Hình ảnh mà một binh sĩ Ukraine cho các phóng viên CNN xem thoạt nhìn không có gì ấn tượng. Hai người lính giơ cao tay đầu hàng, cẩn trọng tuân theo mệnh lệnh từ phía bên kia.
Tuy nhiên, điều gây bất ngờ là ở phía bên kia không có bóng dáng con người nào. Thay vào đó, hai binh sĩ Nga đang đầu hàng trước các robot mặt đất và thiết bị bay không người lái (drone) của Ukraine, vốn được điều khiển bởi một phi công từ vị trí an toàn cách tiền tuyến nhiều km.
Đây là tương lai của các cuộc xung đột và nó đã bắt đầu ở Ukraine. “Vị trí này đã được kiểm soát mà không cần tốn một viên đạn”, Mykola Zinkevych, chỉ huy đơn vị “NC13” thuộc Lữ đoàn Xung kích Độc lập số 3 của Ukraine, chuyên trách các hệ thống tấn công robot mặt đất, nói.
Zinkevych cho biết cảnh tượng trên diễn ra trong một chiến dịch hồi năm ngoái và là lần đầu tiên Ukraine chiếm một vị trí của đối phương mà không có bất kỳ lính bộ binh nào tham gia. Kể từ đó, những nhiệm vụ sử dụng robot thay thế con người đã trở thành công việc hằng ngày của đơn vị NC13.
Bầu trời khu vực tiền tuyến tại Ukraine đã tràn ngập drone trong nhiều năm qua, tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với bộ binh. Vì thế, Ukraine bắt đầu thử nghiệm các robot mặt đất, loại phương tiện điều khiển từ xa chạy bằng bánh lốp hoặc bánh xích, cùng những hệ thống robot trên cạn khác.
Ban đầu, chúng chủ yếu tham gia các nhiệm vụ sơ tán thương binh hay tiếp tế, nhưng theo thời gian, những robot này ngày càng được sử dụng nhiều hơn để thực hiện các cuộc tấn công trực diện.
Robot mặt đất khó bị phát hiện và đánh chặn hơn nhiều so với các phương tiện quân sự cỡ lớn. So với drone, chúng có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết và mang theo tải trọng lớn hơn nhiều. Chúng cũng bền bỉ hơn và có thời lượng pin dài hơn.
Cuối năm ngoái, Quân đoàn 3 Ukraine cho hay một robot mặt đất trang bị súng máy đã cầm chân lực lượng xung kích của Nga suốt 45 ngày. Robot này chỉ cần bảo dưỡng nhẹ và sạc lại pin hai ngày một lần.
“Chúng tôi phải hiểu rằng mình sẽ không bao giờ có thêm nhân lực và cũng không bao giờ có ưu thế về quân số trước đối phương”, Zinkevych nói. “Vì vậy, chúng tôi cần đạt được ưu thế thông qua công nghệ”.
Zinkevych cho hay mục tiêu hiện tại của quân đội Ukraine là thay thế 1/3 bộ binh bằng robot và drone trong năm nay. Ukraine không công bố dữ liệu về lực lượng bộ binh, nhưng Tổng thống Volodymyr Zelensky hồi tháng 1/2025 cho biết nước này có khoảng 880.000 binh sĩ trong biên chế, chủ yếu là bộ binh.
Ông Zelensky hồi đầu tuần cho hay robot và drone của nước này đã thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ chỉ trong ba tháng qua. “Hơn 22.000 sinh mạng đã được cứu khi robot tiến vào những khu vực nguy hiểm nhất thay cho người lính”, ông nói.
Robert Tollast, chuyên gia về tác chiến trên bộ tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định những tiến bộ mới tại Ukraine “sẽ thổi bùng một cuộc tranh luận gay gắt về việc liệu những robot này có phải là tương lai của xung đột vũ trang hay không”.
Ông cho rằng các robot mặt đất có thể sẽ gặp khó khăn trong việc giữ vững trận địa, ví việc này giống như sử dụng xe tăng mà không có bộ binh hỗ trợ.
“Tuy nhiên, chúng đang cứu sống ngày càng nhiều binh sĩ trong các nhiệm vụ sơ tán, tiếp tế nguy hiểm, rà phá bom mìn và tham gia thường xuyên hơn vào các cuộc giao tranh”, Tollast nói. “Điều này cực kỳ quan trọng trong một cuộc chiến mà khả năng giám sát của drone khiến mọi chuyển động gần tiền tuyến, dù là nhỏ nhất, đều khiến bạn bị đe dọa tính mạng”.
