Hôm qua (21.4), Reuters đưa tin Nhật Bản cùng ngày công bố cuộc đại tu lớn nhất về các quy định xuất khẩu quốc phòng trong nhiều thập niên, loại bỏ các hạn chế đối với việc bán vũ khí ở nước ngoài và mở đường cho xuất khẩu tàu chiến, tên lửa và các vũ khí khác.
Động thái trên củng cố cơ sở bứt phá của công nghiệp quốc phòng Nhật Bản khi đánh dấu bước chuyển mới khỏi những hạn chế từng nằm trong chính sách an ninh của Tokyo sau Thế chiến 2. Bước chuyển này được tiến hành song song việc Nhật Bản đang tăng cường hợp tác quốc phòng với các bên ở châu Á giữa bối cảnh trỗi dậy của Trung Quốc.
Trả lời Thanh Niên hôm qua, GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) phân tích: “Mặc dù các quy định đã được nới lỏng một cách đáng kể, Nhật Bản vẫn duy trì một số rào cản kiểm soát nhất định. Chẳng hạn, việc xuất khẩu loại máy bay tiêm kích thế hệ mới hiện chỉ giới hạn ở những quốc gia đã ký kết hiệp ước quốc phòng với Nhật Bản và không đang trực tiếp tham gia vào các cuộc xung đột. Tuy nhiên, cuộc cải tổ này đánh dấu sự kết thúc dứt khoát của Tokyo đối với kỷ nguyên chủ nghĩa biệt lập quốc phòng nghiêm ngặt”.
Tương tự, cũng trả lời Thanh Niên, TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) đánh giá: “Nhật Bản nới lỏng quy định xuất khẩu vũ khí vì các quy định vốn dĩ không thực tế. Điển hình trong thỏa thuận mới đây Nhật Bản xuất khẩu tàu chiến lớp Mogami cho Úc, vì quy định mà hai bên phải áp dụng hình thức “phát triển chung” thay vì xuất khẩu vũ khí. Nhưng về bản chất thì vẫn là xuất khẩu vũ khí”.
“Trong khi đó, Nhật Bản cần xuất khẩu vũ khí để hỗ trợ việc tăng cường năng lực quân sự cho các đồng minh và đối tác trước các thách thức mới ở khu vực. Xuất khẩu vũ khí đòi hỏi quá trình đào tạo, bảo trì sửa chữa, cung cấp đạn dược để vận hành nên cần loại bỏ nhiều hạn chế để thực hiện. Ngoài ra, ngành công nghiệp quốc phòng toàn cầu đang tăng trưởng mạnh mẽ. Thị trường nước ngoài có thể đem đến nhiều cơ hội và duy trì dây chuyền sản xuất vũ khí của Tokyo. Thời gian qua, Mỹ thúc đẩy Nhật Bản chia sẻ gánh nặng an ninh trong khu vực này, nên nhu cầu nới lỏng quy định để xuất khẩu vũ khí càng lớn hơn với Tokyo”, TS Nagao phân tích thêm.
Những năm qua, Tokyo không ngừng tăng cường xuất khẩu vũ khí song song việc dần loại bỏ các hạn chế trong quy định pháp luật về vấn đề này. Năm 2023, Nhật Bản thông qua kế hoạch cho phép xuất khẩu chiến đấu cơ, tên lửa và một số loại vũ khí sát thương cho 12 quốc gia bao gồm: Úc, Ấn Độ, Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Ý và 5 quốc gia Đông Nam Á. Đến tháng 3.2024, Nhật Bản nới lỏng các quy định nghiêm ngặt về chuyển giao thiết bị quân sự để cho phép xuất khẩu chiến đấu cơ thế hệ tiếp theo đang được nước này phát triển với Anh và Ý. Cùng năm 2024, Nhật Bản thông báo sẽ bán tên lửa Patriot cho Mỹ để Lầu Năm Góc bù vào kho vũ khí đang thiếu hụt vì tài trợ cho Ukraine.
Mới đây, hợp đồng Nhật Bản cung cấp tàu hộ tống lớp Mogami cho Úc được 2 bên ký kết vào ngày 18.4. Theo đó, Nhật cung cấp 11 chiến hạm loại này cho Úc với tổng giá trị đơn hàng lên đến 6,8 tỉ USD. Có độ choán nước toàn tải hơn 5.000 tấn, tàu hộ tống lớp Mogami có khả năng tàng hình, tích hợp nhiều công nghệ hiện đại và vũ khí mạnh mẽ.
