Đây là thông điệp trọng tâm được đưa ra tại “Hội thảo thúc đẩy chấp nhận phổ quát tên miền đa ngữ khu vực châu Á – Thái Bình Dương” (UA Day 2026), do Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) tổ chức ngày 17.4 tại Hà Nội.
Theo thống kê từ UNESCO, cơ sở hạ tầng internet hiện nay vẫn phụ thuộc nặng nề vào bảng chữ cái Latin. Gần 90% nội dung trực tuyến chỉ được sản xuất bằng 12 ngôn ngữ, trong đó tiếng Anh chiếm gần một nửa. Sự mất cân bằng này đang khiến hàng ngàn ngôn ngữ địa phương đứng trước nguy cơ bị mai một trong kỷ nguyên số.
Ông Nguyễn Trường Giang, quyền Giám đốc VNNIC nhấn mạnh lý do quan trọng nhất của việc phổ cập tên miền tiếng Việt chính là bảo tồn ngôn ngữ quốc gia. “Trên không gian mạng, nếu không có sự hiện diện của tiếng mẹ đẻ, bản sắc văn hóa của chúng ta sẽ dần mờ nhạt”, ông Giang chia sẻ.
Việc cho phép người dùng gõ trực tiếp tên miền có dấu (ví dụ: bánhmì.vn thay vì banhmi.vn) là một bước đi quan trọng để khẳng định chủ quyền số và duy trì sự phong phú, tinh tế của tiếng Việt trên nền tảng toàn cầu.
Bên cạnh yếu tố văn hóa, tên miền tiếng Việt giải quyết trực tiếp bài toán bất bình đẳng số. Hiện nay, một bộ phận lớn người dân, đặc biệt là bà con ở vùng nông thôn, miền núi hay những người yếu thế, vẫn gặp cản trở lớn về tiếng Anh khi tiếp cận công nghệ.
Đại diện Tổ chức Quản lý tên miền và số quốc tế (ICANN) chỉ ra rằng việc gõ và nhận diện thương hiệu bằng ngôn ngữ mẹ đẻ giúp người dân truy cập thông tin nhanh và dễ dàng hơn nhiều. Thay vì phải nhớ các cụm từ tiếng Anh hay chữ không dấu dễ gây nhầm lẫn, người dân có thể truy cập thẳng vào dịch vụ công trực tuyến, cổng giáo dục hoặc website của doanh nghiệp địa phương bằng ngôn ngữ thường ngày.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, VNNIC đang tích cực triển khai các chương trình miễn phí tên miền tiếng Việt có đuôi “id.vn” và “biz.vn” cho thanh niên và hộ kinh doanh, tạo thói quen tiếp cận môi trường số một cách tự nhiên nhất.
Dù mang lại lợi ích to lớn, lộ trình phổ cập tên miền tiếng Việt vẫn đối mặt với hai thách thức lớn. Về mặt kỹ thuật, dù các nền tảng như Microsoft đã hỗ trợ khá tốt, hệ thống email của Google (Gmail) hiện chỉ hỗ trợ gửi/nhận, chưa cho phép tạo lập tài khoản trực tiếp bằng tên miền có dấu. Về mặt người dùng, thói quen gõ chữ không dấu trên thanh địa chỉ trình duyệt đã in sâu và cần thời gian để thay đổi.
Để giải bài toán này, VNNIC đang triển khai chiến lược kép: Một mặt đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích các cơ quan nhà nước sử dụng song song tên miền tiếng Việt cho dịch vụ công để người dân dễ thao tác; mặt khác, chủ động làm việc với các “ông lớn” công nghệ toàn cầu nhằm nâng cấp hệ thống kỹ thuật. Mục tiêu cuối cùng nhằm bảo đảm mọi người dân và doanh nghiệp đều có thể thụ hưởng các giá trị của nền kinh tế số mà không bị rào cản ngôn ngữ.
Hầu hết mọi người đều có thói quen sạc đầy pin điện thoại mỗi đêm, nhưng việc này có thể gây hại cho pin lithium-ion, loại pin phổ biến trong điện thoại Android và iPhone. Thực tế cho thấy, pin sẽ xuống cấp nhanh hơn nếu được sạc đầy hoặc cạn kiệt hoàn toàn trong thời gian dài.