Ưu thế của robot
Hơn 4 năm xung đột đã khiến Ukraine trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về drone và các hệ thống robot trên chiến trường. Nỗ lực giành ưu thế trong lĩnh vực này càng được thúc đẩy mạnh mẽ sau khi ông Mykhailo Fedorov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine hồi tháng một.
Ông Fedorov trước đây là Bộ trưởng Chuyển đổi số, giám sát dự án phát triển drone tác chiến của Ukraine. Sau khi tiếp quản Bộ Quốc phòng, ông đã công bố một kế hoạch cải tổ nhằm “ép Nga phải tiến tới hòa bình”.
Chiến lược tập trung trọng tâm vào công nghệ và dữ liệu, với sự góp mặt của hàng trăm doanh nghiệp trong hàng chục dự án phát triển và sản xuất thiết bị tự hành do chính phủ điều hành.
Fedorov hôm 19/4 cho biết ông muốn các hệ thống robot mặt đất trong tương lai sẽ đảm nhận toàn bộ công tác hậu cần tại tiền tuyến của Ukraine.
Kế hoạch do Bộ trưởng Fedorov đề ra tập trung vào cả phòng thủ và tấn công. Mục tiêu là sử dụng dữ liệu và công nghệ để nhận diện mọi mối đe dọa từ trên không theo thời gian thực và đánh chặn ít nhất 95% tên lửa cũng như drone, đồng thời thiết lập một “vùng hủy diệt” rộng 15-20 km dọc tiền tuyến, nơi drone và robot hoạt động liên tục. Bộ Quốc phòng Ukraine cuối tuần trước cho biết khoảng 1.000 kíp điều khiển đã bắt đầu hoạt động trong chương trình mới này.
Zinkevych, chỉ huy lực lượng robot mặt đất của Ukraine, cho hay khả năng mở rộng quy mô lực lượng là yếu tố then chốt quyết định thành bại. Theo ông, Nga đang bị tụt lại phía sau trong cuộc đua nhưng cũng đang đạt được những tiến bộ nhất định. “Trên chiến trường, yếu tố quyết định không phải là ai đã phát minh ra công nghệ hay cách áp dụng nó mà là ai có thể tăng quy mô sử dụng trong dài hạn”.
Những tiến bộ công nghệ mới nhất đã mang lại cho Ukraine lợi thế rõ rệt. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), cơ quan giám sát xung đột có trụ sở tại Mỹ, gần đây đánh giá ưu thế về drone “có thể đang góp phần làm chững đà tiến công của Nga và hỗ trợ cho các cuộc phản công gần đây của Ukraine”.
“Mặc dù chưa bên nào đạt được lợi thế giúp định đoạt cuộc chơi, những chiến dịch tấn công bằng drone tầm trung của Ukraine đã giúp Kiev giành lại thế chủ động”, các chuyên gia ISW viết trong một báo cáo, thêm rằng “thách thức hiện nay đối với Ukraine là phải luôn đi trước một bước khi Nga có những động thái đáp trả”.
Đổi chuyên môn lấy tên lửa
Dù lợi thế trên chiến trường nhờ drone có thể không mang tính then chốt đối với toàn bộ cuộc chiến, vị thế dẫn đầu rõ rệt của Ukraine trong lĩnh vực này đang ngày càng nhận được nhiều chú ý bên ngoài châu Âu.
Một ví dụ điển hình là tại Trung Đông, nơi nhiều quốc gia từng chi những khoản tiền khổng lồ để xây dựng năng lực quân sự truyền thống, đã rơi vào tình cảnh phải sử dụng những quả tên lửa trị giá 4 triệu USD chỉ để bắn hạ một drone có chi phí sản xuất vỏn vẹn 50.000 USD được Iran phóng ra.
Trong khi đó, Ukraine đã phát triển những phương thức rẻ hơn và hiệu quả hơn nhiều để đối phó với drone Nga. Điều đó đã thuyết phục được nhiều nước Trung Đông.