Thực tế, Nhật Bản nhiều năm qua phát triển nền công nghiệp quốc phòng hàng đầu thế giới, sản xuất nhiều loại vũ khí hiện đại. Đến nay, Nhật Bản đã tự lắp ráp chiến đấu cơ F-35, đồng thời đang tự phát triển chiến đấu cơ thế hệ 6. Trước đó, nước này tự sản xuất chiến đấu cơ Mitsubishi F-2 từ dòng F-16 của Mỹ, đồng thời phát triển máy bay săn ngầm Mitsubishi P-1 để thay thế P-3 Orion do Mỹ cung cấp.
Tokyo cũng nâng cấp các tàu khu trục chở máy bay trực thăng lớp Izumo để trở thành các tàu sân bay có thể mang theo chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35. Dòng tàu ngầm chạy bằng dầu diesel và điện của nước này cũng được đánh giá tối tân và năng lực tác chiến mạnh mẽ. Tương tự, các lớp tàu khu trục của Nhật Bản cũng sở hữu các hệ thống vũ khí hiện đại, uy lực. Hay xe tăng chiến đấu chủ lực T-10 của nước này luôn đứng cao trong các bảng xếp hạng toàn cầu.
Với nền tảng như thế, khi đẩy mạnh xuất khẩu vũ khí có thể giúp Nhật Bản tăng cường hiệu quả các hoạt động ngoại giao khi nước này không ngừng thúc đẩy hợp tác quân sự với nhiều bên trong khu vực. Qua đó, Tokyo có thể càng khẳng định vai trò quan trọng về an ninh quân sự ở châu Á – Thái Bình Dương.
Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) đưa tin lãnh đạo Kim Jong-un hôm 3/6 tới thăm "nhà máy sản xuất vật liệu hạt nhân mới khánh thành". "Năng lực sản xuất vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí đã tăng hơn gấp đôi trong vòng 5 năm qua", ông Kim nói.
Lãnh đạo Triều Tiên cũng nhấn mạnh nước này đang triển khai "kế hoạch tương lai đầy tham vọng nhằm tăng cường sức mạnh hạt nhân quốc gia với tốc độ theo cấp số nhân".
Triều Tiên không công bố địa điểm cụ thể của cơ sở mà ông Kim tới thăm, song các chuyên gia nhận định đây nhiều khả năng là nhà máy làm giàu uranium mới xây dựng tại Yongbyon.
Ông Yang Moo-jin, cựu hiệu trưởng Đại học Nghiên cứu Triều Tiên ở Seoul, cho rằng nếu địa điểm này thực sự nằm ở Yongbyon, việc công khai hình ảnh cơ sở mới dường như là cách Bình Nhưỡng "cố ý phô bày" năng lực hạt nhân ngày càng mở rộng của mình.
Theo ông, trong bối cảnh lượng uranium làm giàu của Iran đang là vấn đề then chốt trong cuộc đàm phán hạt nhân giữa Washington và Tehran, Triều Tiên đang phát đi thông điệp rằng việc phi hạt nhân hóa không phải chủ đề có thể đem ra thương lượng với Washington.
Theo ông Hong Min, chuyên gia thuộc Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc, thông điệp quan trọng nhất từ chuyến thị sát của ông Kim là Triều Tiên đang đẩy mạnh sản xuất vật liệu hạt nhân để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.
Ông Hong cho biết Bình Nhưỡng đã công bố nhiều loại tên lửa hạt nhân chiến thuật, nên sẽ cần ngày càng nhiều đầu đạn hạt nhân cỡ nhỏ để gắn lên những vũ khí đó.
Triều Tiên đã rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) vào năm 1993. Kể từ đó, nước này đã tiến hành 6 vụ thử hạt nhân và đối mặt với nhiều nghị quyết trừng phạt của Liên Hợp Quốc.
Quốc gia này được cho là đang vận hành các cơ sở làm giàu uranium tại ba địa điểm gồm Yongbyon, Kangson và Kusong. Hiện Bình Nhưỡng có thể đang sở hữu hàng chục đầu đạn hạt nhân.
Bác bỏ áp lực từ Mỹ, Triều Tiên tiếp tục khẳng định sẽ không từ bỏ kho vũ khí của mình, đồng thời mô tả con đường phát triển hạt nhân là "không thể đảo ngược".
Ông cho rằng công trình gặp "những vấn đề nghiêm trọng" do hành vi phá hoại.
"Cảnh sát Công viên Mỹ đã bắt nhiều cá nhân có hành vi phá hoại Hồ phản chiếu tuyệt đẹp của đất nước chúng tôi", ông Trump viết, đồng thời cho rằng đây là những tội nghiêm trọng liên quan phá hoại di tích quốc gia. Ông chủ Nhà Trắng cáo buộc có người đổ hóa chất ăn mòn xuống hồ và tìm cách làm hư hại bề mặt bên trong công trình, song không đưa ra bằng chứng cụ thể.
