Không ai nhớ rõ mốc thời gian chính xác về sự ra đời của bún suông (hay còn gọi là bún đuông). Theo những người bán bún suông lâu năm, món ăn này xuất hiện tại Trà Vinh (cũ) từ khoảng 60 – 70 năm trước, bắt nguồn từ đôi bàn tay khéo léo của cộng đồng người Kinh sinh sống tại đây.
Tên gọi bún suông xuất phát từ chính hình dáng của thành phần của chả tép. Tép tươi sau khi xay nhuyễn được nặn thành những sợi thon dài, phình to ở giữa, có màu vàng cam óng ả. Bề ngoài của miếng chả thoạt nhìn rất giống con đuông dừa – một đặc sản của miệt vườn miền Tây. Qua thời gian, lâu dần người dân đọc trại từ “bún đuông” thành “bún suông”, và cái tên mộc mạc ấy gắn liền với món ăn này cho đến tận bây giờ.
Bà Hùi Yến (50 tuổi, ngụ phường Long Đức, Vĩnh Long) – chủ quán bún suông cho biết, chất lượng của chả tép chính là yếu tố quyết định sự thành bại của tô bún suông. Ngay từ khâu tuyển chọn nguyên liệu, người nấu đã phải rất khắt khe, tép phải tươi mới làm ra chả ngon được.
“Chả suông chuẩn vị phải được làm 100% từ tép bạc đất thiên nhiên, tuyệt đối không dùng tép nuôi để giữ độ giòn ngọt. Cứ 1 kg tép tươi nguyên liệu mới quết ra được khoảng 600 gr chả suông thành phẩm”, bà Yến nói.
Theo bà Yến, tép đem về phải tươi rói, chưa ngả màu. Sau khi lột vỏ, rút chỉ đen, tép được lau thật khô để tránh bị bở thịt rồi mang đi giã hoặc xay nhuyễn cùng tỏi, hành tím, tiêu, nước mắm và một chút bột năng nhằm tạo độ kết dính. Để miếng chả ánh lên màu cam bắt mắt, người thợ thường điểm xuyết thêm chút dầu hạt điều.
“Hỗn hợp này phải được quết đi quết lại nhiều lần bằng tay thì chả mới đạt độ dai lý tưởng. Sau đó, tép được cho vào túi ni lông sạch, cắt một góc nhỏ ở đáy và nặn trực tiếp thành các dải dài vào nồi nước dùng đang sôi sùng sục. Khi chín, những dải chả nổi lên mặt nước, cắn vào dai sần sật, vị ngọt từ thịt tép ứa ra vô cùng đậm đà”, bà Yến chia sẻ thêm.
Một tô bún suông hoàn chỉnh thường có giá dao động từ 45.000 – 50.000 đồng, ăn kèm với móng giò, thịt ba chỉ, da heo, huyết và chan ngập thứ nước dùng được ninh từ xương ống.
Điểm làm nên dấu ấn khó phai của bún suông không chỉ nằm ở chả tôm mà còn ở thứ nước lèo đặc trưng. Xương heo phải được hầm kỹ trên lửa nhỏ suốt 5 giờ đồng hồ, người nấu phải túc trực vớt bọt liên tục để nước dùng trong và có vị ngọt sâu. Nhiều nơi còn kỹ lưỡng bỏ thêm tôm khô, mực khô hoặc củ cải trắng để tăng độ ngọt tự nhiên.
Hai bạn Thiên Nhi và Thảo Nhi (26 tuổi, ngụ phường Hòa Thuận, Vĩnh Long) vui vẻ cho biết: “Chúng mình cực kỳ ghiền món này vì hương vị vô cùng ấn tượng. Độ thơm dai của chả suông hòa với vị ngọt từ nước hầm xương thật sự rất bắt miệng. Đặc biệt, nước lèo có sự khác biệt hoàn toàn, sự kết hợp giữa tương hạt giã nhuyễn bùi béo và nước cốt me chua thanh, tạo nên hương vị đặc trưng cho món ăn này”.