Ông Zelensky đã thực hiện chuyến công du tới Arab Saudi, Qatar và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trước khi lên đường sang Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, nhằm đề xuất chia sẻ những kinh nghiệm thực chiến quý báu của Ukraine về phòng thủ drone để đổi lấy hỗ trợ về tài chính hoặc vũ khí.
Kiev có nhiều “bài học” cho các quốc gia vùng Vịnh, những nước vốn sở hữu nguồn lực mà Ukraine đang rất cần, như tên lửa cho hệ thống phòng không. Ngoài ra, ông Zelensky cũng đã ký kết một loạt thỏa thuận mới với nhiều quốc gia châu Âu.
Điều quan trọng tiếp theo đối với Ukraine và bất kỳ lực lượng quân sự nào trên thế giới chắc chắn là AI. Ukraine đang đạt được những bước tiến dài trong việc phát triển và huấn luyện các mô hình AI cho những hệ thống không người lái bằng cách sử dụng dữ liệu thực tế từ chiến trường.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn tỏ ra thận trọng về việc áp dụng AI vào các loại robot mặt đất. Zinkevych cho biết ông có thể hình dung ra việc tự động hóa một số quy trình nhất định, nhưng không chắc rằng những công nghệ tự hành hoàn toàn sẽ có chỗ đứng trên chiến trường.
“Quyết định cuối cùng luôn phải do con người đưa ra”, ông nói. “Liệu bạn có dám giao phó vũ khí cho AI không? Làm sao chúng ta chắc chắn được rằng nó có thể phân biệt giữa đồng đội và kẻ thù? Làm sao đảm bảo sẽ không xảy ra sự cố hay sai sót nào?”.
Song với tư cách một cựu lính bộ binh và từng chỉ huy các nhóm đột kích, Zinkevych cho biết ông liên tục cảm thấy kinh ngạc trước những tiến bộ công nghệ mà mình đã chứng kiến trong suốt 4 năm qua.
“Nếu nghe chính mình nói những điều này vào năm 2022, tôi sẽ bảo rằng đó là lời của kẻ điên, tất cả chỉ là khoa học viễn tưởng”, ông cho hay.
Nhưng giờ đây ông hoàn toàn tin tưởng vào hướng đi này. “Sinh mạng con người là vô giá, trong khi robot lại không đổ máu. Chính vì vậy, quan điểm của tôi là cần phải đẩy nhanh hơn nữa việc phát triển các hệ thống robot mặt đất với quy mô lớn hơn, đồng thời triển khai chúng như một hệ thống tổng thể trên chiến trường”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 23/5 tuyên bố thỏa thuận với Iran, trong đó có mở lại eo biển Hormuz, "cơ bản đã xong và đang chờ hoàn tất những bước cuối cùng".
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio một ngày sau nói rằng thế giới sắp đón chờ tin tốt và thỏa thuận với Tehran có thể sắp được công bố "trong vài giờ tới".
Hãng thông tấn Tasnim của Iran cùng ngày đưa tin theo thỏa thuận sơ bộ có thể sắp được công bố, chiến sự sẽ chấm dứt ở mọi mặt trận. Israel, với tư cách đồng minh của Mỹ, được yêu cầu phải ngừng chiến dịch ở Lebanon. Mỹ cũng phải rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran.
Cũng theo thỏa thuận tiềm năng, số lượng tàu thuyền được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến sự trong vòng 30 ngày. Lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong vòng 30 ngày.
Tuy nhiên, đến nay, chưa bên nào công bố bản dự thảo thỏa thuận, nên vẫn chưa rõ hai bên đã thống nhất được gì hoặc liệu họ đã đạt được thỏa thuận nào đáng kể hay chưa.
Ông Trump ngày 24/5 thông báo trên mạng xã hội rằng đã yêu cầu các quan chức Mỹ "không vội vàng đạt thỏa thuận khi thời gian đang có lợi cho chúng ta", làm dấy lên hoài nghi về tính thực chất của thỏa thuận.
Trong các cuộc phỏng vấn, giới chức Mỹ và Iran đã đưa ra những cách mô tả khác nhau về các điều khoản cơ bản trong thỏa thuận. Đáng chú ý, hai bên thể hiện quan điểm hoàn toàn trái ngược khi đề cập đến tương lai chương trình hạt nhân, cũng như kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao hiện nay của Iran.
