Giáo viên, học sinh vẫn cần thời gian làm quen
Từ năm học 2020-2021, Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội, TPHCM) lựa chọn bộ SGK Chân trời sáng tạo để giảng dạy. Bên cạnh đó, các bộ SGK còn lại đều được trang bị tại thư viện để giáo viên chủ động nghiên cứu, tham khảo, làm phong phú thêm ngữ liệu và cách tiếp cận kiến thức.
Cô Phạm Thị Thúy Hà, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết tinh thần “chương trình là pháp lệnh, sách giáo khoa là tài liệu tham khảo” đã được giáo viên thực hiện xuyên suốt trong những năm qua. Dù sử dụng bộ Chân trời sáng tạo, giáo viên vẫn thường xuyên khai thác các bộ sách khác để thay đổi ngữ liệu bài học linh hoạt, phù hợp với học sinh.
Đến năm học thứ 6 triển khai Chương trình GDPT 2018 ở bậc tiểu học, giáo viên đã quen với việc chuyển từ dạy học theo hướng truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Nhiều phương pháp dạy học tích cực như khăn trải bàn, bàn tay nặn bột, lớp học đảo ngược, dạy học tích hợp… được vận dụng thường xuyên, giúp học sinh học thông qua trải nghiệm và các nhiệm vụ học tập.
Theo cô Hà, việc thống nhất sử dụng bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống trên toàn quốc từ năm học 2026-2027 sẽ không gây khó khăn trong tiếp cận, bởi đây không phải là bộ sách xa lạ với giáo viên. Quan trọng hơn, tinh thần đổi mới, chủ động và sáng tạo của đội ngũ giáo viên chính là nền tảng để việc chuyển đổi diễn ra thuận lợi.
Thực tế, trong quá trình triển khai Chương trình GDPT 2018, các trường được trao quyền chủ động lựa chọn SGK. Không ít trường tại TPHCM đã điều chỉnh danh mục SGK qua từng năm học để phù hợp hơn với đặc điểm học sinh và nhu cầu giảng dạy.
Nhiều giáo viên cũng mạnh dạn thay đổi ngữ liệu trong sách đang sử dụng, thay thế bằng ngữ liệu từ các bộ SGK khác khi thấy phù hợp hơn. Chính cách tiếp cận bám sát tinh thần của chương trình được xem là thuận lợi để các nhà trường chủ động thích ứng khi chuyển sang sử dụng thống nhất một bộ SGK.
Tại Trường THPT Tây Thạnh (phường Tây Thạnh, TPHCM), danh mục SGK lớp 10 và lớp 11 trong năm học 2023-2024 sử dụng cả ba bộ sách gồm Chân trời sáng tạo, Cánh diều và Kết nối tri thức với cuộc sống.
Trong đó, SGK lớp 10 được giữ ổn định như năm học trước, còn lớp 11 có sự điều chỉnh ở một số môn như ngữ văn, lịch sử, hóa học, giáo dục kinh tế và pháp luật, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sử dụng từ bộ Chân trời sáng tạo sang Cánh diều và Kết nối tri thức với cuộc sống.
Thầy Phạm Văn Cường, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc điều chỉnh danh mục SGK được các tổ chuyên môn nghiên cứu, đánh giá dựa trên sự phù hợp với đặc điểm học sinh, từ bố cục nội dung, hình ảnh đến cách trình bày. Đồng thời, đây cũng là kết quả của quá trình rút kinh nghiệm sau năm đầu tiên triển khai Chương trình GDPT 2018 ở lớp 10.
Do vậy, thầy Cường nhìn nhận khi thống nhất sử dụng một bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống từ năm học 2026-2027 thì giáo viên sẽ không gặp khó khăn trong cách tiếp cận.
Theo ThS Trần Lê Duy, giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm TPHCM, việc thống nhất một bộ SGK có thuận lợi là chương trình vẫn đóng vai trò khung chuẩn. Vì vậy, dù sử dụng bộ sách nào thì việc tổ chức dạy học cũng không có quá nhiều xáo trộn.
Sau nhiều năm triển khai chương trình mới, giáo viên đã tích lũy kinh nghiệm nên sẽ chủ động thích nghi, trong khi hai bộ SGK còn lại vẫn là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị.
Tuy nhiên, theo ông, khó khăn là điều không tránh khỏi. Giáo viên sẽ phải soạn lại giáo án, tốn thêm thời gian và công sức. Học sinh cũng cần có thời gian thích nghi khi chuyển từ bộ sách đã học sang bộ sách mới do cách sắp xếp mạch kiến thức giữa các bộ có sự khác nhau.
Chương trình vẫn là chuẩn quan trọng nhất
ThS Trần Lê Duy nhấn mạnh rằng, khi thống nhất sử dụng một bộ SGK, điều quan trọng nhất là giáo viên phải nắm chắc yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT 2018.
“Chương trình vẫn là chuẩn quan trọng nhất cần đảm bảo. Dù dạy theo SGK nào thì mục tiêu cuối cùng vẫn là đáp ứng yêu cầu của chương trình”, ông chỉ rõ.
Giảng viên này nhấn mạnh, giáo viên cần hiểu rõ hai nội dung cốt lõi của chương trình gồm: dạy cái gì (nội dung dạy học) và dạy ở mức độ nào, thể hiện qua các yêu cầu tư duy như “nhận biết”, “trình bày”, “phân tích”…
Đối với môn ngữ văn, ông cho rằng giáo viên cần chú trọng chuẩn hóa tri thức ngữ văn và tri thức tiếng Việt. Thầy cô có thể tham khảo, đối chiếu hai bộ SGK còn lại để xây dựng hệ thống tri thức về thể loại rõ ràng hơn, đồng thời điều chỉnh cách trình bày cho phù hợp với từng nhóm học sinh.
Bên cạnh đó, giáo viên cần chuyển hóa những tài liệu đã xây dựng trong các năm trước thành nguồn học liệu phục vụ giảng dạy như bài tập bổ sung, ngữ liệu kiểm tra, đánh giá hay hoạt động đọc mở rộng. Với định hướng lấy kỹ năng làm trung tâm, giáo viên không nhất thiết phụ thuộc hoàn toàn vào SGK.
Riêng với kỹ năng viết, nói và nghe, giáo viên có thể chủ động lựa chọn ngữ liệu và phương pháp tiếp cận phù hợp với học sinh, đồng thời khai thác thêm ngữ liệu từ hai bộ SGK Chân trời sáng tạo và Cánh diều, kết hợp sử dụng bảng kiểm để hỗ trợ dạy học.
Dù vậy, ThS Trần Lê Duy nhìn nhận, tâm lý “phải làm lại từ đầu” là điều khó tránh khỏi đối với một bộ phận giáo viên khi chuyển sang bộ SGK mới sau nhiều năm sử dụng một bộ sách quen thuộc.
“Việc ngành giáo dục tổ chức tập huấn bài bản về bộ SGK thống nhất để giáo viên nắm rõ mạch kiến thức của từng chủ đề, bảo đảm sự thống nhất trong quá trình triển khai sẽ là nền tảng để thầy cô thêm tự tin hơn khi “chuyển nhịp”. Tuy vậy vẫn rất cần có hướng dẫn cụ thể nhằm giúp giáo viên tiếp tục khai thác hiệu quả những tài nguyên dạy học đã dày công xây dựng trong những năm qua, tránh lãng phí”, ThS Duy nói.
Tin Gốc: Dân Trí