Đồng tình với quan điểm trên, anh Trần Chân (32 tuổi, ngụ phường Long Châu, Vĩnh Long) chia sẻ về bí quyết thưởng thức: “Ăn bún suông là phải ăn kèm loại bún gạo sợi nhỏ có pha chút bột năng để sợi bún dai mềm, không bị nát trong nước nóng. Ngoài chả tôm, tô bún còn có vài lát thịt ba chỉ luộc thái mỏng, khoanh giò heo hay miếng da heo luộc giòn rụm. Khi ăn, gắp một dải chả suông chấm đẫm vào chén tương đen pha sa tế cay nồng, gắp thêm chút bắp chuối bào, rau muống chẻ và xà lách… tất cả hòa quyện giúp nâng tầm món ăn lên một hương vị ngon khó tả”.
Năm 2013, bún suông vinh dự góp mặt trong top 10 món ngon của Việt Nam được Tổ chức Kỷ lục châu Á xác lập kỷ lục những món ăn, đặc sản quà tặng của Việt Nam.
Món ăn này không chỉ là món ăn làm ấm lòng thực khách mà còn là minh chứng rõ nét cho sự sáng tạo trong việc tận dụng nguồn thủy sản bản địa phong phú của đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời thể hiện kỹ năng phối hợp gia vị điêu luyện trong văn hóa ẩm thực Nam bộ.
Ở TP.HCM, đi xe đạp giờ tan tầm đồng nghĩa với thời gian "chôn chân" trên đường lâu hơn, nối dài cảm giác mệt mỏi. PV Thanh Niên vừa có trải nghiệm "ngược đời", đó là đạp xe vào giờ cao điểm. Hành trình không chỉ thử thách về thể lực, giúp mở ra những góc nhìn mới mà còn là buổi tập thể dục "2 trong 1" thú vị.
Hơn 17 giờ, ngày 17.4, PV bắt đầu hành trình đạp xe 24 km từ trụ sở Báo Thanh Niên, đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Xuân Hòa về nhà ở phường Long Bình. PV sử dụng xe đạp gấp - loại xe nhỏ, có thể gấp gọn, thuận tiện mang lên metro, xe buýt...
Đường phố giờ tan tầm đông đúc, dù bạn di chuyển bằng phương tiện nào cũng khó mà đi nhanh. Giữa dòng xe cộ, chiếc xe đạp gấp lọt thỏm nhưng lại giúp việc di chuyển linh hoạt hơn.
Nhiều người điều khiển xe máy trong lúc dừng đèn đỏ tò mò, hỏi PV: "Người lớn mà đạp xe nhỏ xíu vậy? Xe nhỏ đạp mỏi chân không?..." Cuộc đối thoại vài giây làm rút ngắn thời gian chờ đợi. Đèn xanh bật lên, đoàn xe máy vụt qua, PV túc tắc tiếp tục hành trình.
Thử thách đầu tiên là vượt qua cầu Ba Son. Là người đang sống ở TP.HCM, độc giả từng có trải nghiệm đạp xe qua cây cầu này chưa?
Khi đi xe máy lên dốc cao, bạn chỉ cần ngồi yên và vặn thúc ga. Thao tác nhỏ gần như chẳng tốn năng lượng, bạn đã qua cầu nhanh chóng. Còn khi đạp xe, bạn cần nỗ lực hơn, tập trung hơn vào từng vòng quay. Bạn sẽ mệt, sẽ thở gấp, sẽ phải tháo khẩu trang chắn bụi ra cho dễ thở…
Nhưng chắc chắn, bạn sẽ thấy cơn gió từ sông Sài Gòn phả vào mặt bỗng dưng mát hơn ngày thường. Chẳng phải nhiều người khi cảm thấy mệt mỏi hay căng thẳng cũng muốn có được giây phút thư giãn, ngồi ở bờ sông đón cơn gió mát hay sao?
Xuống dốc cầu Ba Son, đạp xe thêm khoảng 2 km nữa, bạn đến giao lộ Mai Chí Thọ - Nguyễn Cơ Thạch, nơi có làn đường riêng của xe đạp.
Làn xe đạp ở TP.HCM đưa vào sử dụng ngày 31.12.2025, tổng chiều dài gần 6 km. Làn được cải tạo trên vỉa hè rộng, bắt đầu từ đoạn giao Mai Chí Thọ với đường Nguyễn Cơ Thạch đến D1.
Đối lập với cảm giác nguy hiểm khi đi giữa dòng xe cộ trên những cung đường trước đó, làn xe đạp tạo cho bạn sự an toàn tuyệt đối. Khi đạp xe ở đây, bạn sẽ có cảm nhận như mình được tách khỏi nhịp sống đô thị, tách khỏi dòng người đi xe máy. Bạn cũng sẽ thấy thư giãn nhờ hàng cây phủ xanh mát rượi.