Theo Stefan Wolff, giáo sư an ninh quốc tế tại Đại học Birmingham, Anh, những tín hiệu tích cực từ Mỹ và Iran cho thấy cuối cùng hai nước có lẽ đã nhận ra cái giá quá đắt của việc quay trở lại chiến sự. Tuy nhiên, để đi đến thỏa thuận cuối cùng, Washington và Tehran vẫn phải cùng nhau thống nhất một số bất đồng trong 5 vấn đề mang tính cốt lõi.
Chương trình hạt nhân Iran
Tổng thống Trump đã nhiều lần tuyên bố Iran phải từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu ở tỷ lệ 60%, điều mà Washington và Tel Aviv lo ngại có thể được Tehran tiếp tục làm giàu lên mức 90%, đủ để chế tạo vũ khí hạt nhân. Đến nay, Iran vẫn liên tục phản đối yêu cầu này, khẳng định làm giàu uranium là quyền mà họ quyết tâm bảo vệ.
Một câu hỏi lớn là Iran sẽ làm gì với khoảng 440 kg uranium làm giàu cấp độ 60% của mình. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran còn sở hữu khoảng 11 tấn uranium được làm giàu ở các cấp độ khác nhau.
Một quan chức Mỹ nói với các phóng viên hôm 24/5 rằng Mỹ và Iran đã đồng ý về mặt nguyên tắc đối với một thỏa thuận, trong đó có cam kết của Tehran về việc xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao. Quan chức này cho biết thêm phương thức xử lý cụ thể đang được hai bên thương lượng.
Một câu hỏi khác đặt ra là liệu Iran có thể tiếp tục làm giàu uranium trong tương lai hay không.
Quan chức Mỹ nói trên cho biết thỏa thuận không quy định lệnh dừng làm giàu uranium, đồng thời lưu ý rằng vấn đề này sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán tương lai. Trong những vòng đàm phán trước đây, Washington từng tìm cách buộc Tehran cam kết ngưng làm giàu uranium trong ít nhất 20 năm. Tuy nhiên, Iran từ chối và đề xuất khoảng thời gian ngắn hơn nhiều, khoảng 5 năm.
Ngoại trưởng Rubio đã phát tín hiệu rằng chính quyền Tổng thống Trump sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận tạm thời, dù điều đó có thể chưa lập tức tước bỏ khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran.
"Bạn không thể giải quyết một vấn đề hạt nhân chỉ trong vòng 72 giờ", ông Rubio phát biểu. Ngoại trưởng Mỹ cũng gợi ý rằng Washington có thể tiếp tục đe dọa tấn công quân sự nếu các cuộc đàm phán không đem lại kết quả trong vòng hai tháng tới.
Tuy nhiên, ba quan chức cấp cao Iran hôm 23/5 cho biết hai bên vẫn chưa thống nhất được bất kỳ điều khoản nào liên quan đến kho dự trữ hạt nhân.
Ban đầu, Iran không muốn đưa bất kỳ điều khoản nào về kho uranium làm giàu cấp độ cao vào thỏa thuận. Ba quan chức Iran giấu tên cho biết mọi vấn đề hạt nhân sẽ được đưa ra thương lượng trong vòng 30 đến 60 ngày tới. Hiện chưa rõ đề xuất mà phía Iran tuyên bố đã đồng ý có trùng với bản dự thảo ghi nhớ mà ông Trump đăng hồi cuối tuần không, hay đó chính là văn bản được quan chức Mỹ đề cập ngày 24/5.
Quyền kiểm soát eo biển Hormuz
Trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, các chuyến tàu chở dầu và khí đốt vẫn lưu thông thuận lợi qua eo biển Hormuz.
Sau khi xung đột bùng nổ, Iran đã phong tỏa eo biển bằng cách tấn công các tàu thương mại, khiến giao thông bị đình trệ, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Đến tháng 4, Mỹ áp lệnh phong tỏa đối với các cảng biển Iran cũng như tàu liên quan đến nước này trên phạm vi toàn cầu. Hiện tại, Iran đang cố khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển bằng cách thu phí qua lại.
Vì vậy, một câu hỏi lớn đặt ra là liệu Iran có mở cửa trở lại Hormuz và Mỹ có chấm dứt lệnh phong tỏa của mình hay không.
