống hiến sức lực của mình cho công tác hỗ trợ và viện trợ nhân đạo trên lãnh thổ Venezuela.
Bước sang ngày thứ 6 làm việc tại thực địa của đoàn - tức hơn 10 ngày sau thảm họa động đất xảy ra, môi trường ô nhiễm nghiêm trọng khiến áp lực đè nặng lên vai các thành viên đoàn công tác. Tuy vậy, đoàn vẫn chia nhiều mũi, chạy đua với thời gian để đưa thêm nhiều thi thể nạn nhân ra ngoài.
Tính tới thời điểm này, Đoàn cứu nạn, cứu hộ Việt Nam đã đưa thi thể của 57 nạn nhân ra ngoài; trao trả và giúp di dời nhiều tài sản cho người dân địa phương.
Song song với công tác tìm kiếm nạn nhân, đoàn đã tổ chức thăm hỏi, chia sẻ với khoảng 500 hộ dân bị mất nhà cửa, đang đối mặt với hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Hơn 360kg thịt hộp, 100 thùng sữa, gần 50 thùng mì tôm cùng lượng lớn chăn màn, quần áo phòng dịch... đã được chuyển đến người dân địa phương.
Chiều 24-6, Công an tỉnh Phú Thọ phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ chức hội nghị trực tiếp và trực tuyến tới 148 xã, phường quán triệt, triển khai các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý học sinh, sinh viên vi phạm pháp luật.
Đây là hội nghị đầu tiên bàn về phòng ngừa học sinh, sinh viên vi phạm pháp luật có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở.
Tại hội nghị, ông Nguyễn Quang Minh, phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ, cho biết sau sáp nhập, toàn tỉnh có hơn 1 triệu học sinh, sinh viên, do đó tình hình vi phạm pháp luật trong lứa tuổi học đường thời gian gần đây diễn biến rất phức tạp.
Từ tháng 7-2025 đến nay, có tới hơn 19.000 học sinh, sinh viên vi phạm an toàn giao thông, phạt tiền hơn 7,2 tỉ đồng. Đặc biệt là tình trạng thanh, thiếu niên tụ tập, kích động đua xe, mang theo hung khí nguy hiểm, sẵn sàng gây chiến trên đường phố.
Cơ quan công an cũng khởi tố nhiều vụ án bạo lực học đường nghiêm trọng, điển hình là vụ việc tại Trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1 và các vụ án ma túy,...
"Sự phát triển của công nghệ số làm lu mờ ranh giới giữa thế giới ảo và thế giới thực. Các hành vi lệch chuẩn, bạo lực mạng, lừa đảo công nghệ cao giờ đây có thể nhanh chóng biến đổi thành các vụ án hình sự đặc biệt nghiêm trọng đời thực.
Tình trạng học sinh, sinh viên trong dịp hè bị lôi kéo, kích động, tham gia tụ tập thành các băng nhóm tham gia đua xe, mang theo hung khí, gây mất an ninh trật tự có xu hướng gia tăng, nhất là ở khu vực đô thị" - ông Minh đánh giá.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ Trịnh Thế Truyền cho rằng tình trạng học sinh vi phạm pháp luật xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự buông lỏng quản lý của gia đình và những tác động tiêu cực từ môi trường mạng.
Thời gian tới, ngành sẽ tăng cường các biện pháp quản lý học sinh, trong đó có việc nâng cao trách nhiệm người đứng đầu cơ sở giáo dục và giáo viên.
"Sở sẽ xem kết quả quản lý, giáo dục đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật của học sinh là một trong những tiêu chí quan trọng, cốt lõi để đánh giá, xét thi đua cuối năm của Hiệu trưởng và giáo viên chủ nhiệm.
Đồng thời, đẩy mạnh phối hợp giữa nhà trường, gia đình và khu dân cư trong công tác giáo dục, quản lý học sinh" - ông Truyền nói.
Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, nhấn mạnh công tác phòng ngừa học sinh, sinh viên vi phạm pháp luật trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, ngành giáo dục, gia đình và toàn xã hội.
"Sản phẩm của giáo dục không chỉ là những học sinh giỏi mà còn có cả những 'sản phẩm lỗi' nếu ngành giáo dục, chính quyền địa phương và gia đình không thực sự quan tâm, đồng hành trong quản lý, giáo dục thanh thiếu niên" - thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn nhấn mạnh.
Dẫn chứng trường THPT Nam Lương Sơn (xã Liên Sơn) có gần 500 học sinh vi phạm pháp luật, chủ yếu liên quan đến giao thông, thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn cho rằng trách nhiệm không chỉ có nhà trường mà còn liên quan đến chính quyền địa phương, công an xã.