Theo ghi nhận của PV, giờ tan tầm không có quá nhiều người đi xe đạp trên làn riêng. PV chỉ gặp 1 học sinh, 1 thanh niên và vài người chạy bộ trên vỉa hè. Tuy nhiên, khi đến giao lộ Mai Chí Thọ và Trần Quý Kiên, PV thấy một người đàn ông đi xe máy đang chờ đèn đỏ ngay trên làn xe đạp. Tình trạng lấn chiếm, đi sai làn đường vẫn xảy ra.
Rời đại lộ Mai Chí Thọ thì trời tối. Đường sá vẫn đông đúc. Không khí vùng ven thành phố dịu mát hơn. Di chuyển vào ban đêm, người đạp xe cần lưu ý quan sát đoạn đường có nhiều ổ gà và trang bị đèn nháy, áo phản quang... để đảm bảo an toàn.
Đọng lại sau chuyến đi không phải là cảm giác mệt mỏi mà là niềm hạnh phúc khi đi trên làn riêng xe đạp. Ở Việt Nam, mấy chục năm qua xe đạp là phương tiện di chuyển chính của nhiều thế hệ, nhiều đối tượng, đặc biệt là học sinh. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông vắng bóng làn đường xe đạp.
Sau thời gian sử dụng, tuyến đường này đánh dấu bước ngoặt của TP.HCM trong quá trình "trả lại vị thế cho xe đạp". Quãng đường gần 6 km không dài, chưa đủ kết nối... nhưng đây là viên gạch đầu tiên để thành phố đánh giá hiệu quả để nhân rộng.
Làn đường còn tác động đến tâm lý người dân, xóa bỏ định kiến cho rằng đi xe đạp ở TP.HCM không an toàn. Ngoài ra còn tiếp thêm động lực cho những ai muốn đạp xe đi làm thay cho xe máy - xu hướng của giao thông xanh và bền vững.
Gần 19 giờ, PV về đến nhà ở phường Long Bình, kết thúc hành trình 24 km trong gần 2 tiếng. Thời gian có vẻ dài, quãng đường có vẻ xa nhưng bù lại là cảm giác hài lòng.
Thay vì mất hơn 1 tiếng ngồi trên xe máy về nhà, rồi tốn thêm 1 tiếng chạy bộ tập thể dục, PV kết hợp cả hai vào một hành trình trải nghiệm. 2 tiếng đạp xe đâu phải vì rảnh rỗi, mà để cuộc sống có thêm trải nghiệm thú vị phải không?
Sau quá trình điều tra, thẩm định hồ sơ kỹ lưỡng kéo dài nhiều năm, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã chính thức công nhận linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp là vị tử đạo. Đây là lần đầu tiên một thánh lễ tuyên phong Chân phước được tổ chức tại Việt Nam.
Ngày 25.11.2024 đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với Giáo hội Công giáo Việt Nam khi Văn phòng Báo chí Tòa Thánh công bố sắc lệnh nhìn nhận linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp là vị tử đạo. Quyết định này mở đường cho lễ tuyên phong Chân phước (hay còn gọi là Á Thánh, là giai đoạn thứ 3 trong tiến trình 4 bước phong thánh (Tôi tớ Chúa - Đáng kính - Chân phước - Hiển thánh), một tước hiệu dành cho những người có đời sống thánh thiện và hy sinh vì đức tin.
Linh mục Trương Bửu Diệp sinh ngày 1.1.1897 tại họ đạo Cồn Phước (An Giang). Sau thời gian tu học tại Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng và Đại chủng viện Nam Vang (Campuchia), ông được thụ phong linh mục năm 1924.
Từ năm 1930, ông đảm nhiệm vai trò cha sở họ đạo Tắc Sậy (Bạc Liêu). Trong nhiều năm mục vụ, linh mục Diệp nổi tiếng với đời sống giản dị, tận tụy chăm sóc đoàn chiên và đặc biệt yêu thương người nghèo khó, bệnh tật mà không phân biệt lương - giáo.
Tiến trình xin tuyên phong Chân phước cho linh mục Trương Bửu Diệp (thường được giáo dân gọi thân thương là Cha Diệp) bắt đầu từ cấp giáo phận vào năm 2011.