Việc Iran tìm cách lập "trạm thu phí" ở tuyến đường thủy này đã vi phạm các quy định hàng hải, vốn nghiêm cấm việc thu phí đối với tàu thuyền qua lại những tuyến đường thủy quốc tế.
Các quan chức Iran cho hay theo thỏa thuận đề xuất, trước mắt Iran sẽ đồng ý để tàu thuyền đi qua eo biển mà không phải trả phí. Đổi lại, Mỹ sẽ phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
Tổng thống Trump ngày 24/5 ra tín hiệu Mỹ có thể tính đến chuyện dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng Iran, nhưng lưu ý rằng biện pháp này "vẫn sẽ giữ nguyên hiệu lực cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận chính thức".
Tài sản bị đóng băng của Iran
Iran muốn thu hồi những tài sản bị đóng băng ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt quốc tế kéo dài suốt thời gian qua.
Tehran nói rằng thỏa thuận đề xuất sẽ giúp giải tỏa 25 tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa. Nhưng một quan chức Mỹ hôm 24/5 cho biết ở giai đoạn hiện nay, Mỹ chưa đưa ra đề nghị giải tỏa bất kỳ tài sản nào của Iran, song thêm rằng Washington sẵn sàng bắt đầu quá trình đó nếu Tehran thực hiện đúng các cam kết hạt nhân của mình. Ông từ chối nêu rõ những tài sản nào hoặc số lượng bao nhiêu sẽ được phá băng.
Vài tuần qua, Tổng thống Trump vẫn chỉ trích cựu tổng thống Barack Obama vì đã giải tỏa 1,7 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran vào năm 2015 theo thỏa thuận lúc bấy giờ nhằm đình chỉ hầu hết hoạt động hạt nhân mà Tehran theo đuổi. Ông Trump sau đó rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018.
Các lực lượng ủy nhiệm của Iran
Iran hỗ trợ các nhóm dân quân khắp khu vực, trong đó thế lực mạnh nhất là lực lượng Hezbollah ở Lebanon. Israel, đồng minh thân cận với Mỹ, đã liên tục đụng độ với Hezbollah trong những tuần gần đây, bất chấp lệnh ngừng bắn tại Lebanon.
Câu hỏi đặt ra là liệu thỏa thuận đề xuất có thể chấm dứt các cuộc giao tranh đang diễn ra giữa Israel và Hezbollah hay không. Một vấn đề khác là liệu Iran có kiềm chế được những lực lượng ủy nhiệm khác của mình trong khu vực không.
Iran cho biết theo thỏa thuận đề xuất, giao tranh sẽ chấm dứt trên mọi mặt trận, trong đó có cả Lebanon. Nhưng Mỹ không đề cập đến Hezbollah hay các lực lượng ủy nhiệm khác như một phần của đề xuất này.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết trong tuyên bố hôm 24/5 rằng ông đã điện đàm với Tổng thống Trump vào tối hôm trước, người đã tái khẳng định Israel có quyền tự vệ trước các mối đe dọa trên mọi mặt trận, kể cả Lebanon.
Kho tên lửa của Iran
Israel và các quốc gia Arab vùng Vịnh đều nằm trong tầm bắn tên lửa Iran, vì thế kho tên lửa nước này là một mối lo ngại lớn, đặc biệt đối với Tel Aviv.
Ngay từ đầu cuộc xung đột, chính quyền Tổng thống Trump đã tuyên bố Iran sẽ phải từ bỏ chương trình tên lửa đạn đạo hoặc hạn chế tầm bắn của chúng. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ hôm 24/5 tiết lộ thỏa thuận đang được thảo luận không đề cập đến kho tên lửa Iran.
Giới lãnh đạo Israel chắc chắn sẽ rất thất vọng với bất kỳ thỏa thuận nào không đề cập đến vấn đề tên lửa Iran. Trong tuyên bố hôm 24/5, Thủ tướng Netanyahu cho biết ông và ông Trump vẫn giữ chung quan điểm trong việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng các chuyên gia nhận định thỏa thuận đang được bàn thảo có thể còn cách rất xa các mục tiêu mà Israel hướng đến.
Một bất đồng chưa được giải quyết về vấn đề tên lửa có thể gieo mầm cho các cuộc xung đột tương lai, nếu Israel tự mình hành động để xóa sổ năng lực tên lửa Iran.