Trước tình trạng các phụ huynh nuông chiều, cho con em đi xe máy tới trường, ông Tuấn yêu cầu nhà trường phải phối hợp với công an, chính quyền địa phương tuyên truyền, giáo dục để phụ huynh không giao xe cho con em mình khi chưa đủ điều kiện, nếu cố tình giao xe mà vi phạm quy định pháp luật thì tịch thu xe. Đồng thời, không xảy ra tình trạng nhà dân xung quanh trường trông giữ xe máy cho học sinh.
Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục pháp luật và tăng cường quản lý, nắm bắt diễn biến tâm lý học sinh, duy trì hiệu quả mối liên hệ giữa nhà trường và gia đình.
Đối với cấp ủy, chính quyền địa phương, ông Tuấn đề nghị huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị tham gia quản lý, giáo dục thanh thiếu niên tại cơ sở và phải vào cuộc thực chất.
Tăng cường kiểm tra, xử lý các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự như quán game, bi-a,... và xây dựng các mô hình, sân chơi lành mạnh, bổ ích cho thanh thiếu niên, nhất là trong dịp nghỉ hè.
Người khuyết tật hiểu cảm giác bất lực khi cơ thể không còn nghe lời, hiểu những ánh nhìn thương hại pha lẫn tò mò, hiểu cả những lần muốn buông xuôi mà không dám nói thành lời.
Có không ít nhân vật như Nguyễn Ngọc Nhứt, Lưu Nguyễn, Trần Trà My mà phía sau khiếm khuyết thân thể là một nghị lực sống lớn lao. Họ không chỉ tìm cách đứng vững cho riêng mình mà quay lại chìa tay với những người giống mình.
Chàng trai Nguyễn Ngọc Nhứt (quê Cần Thơ) đã biến bất hạnh thành động lực sống, làm việc, kết nối, chia sẻ và mở ra không gian để người cùng cảnh có thể tìm thấy nhau. Trong khi nhà văn 8X Trần Trà My (quê Quảng Trị) không thể tự đi bằng đôi chân đã chọn bước tiếp bằng chữ nghĩa. Viết với My không chỉ là biểu đạt mà là cách giữ mình không chìm xuống, bước ra khỏi trang văn như điểm tựa tinh thần cho nhiều người.
Lưu Nguyễn hay nhiều bạn trẻ khuyết tật khác tạo nhóm, mở lớp chia sẻ kỹ năng, hỗ trợ nhau tìm việc...
Chưa phải là điều quá lớn trong xã hội song nếu nhìn từ cộng đồng người khuyết tật có thể ấy là những "chiếc phao". Đi qua những thiệt thòi của phận mình, họ giúp người không bằng lòng thương hại mà chính là trải nghiệm. Không ai dạy họ phải mạnh mẽ nhưng họ buộc phải mạnh mẽ để tồn tại, để có thể chìa những bàn tay thật ấm với người đồng cảnh.
Người khuyết tật vẫn thường bị đặt ở vị trí "được giúp đỡ", hiếm khi được nhìn nhận như những chủ thể có khả năng đóng góp. Chính sách hỗ trợ đâu đó vẫn còn tư duy ban phát thay vì tạo điều kiện để họ tự đứng lên. Thế nên những mô hình người khuyết tật giúp người khuyết tật có thể xem là cách đặt ra gợi ý chính sách hãy trao quyền nhiều hơn cho người khuyết tật.
Họ không cần được thương hại mà cần được tin tưởng, cần những diễn đàn để họ tự nói, tự làm, tự dẫn dắt, tự kiến tạo chứ không phải là ai đó nói thay. Điều này vốn dĩ không chỉ người khuyết tật mới cần mà thực ra cộng đồng đều mong muốn. Tinh thần "tự cứu và cứu nhau" là điều đáng để suy ngẫm. Có lần nhà văn Trà My từng tự nhận không nghĩ rằng mình truyền cảm hứng gì đâu, chỉ là bạn đang sống tiếp thôi! Nhưng chính niềm tin "sống tiếp" trong hoàn cảnh không dễ dàng ấy đã trở thành nguồn cảm hứng thật sự với bao người.
Đã đến lúc thay vì chỉ nhìn họ như những người cần được giúp, chúng ta cần nhìn họ như những người đang giúp nhau theo cách của riêng họ. Biết đâu chính từ những con người tưởng như yếu thế ấy, xã hội lại học được nhiều nhất về sức mạnh của con người.