Theo Linh mục Phêrô Vũ Văn Hài, Tổng Đại diện giáo phận Cần Thơ, đây là một quá trình bền bỉ nhằm chứng minh "hương thơm công đức", tức là sự nổi tiếng về đời sống thánh thiện và lòng sùng kính của người dân dành cho ngài suốt hơn 80 năm qua.
Hành trình thẩm định không chỉ gói gọn tại Việt Nam. Để trả lời cho câu hỏi về nguồn gốc và các bút tích của Cha Diệp, Ủy ban Lịch sử của giáo phận Cần Thơ đã đi tìm các tài liệu ở nhiều nơi, kể cả nước ngoài. Các chuyên gia cũng đã đến Phnom Penh (Campuchia) - nơi Ngài từng tu học và nhiều giáo xứ tại An Giang, Cần Thơ để thu thập từng mẩu thông tin nhỏ nhất về gia đình và cuộc đời mục vụ của ngài.
Trong giai đoạn 2011 - 2017, cuộc điều tra đã tiếp cận được 23 nhân chứng và rất nhiều tài liệu quan trọng. May mắn thay, trong đó có 2 cụ bà hơn 80 tuổi chính là những nhân chứng sống, nằm trong số 70 giáo dân từng bị bắt cùng với Cha Diệp thời điểm đó. Một trong những điểm mấu chốt của hồ sơ là xác minh cái chết của linh mục vào ngày 12.3.1946 tại Cây Gừa.
Theo hồ sơ của giáo phận Cần Thơ, thi thể ngài được tìm thấy với vết thương chí mạng từ kiếm Nhật - loại vũ khí đặc trưng của binh lính tại khu vực thời điểm đó.
Một khía cạnh quan trọng khác trong hành trình 13 năm điều tra là chứng minh "lòng sùng kính bền bỉ". Giáo phận muốn làm rõ việc người dân đến với Cha Diệp là một chiều sâu đức tin hay chỉ là hiện tượng nhất thời.
Kết quả thẩm định cho thấy, từ những năm 1980 đến nay, dòng người đổ về Tắc Sậy ngày càng đông, không phân biệt Công giáo hay các tôn giáo khác. Lòng dân đã "phong thánh" cho ngài từ lâu bởi lối sống không phân biệt đối xử, luôn bảo vệ người nghèo và trẻ em giữa thời loạn lạc.
Sau khi giáo phận Cần Thơ hoàn tất hồ sơ vào năm 2017, Bộ Tuyên thánh tại Vatican đã lập một hội đồng độc lập gồm các chuyên gia lịch sử và thần học để giám định lại toàn bộ tài liệu trước khi trình lên Đức Giáo hoàng.
Ngày 25.11.2024, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã chính thức ban hành sắc lệnh nhìn nhận sự hy sinh vì đức tin của linh mục Trương Bửu Diệp.
Theo kế hoạch, vào ngày 2.7 tới, Trung tâm Hành hương Tắc Sậy sẽ trở thành tâm điểm với thánh lễ tuyên phong Chân phước. Đây là lần đầu tiên một nghi thức tuyên phong Chân phước được tổ chức ngay tại mảnh đất nơi vị mục tử đã sống và nằm xuống.
Dự kiến, hơn 100.000 giáo dân từ khắp nơi trên thế giới sẽ trở về Tắc Sậy để chứng kiến thời khắc diễn ra thánh lễ lịch sử này, vinh danh một vị mục tử với thông điệp bất diệt về tình yêu thương và sự hy sinh.
Ngày 5.5, ông Lê Văn Toàn, Trưởng thôn Vĩnh Hội, xã Cát Tiến, tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định) cho biết dân làng đã hoàn tất việc mai táng cho cá Ông dạt vào biển Cát Tiến ngày 4.5.
Vài ngày qua, bãi biển thôn Vĩnh Hội phủ một màu trầm lặng khác thường. Giữa tiếng sóng đều đặn, hàng trăm người dân lặng lẽ tụ về, đứng thành vòng tròn quanh một ụ cát vừa được đắp. Ở đó, một "đám tang đặc biệt" đang diễn ra, lễ tiễn đưa cá Ông nặng hơn 2 tấn vừa dạt vào bờ.