Theo phân tích của báo New York Times, số học sinh trường công từ mẫu giáo đến lớp 12 đã giảm tại 30 bang kể từ giữa những năm 2010. Các chuyên gia cảnh báo đây mới chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm," và tình hình sẽ còn tiếp tục xấu đi trong những năm tới.
Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến tình trạng sụt giảm tuyển sinh hiện nay là tỉ lệ sinh thấp kỷ lục tại Mỹ. Sau khi đạt đỉnh vào năm 2007, con số này đã giảm 24% trong gần hai thập kỷ qua.
Trung tâm Thống kê giáo dục quốc gia Mỹ (NCES) chỉ ra xu hướng giảm tuyển sinh sẽ còn tiếp diễn trong nhiều năm tới.
Bà Marguerite Roza, giám đốc Edunomics Lab - nhóm nghiên cứu về tài chính giáo dục - thuộc Đại học Georgetown, nhận định: "Năm nay thực ra mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm".
Không chỉ tỉ lệ sinh giảm, chi phí sinh hoạt leo thang tại các thành phố lớn cũng đang khiến nhiều gia đình rời đi. Giá nhà cao, áp lực tài chính và xu hướng làm việc linh hoạt sau đại dịch COVID-19 khiến nhiều người chuyển ra ngoại ô hoặc tới các bang có mức sống dễ chịu hơn.
Tại Portland (bang Oregon) - nơi có khoảng 44.000 học sinh trường công - số lượng tuyển sinh đã giảm 9% kể từ năm 2014. Bà Kimberlee Armstrong, giám đốc hệ thống trường công của thành phố, cho biết nguyên nhân không chỉ là ít trẻ em hơn, mà còn là việc cả gia đình rời khỏi thành phố.
"Mọi người đang chọn nuôi con ở nơi khác, chuyển ra ngoại ô hoặc những nơi có giá nhà ở phải chăng hơn", bà nói. "Thành phố Portland không chỉ mất đi học sinh, mà chúng tôi còn đang mất đi các gia đình".
Hệ thống trường công Portland hiện phải đối mặt với khoản thâm hụt ngân sách khoảng 50 triệu USD vào năm 2027 và đang tính tới khả năng sa thải nhân sự hoặc đóng cửa trường học.
Dù số trẻ vào mẫu giáo năm nay cao hơn dự kiến, giới chức giáo dục địa phương cho rằng điều đó không đủ để đảo ngược xu thế dài hạn.
Tại Denver (bang Colorado), xu hướng suy giảm học sinh bắt đầu từ năm 2020 do tỉ lệ sinh thấp nhiều năm và chi phí sinh hoạt tăng cao. Thành phố này từng ghi nhận sự phục hồi nhờ làn sóng nhập cư mạnh từ năm 2022 đến 2024, khi hàng nghìn trẻ em mới gia nhập hệ thống trường học.
Tuy nhiên, dưới các biện pháp siết nhập cư gần đây của chính quyền Tổng thống Trump, số học sinh tại Denver lại tiếp tục giảm.
Việc số học sinh suy giảm không chỉ ảnh hưởng tới lớp học, mà còn trực tiếp tác động đến tài chính của các khu trường công.
Tại Mỹ, ngân sách trường công thường được phân bổ dựa trên số lượng tuyển sinh. Ít học sinh đồng nghĩa với ít tiền hơn để duy trì cơ sở vật chất, trả lương giáo viên và duy trì chất lượng giảng dạy.
Để cắt giảm chi tiêu, nhiều trường buộc phải loại bỏ các môn tự chọn, giảm lớp nâng cao hoặc thu hẹp hoạt động ngoại khóa.
Các chuyên gia cảnh báo đây có thể trở thành một "vòng xoáy suy giảm": khi chất lượng chương trình học giảm xuống, càng nhiều gia đình sẽ rời bỏ trường công để chuyển sang trường tư, giáo dục tại nhà hoặc trường trực tuyến.
Một trong những giải pháp được nhiều địa phương cân nhắc là đóng cửa trường học. Tuy nhiên, đây thường là quyết định gây nhiều tranh cãi vì liên quan trực tiếp tới cộng đồng dân cư, giáo viên và học sinh.