Trước đó, ông Trump ra lệnh tân trang Hồ phản chiếu để biến mặt nước thành màu xanh "quốc kỳ Mỹ" trước lễ kỷ niệm 250 năm quốc khánh. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi cải tạo hoàn tất, hồ xuất hiện tình trạng tảo nở hoa, nước chuyển xanh đục và các mảng sơn dưới đáy bị bong tróc, theo AP.
Bên cạnh đó, dự án này gây tranh cãi về một số vấn đề đấu thầu. Nhân viên Cục Công viên quốc gia Mỹ đã dùng vợt vớt rác và bổ sung hydrogen peroxide để xử lý nước.
Theo tờ The Washington Post, một trong những người bị bắt là ông David Hearn - cựu vận động viên chèo thuyền từng 3 lần dự Olympic. Ông Hearn nói mình chỉ ghé qua hồ để xem chuyện gì đang xảy ra và chạm vào một mảng lót màu xanh bị bong một phần. Ông Hearn khẳng định mình không phá hoại hay làm hư hại công trình.
Mỹ từng cân nhắc khả năng tiến hành một chiến dịch nhằm đưa uranium làm giàu ra khỏi các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025, tuy nhiên đã không thực hiện. Theo ông Trump, điều này sẽ đòi hỏi lực lượng Mỹ phải ở lại trên lãnh thổ Iran trong khoảng 1 tuần rưỡi.
“Chúng tôi đã nghĩ tới việc làm điều đó từ sớm, nhưng sẽ mất khá nhiều thời gian, khoảng 1 tuần rưỡi. Đó là quãng thời gian quá dài để hiện diện trong lãnh thổ đối phương”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News.
Theo Tổng thống Mỹ, trong chiến dịch lấy uranium làm giàu, lực lượng tham gia sẽ phải khoan xuyên qua lớp đá granite. “Granite là thứ cứng nhất. Những quả bom mà chúng tôi sử dụng vào tháng 6/2025 thực sự rất mạnh", ông nói, nhắc tới vụ tấn công của Mỹ vào các cơ sở của Tehran.
Hiện tại, chương trình hạt nhân của Iran vẫn là một nút thắt giữa Tehran và Mỹ. Iran nhiều lần khẳng định chương trình nguyên tử của họ vì mục đích hòa bình và họ sẽ không chấp nhận chuyển uranium đã làm giàu ra nước ngoài. Iran cũng tuyên bố rất rõ ràng rằng họ không có ý định phát triển vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn thể hiện mong muốn có thể thu giữ uranium của Iran. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Trump nói số vật liệu hạt nhân này “có thể” đã bị chôn vùi, đồng thời nhấn mạnh: “Tôi muốn lấy được nó hơn".
“Chính tôi là người đã nói rằng chúng tôi sẽ lấy được nó, và chúng tôi sẽ làm được điều đó. Chúng tôi đang theo dõi sát nó”, ông nói.
Ông cho biết, ông sẽ cảm thấy yên tâm hơn nếu thu giữ được uranium làm giàu của Iran. Một phương án khác mà ông đưa ra là "ném bom lần nữa".
“Nhưng tôi sẽ cảm thấy tốt hơn nếu lấy được nó, và chúng tôi sẽ làm được", ông nhấn mạnh.
Trên mạng xã hội, ông Trump mô tả rằng việc Mỹ làm giảm sức mạnh quân sự của Iran là một trong những thành tựu của chính quyền ông.
Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, phát biểu trước một ủy ban Thượng viện Mỹ hôm 14/5 rằng cuộc chiến đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran, nhưng Tehran vẫn còn khả năng tấn công.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Trump phát đi thông điệp cảnh báo Iran. Ông tuyên bố rằng Mỹ biết Iran đã tìm cách tăng cường năng lực quân sự trong vài tuần qua kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
“Tôi hy vọng họ hiểu rằng chúng tôi đang theo dõi. Bởi vì mọi hệ thống phòng thủ của họ, bất cứ thứ gì họ triển khai, chúng tôi đều biết chính xác họ đưa lên những gì. Chúng tôi biết mọi thứ họ đã làm. Họ đã khôi phục một chút", ông nói, đồng thời cảnh báo sẽ phá hủy các năng lực này "trong một ngày".
Mặt khác, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã cảnh báo Mỹ và Israel không nên tìm cách tiến hành thêm hành động quân sự chống Iran, nói rằng các cuộc đối đầu trước đây đã không đạt được mục tiêu và bất kỳ nỗ lực nào trong tương lai cũng sẽ có kết cục tương tự.
Ngoại trưởng Iran khẳng định các lời cảnh báo sẽ không làm thay đổi lập trường của Tehran.