Ước tính khoảng 400 người của vài thôn, làng có mặt. Mọi nghi thức đưa tiễn diễn ra trong sự trang nghiêm, xen lẫn nhịp khẩn trương của một buổi mai táng cá ông quen thuộc ở vùng biển này.
Ông Toàn cho biết khoảng 14 giờ ngày 3.5, ngư dân phát hiện cá mắc cạn gần bờ trong tình trạng suy yếu. Trên thân cá xuất hiện nhiều vết thương, đặc biệt ở vùng lưng và mắt.
"Thấy cá còn sống, bà con không ai bảo ai, lao xuống biển đẩy cá ra. Người kéo, người lội, người dùng dây hỗ trợ, cố đưa cá trở lại vùng nước sâu," ông Toàn kể.
Nỗ lực đưa cá ra khơi kéo dài suốt nhiều giờ. Với ngư dân nơi đây, cứu được cá Ông không chỉ là hành động nhân đạo mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Thế nhưng, đến trưa 4.5, xác cá voi được phát hiện cách bờ vài trăm mét. Con cá dài khoảng 4 m, nặng ước hơn 2 tấn. Khi cá được đưa vào bờ, nhiều người không giấu được tiếc nuối.
Thông tin nhanh chóng được báo lên chính quyền địa phương. Một cuộc họp ngắn giữa Ban Vạn đầm và các bậc cao niên được tổ chức ngay trên bãi biển để thống nhất phương án mai táng.
Theo tập tục, tang lễ cá Ông thường kéo dài nhiều ngày. Tuy nhiên, trong trường hợp này, việc mai táng được quyết định thực hiện ngay trong chiều 4.5.
"Thầy xem ngày, nói phải làm liền trong ngày. Cá lớn quá, để lâu sẽ ảnh hưởng môi trường. Nên vừa làm nhanh, vừa phải đảm bảo đầy đủ nghi thức," ông Toàn nói.
Không có quan tài vì kích thước cá quá lớn. Người dân dùng bạt, vải đỏ, giấy đỏ để khâm liệm. Dù giản lược về hình thức, nhưng các lễ vật vẫn được chuẩn bị đầy đủ gồm kim ngân, trà quả… đặt trang trọng bên cạnh.
Khó khăn lớn nhất là khâu vận chuyển. Xác cá Ông nặng hàng tấn không thể di chuyển thủ công. Người dân phải thuê xe múc và công nông để đưa xác cá từ mép nước lên vị trí chôn cất.
Chi phí cho toàn bộ tang lễ khoảng 15 triệu đồng, do bà con ngư dân tự nguyện đóng góp.
Đối với ngư dân miền biển, cá Ông không chỉ là sinh vật biển mà còn là biểu tượng của sự che chở. Họ tin cá Ông từng cứu người gặp nạn, dẫn đường cho tàu thuyền trong những chuyến ra khơi đầy sóng gió. Bởi vậy, khi cá dạt vào bờ, việc tổ chức tang lễ chu đáo được xem như một nghĩa cử thiêng liêng.
Đến khoảng 19 giờ 30 cùng ngày, lễ an táng hoàn tất. Một ngôi mộ cát được đắp lên, không xây dựng kiên cố, nằm lặng lẽ bên bờ biển.
Theo tục lệ địa phương, sau 2 – 3 năm, khi phần thịt đã phân hủy, người dân sẽ làm lễ cải táng, đưa bộ xương vào Lăng ông Nam Hải để thờ phụng cùng các cá Ông khác.
"Đây là cá Ông lớn nhất từ trước đến nay dạt vào bờ biển của thôn. Trước đó thôn chỉ ghi nhận cá ông lụy bờ nặng vài tạ. Hiện Lăng ông Nam Hải ở thôn đang thờ phụ 3 bộ hài cốt cá Ông, 1 cá Ông khác mới chôn cất khoảng 1 năm chưa đến thời điểm cải táng", ông Toàn nói.
Cũng theo ông Toàn, trong những ngày tới, người dân sẽ tiếp tục thay nhau đến thắp nhang, dâng lễ vật. Những nén nhang không chỉ là sự tiễn biệt, mà còn gửi gắm một niềm tin quen thuộc của làng biển mong cho mỗi chuyến ra khơi đều bình an, thuận buồm xuôi gió. Sau 3 ngày, việc cúng viếng sẽ kết thúc cho đến thời điểm cải táng.