Để bảo vệ tuổi thọ pin, nhiều điện thoại đã được trang bị các cài đặt tự động giúp hạn chế quá trình sạc, tuy nhiên, không phải ai cũng biết đến hoặc sử dụng những tính năng này. Nếu muốn kéo dài tuổi thọ pin điện thoại của mình trong hơn 2 năm, việc kích hoạt các tính năng bảo vệ pin là một trong những cách đơn giản và hiệu quả.
Với iPhone, người dùng hãy kích hoạt chế độ tối ưu hóa sạc pin bằng cách vào Settings > Battery > Charging và kích hoạt Optimized Battery Charging. Tính năng này sẽ học hỏi thói quen sạc của người dùng và trì hoãn việc sạc quá 80% cho đến ngay trước khi người dùng cần sử dụng điện thoại.
Chế độ này hoạt động hiệu quả nhất khi người dùng sạc điện thoại vào ban đêm theo lịch trình cố định. Nếu sạc vào những thời điểm ngẫu nhiên, điện thoại có thể dừng lại ở mức 80% và không thể dự đoán thời gian người dùng rút sạc.
Ngoài ra, người dùng cũng có thể thiết lập Charge Limit trong cùng mục Charging ở trên, với các tùy chọn từ 80% đến 100% cho các mẫu đời mới. Người dùng có thể chọn mức sạc thấp hơn, chẳng hạn như 85%, để bảo vệ tuổi thọ pin lâu dài.
Với điện thoại Android, các tính năng bảo vệ pin cũng tương tự, mặc dù tên gọi và vị trí cài đặt có thể khác nhau tùy theo từng nhà sản xuất.
Các nhà sản xuất Android khác cũng có các phiên bản tương tự. Mặc dù cách diễn đạt có thể khác nhau, nhưng chức năng chính vẫn là giới hạn thời gian pin ở trạng thái sạc đầy để làm chậm quá trình xuống cấp. Để tìm tùy chọn này, hãy mở Settings và chọn Battery, sau đó tìm bất kỳ tùy chọn nào liên quan đến bảo vệ pin, sạc tối ưu hoặc giới hạn sạc.
Việc áp dụng những mẹo này không chỉ giúp người dùng tiết kiệm thời gian sạc mà còn kéo dài tuổi thọ pin, mang lại trải nghiệm sử dụng tốt hơn cho thiết bị của bạn.
Với Wi-Fi Mesh, người dùng không phải phụ thuộc vào các bộ mở rộng tín hiệu vốn không ổn định hay phải chạy dây cáp Ethernet khắp nhà. Tuy nhiên, không phải vì vậy mà kết nối với Wi-Fi Mesh luôn cho kết quả như mong đợi.
Theo đánh giá từ người dùng, mặc dù một số hệ thống Wi-Fi Mesh đáng tin cậy có thể giảm thiểu các vấn đề kết nối internet, nhưng không thể đảm bảo tín hiệu Wi-Fi hoạt động tốt trong mọi bố cục ngôi nhà. Hiểu rõ một số nhược điểm của hệ thống này sẽ giúp người dùng đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn hơn.
Với Wi-Fi Mesh, tín hiệu không dây phải truyền từ nút đến router chính trước khi kết nối với internet, dẫn đến tốc độ tải xuống và tải lên không ổn định. Đây là lý do khiến nhiều người báo cáo tình trạng ngắt kết nối hoặc mất tín hiệu thường xuyên, có thể do vị trí đặt nút, phần mềm lỗi thời hoặc lưu lượng kênh mạng.
Ngoài ra, ngay cả trong môi trường ít nhiễu, người dùng vẫn có thể gặp phải tình trạng giảm tốc độ. Hầu hết hệ thống Wi-Fi Mesh băng tần kép đều dùng chung băng thông, nghĩa là nếu nhiều thiết bị cùng hoạt động, tốc độ kết nối có thể bị chậm lại. Do đó, khi lựa chọn hệ thống Wi-Fi Mesh, người dùng cần xem xét khả năng băng thông để đáp ứng nhu cầu sử dụng.
Một giải pháp thay thế được đưa ra là thiết lập các điểm truy cập có dây, kết nối trực tiếp với router chính qua cáp Ethernet. Mặc dù không tiện lợi bằng, nhưng kết nối có dây thường mang lại tốc độ ổn định hơn so với kết nối không dây.