Câu chuyện tại Pittsburgh (bang Pennsylvania) còn đáng lo ngại hơn. Hội đồng giáo dục tại đây đang xem xét lại kế hoạch đóng cửa chín trường học sau khi hệ thống trường công của thành phố mất khoảng 25% số học sinh trong thập kỷ qua.
Ông Gene Walker, chủ tịch hội đồng giáo dục Pittsburgh, cho rằng việc tái cơ cấu là điều cần thiết để tập trung nguồn lực cho các trường còn lại, giúp duy trì các môn nghệ thuật, âm nhạc và ngoại ngữ cho học sinh.
Dù một số nhà nhân khẩu học tin rằng tỉ lệ sinh tại Mỹ có thể phục hồi nếu nhiều phụ nữ chỉ trì hoãn việc sinh con sang độ tuổi 30 hoặc 40, phần lớn chuyên gia cho rằng hệ thống trường công vẫn phải chuẩn bị cho một giai đoạn co hẹp kéo dài.
"Nếu chúng tôi chờ thêm 10 đến 15 năm nữa, tôi không chắc các trường công này còn tồn tại được không", ông Walker nói.
Theo Đài NBC News, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) vừa chia sẻ những hình ảnh đầu tiên của Trái đất được chụp từ sứ mệnh Artemis II, khi phi hành đoàn tiếp tục hành trình tiến về phía Mặt trăng.
Các bức ảnh ghi lại hình ảnh Trái đất phía sau tàu vũ trụ Orion, cho thấy hành tinh quê hương của chúng ta đang tỏa sáng rực rỡ với những vầng cực quang huyền ảo.
Một bức hình do Chỉ huy sứ mệnh Reid Wiseman chụp vào ngày 2-4 qua cửa sổ tàu Orion, ghi lại hình ảnh Trái đất ở trạng thái ngược sáng, với cực quang xuất hiện ở góc trên bên phải và góc dưới bên trái.
Cực quang là hiện tượng ánh sáng nhiều màu xuất hiện trên bầu trời, xảy ra khi các hạt mang năng lượng từ Mặt trời va chạm với khí quyển Trái đất.
Theo bà Lakiesha Hawkins - Phó giám đốc chương trình Artemis, ánh sáng hoàng đạo cũng hiện rõ ở góc dưới bên phải khi Trái đất che khuất Mặt trời.
Ánh sáng hoàng đạo là một vệt sáng mờ hình nón xuất hiện ở chân trời phía tây ngay sau khi Mặt trời lặn, hoặc phía đông trước khi Mặt trời mọc. Đây là hiện tượng bụi vũ trụ phản chiếu ánh sáng Mặt trời.
Một bức ảnh khác cũng do ông Wiseman chụp ghi lại đường phân sáng tối - ranh giới phân chia vùng ban ngày và ban đêm trên Trái đất.
"Anh ấy đã chia sẻ cho chúng tôi những bức hình thật tuyệt vời", bà Hawkins nói.
Những hình ảnh này được ghi lại sau khi phi hành đoàn hoàn thành lần đốt động cơ đưa tàu vào quỹ đạo chuyển tiếp lên Mặt trăng vào ngày 2-4.
Bà Hawkins cho biết trong ngày thứ ba của sứ mệnh, các hệ thống vẫn hoạt động bình thường và phi hành đoàn đang trong trạng thái tinh thần rất tốt.
Bốn thành viên phi hành đoàn gồm các phi hành gia NASA Wiseman, Victor Glover, Christina Koch cùng phi hành gia Canada Jeremy Hansen đã phóng tàu vào ngày 1-4 (giờ địa phương), khởi đầu chuyến hành trình kéo dài 10 ngày.
Tính đến ngày 3-4, họ đã cách Trái đất hơn 160.000km, với khoảng 240.000km nữa là tới Mặt trăng.
Sứ mệnh Artemis II không bao gồm việc đổ bộ lên Mặt trăng, mà được thiết kế như một bước đệm hướng tới mục tiêu hạ cánh vào năm 2028.
Cột mốc quan trọng tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 6-4, khi phi hành đoàn dự kiến bay vòng quanh Mặt trăng - hành trình có thể đánh dấu chuyến đi xa Trái đất nhất trong lịch sử nhân loại, vượt qua kỷ lục 400.171km từng được các phi hành gia Apollo 13 thiết lập vào năm 1970.