Hầu hết các hệ thống chỉ đi kèm với 2 hoặc 3 nút, và nguyên tắc chung là không nên vượt quá 4 nút. Việc thêm nhiều nút có thể làm tăng số bước nhảy mà tín hiệu phải thực hiện, dẫn đến tình trạng nhiễu và giảm hiệu suất mạng. Nếu cần thêm nút, việc kết nối trực tiếp một số nút với router qua cáp Ethernet là giải pháp khả thi để tiết kiệm băng thông và giảm lưu lượng không dây.
Cũng cần nhớ rằng, hệ thống Wi-Fi Mesh thường có giá thành cao. Mặc dù hệ thống này mang lại mạng Wi-Fi liền mạch và phủ sóng rộng, người dùng có thể phải hy sinh khả năng kiểm soát chi tiết các cấu hình mạng nâng cao. Nếu chỉ cần mở rộng tín hiệu Wi-Fi cho một phòng, việc đầu tư vào hệ thống Mesh có thể là quá mức cần thiết. Trong trường hợp này, sử dụng bộ mở rộng Wi-Fi (Wi-Fi Repeater) có thể là giải pháp hiệu quả và tiết kiệm hơn, với giá chỉ khoảng vài trăm nghìn đồng những sản phẩm tốt nhất trên thị trường.
Tóm lại, trước khi quyết định đầu tư vào hệ thống Wi-Fi Mesh, người dùng nên xem xét kỹ lưỡng nhu cầu thực tế của mình và cân nhắc các giải pháp thay thế có thể tiết kiệm chi phí hơn.
Trong bài phát biểu tại lễ tốt nghiệp của Đại học Grand Valley State (Mỹ), đồng sáng lập Apple đã hồi tưởng về những ngày đầu của Apple và những lần bị Hewlett-Packard (HP) từ chối đã thúc đẩy ông cùng Steve Jobs và Ronald Wayne thành lập công ty vào năm 1976.
Wozniak cho biết, trước khi Apple ra đời, ông làm việc tại HP và đã trình bày ý tưởng về máy tính cá nhân của mình tới 5 lần, nhưng tất cả đều bị từ chối. Những lần từ chối này đã khiến ông quyết tâm theo đuổi ước mơ khởi nghiệp. Ông nói: "Khi chúng tôi bắt đầu thành lập Apple, tôi không có ý định kiếm tiền hay tạo ra một ngành công nghiệp".
Mong muốn lớn nhất của Wozniak là được các kỹ sư khác ngưỡng mộ thiết kế máy tính của mình và đánh giá cao sự sáng tạo kỹ thuật. Tư duy này đã ảnh hưởng đến nhiều quyết định của ông, bao gồm cả việc xử lý cổ phiếu Apple. Mặc dù từng sở hữu một lượng cổ phần lớn, Wozniak đã bán đi phần lớn trong những năm 1980 và tặng cổ phần cho những nhân viên đầu tiên không được nhận cổ phần. Ông cũng tích cực quyên góp cho từ thiện, vì tin rằng việc quá gắn bó với của cải có thể "làm tha hóa các giá trị của bạn".
Wozniak chia sẻ: "Nếu bạn làm điều mình yêu thích, bạn không cần phải chứng minh điều đó bằng cách tính phí quá cao". Sau khi rời Apple vào năm 1985, ông vẫn nằm trong danh sách trả lương của công ty và tiết lộ rằng ông nhận được khoảng 50 USD mỗi tuần sau khi trừ thuế và các khoản tiết kiệm.
Wozniak cũng kể về việc trở lại Đại học California, Berkeley để hoàn thành bằng cấp của mình nhiều năm sau khi rời trường. Ông tốt nghiệp ở tuổi 35 với bí danh "Rocky Raccoon Clark" để tránh sự chú ý và sau đó dành nhiều năm dạy học sinh về máy tính.
Lời khuyên của ông Wozniak dành cho các sinh viên tốt nghiệp vẫn rất thực tế: "Hãy tìm một công việc, tự lo cho bản thân, tiếp tục học hỏi và nỗ lực hết mình ngay cả khi cuộc sống có vẻ không chắc chắn".
