Ngay từ buổi đầu của loài người, khảo cổ học đã cho thấy dấu vết của lòng biết ơn. Những ngôi mộ cổ xưa với đồ tùy táng cho thấy con người đã tưởng nhớ và tri ân người đã khuất.
Những đền thờ cổ đại của các nền văn minh Ai Cập, Hy Lạp và Maya đều được dựng lên để tỏ lòng biết ơn thần linh và tổ tiên.
Ở nhiều quốc gia, tượng đài và lễ tưởng niệm được dựng lên để tri ân những người đã hy sinh vì cộng đồng.
Có thể nói, văn minh nhân loại là một hình thức lớn của lòng biết ơn đối với quá khứ. Trong truyền thống Việt Nam, lòng biết ơn được coi là nền tảng của đạo làm người.
Từ thuở nhỏ, trẻ em đã được dạy “uống nước nhớ nguồn”. Một câu ngắn gọn nhưng chứa đựng cả một triết lý đạo đức. Hay “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Những câu tục ngữ ấy không chỉ là lời khuyên đạo đức mà là một hệ giá trị văn hóa.
Trong đời sống, lòng biết ơn được thể hiện qua nhiều phong tục như thờ cúng tổ tiên, giỗ chạp, lễ tết, tưởng niệm anh hùng dân tộc. Từ những ngôi đình làng đến các đền thờ như Đền Hùng, truyền thống ấy nhắc nhở rằng mỗi người đều là kết quả của một dòng chảy lịch sử.
Trong gia đình, cha mẹ dạy con cái phải kính trên nhường dưới nhớ, công sinh thành, biết ơn thầy cô. Đó là những bài học đầu tiên của đạo làm người.
Có thể nhìn lòng biết ơn theo 3 tầng – từ gần với bản năng đến chiều sâu tinh thần với độ “sâu nặng ” tăng dần. Biết ơn sinh học – nền tảng của sự sống. Đó là sự gắn bó tự nhiên với người nuôi dưỡng: cha mẹ, người chăm sóc, môi trường nuôi sống (đất, nước, thiên nhiên). Ở tầng này, biết ơn gần với bản năng đáp lại, tạo ra tình thân, sự trung thành, cảm giác an toàn.
Biết ơn vật chất – tầng của trao nhận hữu hình. Đó là biết ơn những gì ta được cho, được giúp như tiền bạc, cơ hội, điều kiện sống, sự hỗ trợ cụ thể trong lúc khó khăn. Tầng này dễ nhận thấy, nhưng cũng dễ phai nhạt nếu chỉ dừng ở “trả ơn – đền ơn”.
Tâng sâu nhất chính là biết ơn tinh thần. Đây là biết ơn những gì định hình con người mình: sự giáo dục, khai mở trí tuệ; sự dẫn dắt, truyền cảm hứng; truyền thống, giá trị văn hóa.
Trong văn hóa Á Đông, điều này kết tinh trong đạo “Quân – Sư – Phụ”: ơn sinh thành (Phụ), ơn dẫn dắt trí tuệ (Sư), ơn định hướng lý tưởng (Quân). Tầng này sâu nhất vì không chỉ nuôi ta sống, mà giúp ta “trở thành”, không chỉ cho ta cái có mà cho ta cách để tạo ra giá trị. Nó có sự ảnh hưởng lâu dài, xuyên suốt cả cuộc đời và thế hệ sau.
Một người có thể quên một món quà, nhưng khó quên một người đã thay đổi cách mình nhìn thế giới. Đôi khi, một lời dạy, một sự khai sáng, một niềm tin được trao còn lớn hơn mọi hỗ trợ vật chất.
Biết ơn tạo ra khiêm nhường mở cửa cho mọi đức tính. Từ biết ơn dẫn đến nhân ái, bao dung, dũng cảm và sự hy sinh.
Tuy nhiên, khi xã hội phát triển nhanh, biết ơn sinh học dễ bị lãng quên (xa gia đình, thiên nhiên). Biết ơn vật chất dễ bị “bình thường hóa” (mọi thứ sẵn có). Tinh thần tri ân đôi khi bị thay thế bằng tâm lý đòi hỏi. Nhiều người quen với việc nhận mà ít khi nghĩ đến việc cảm ơn.
Có nhiều nguyên nhân sâu xa. Ngày nay, con người được khuyến khích khẳng định cái tôi. Điều đó có mặt tích cực, nhưng nếu đi quá xa sẽ khiến người ta quên rằng mình trưởng thành nhờ người khác.
Nhịp sống nhanh cũng khiến con người ít có thời gian suy ngẫm. Khi mọi thứ trôi qua quá nhanh, người ta dễ quên những ân nghĩa.
Chúng ta đang sống trong một xã hội tiêu dùng, nhiều giá trị được đo bằng lợi ích và vật chất. Khi mọi thứ đều có thể mua bán, lòng biết ơn dễ bị xem nhẹ.
Bên cạnh đó, công nghệ và mạng xã hội đôi khi khuyến khích sự phán xét, so sánh và chỉ trích hơn là sự trân trọng.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), câu chuyện về lòng biết ơn càng trở nên quan trọng. AI có thể giúp con người làm việc nhanh hơn, học nhanh hơn, thậm chí sáng tạo nhanh hơn. AI hiện nay không có “cảm nhận được nhận”, không có ký ức sống như con người, không có cảm xúc thật. Nên AI chỉ có thể mô phỏng, chưa thể trải nghiệm.
AI có thể học cách nói lời cảm ơn đúng lúc, ghi nhận công lao người khác, phản hồi một cách trân trọng. Đây là văn hóa giao tiếp số. AI trong tương lai có thể phản hồi tốt hơn với giao tiếp lịch sự. Các mô hình có thể nhận diện giọng điệu, nhận diện ý định giao tiếp. Nếu người dùng lịch sự, hợp tác, tôn trọng AI có thể phản hồi thân thiện hơn, hỗ trợ sâu hơn.
Nếu chúng ta quen ra lệnh cho mọi thứ xung quanh, rất có thể một ngày nào đó ta cũng sẽ nói chuyện với nhau bằng giọng điệu ấy. Nhưng nếu ta vẫn giữ những từ giản dị như “xin giúp”, “làm ơn”, “cảm ơn”, thì dù thế giới có đầy những cỗ máy thông minh, ngôn ngữ của con người vẫn còn hơi ấm của sự tử tế.
Có lẽ trong tương lai, khi người ta nói về văn minh của kỷ nguyên AI, không bắt đầu từ những phòng thí nghiệm lớn mà bắt đầu từ một điều rất nhỏ – một câu hỏi được viết ra với sự tôn trọng và một lời cảm ơn ở cuối câu.
Một xã hội đôi khi không được giữ vững chỉ bằng luật pháp hay sức mạnh. Nó được giữ vững bởi vô số sợi dây vô hình của niềm tin giữa con người. Và mỗi lời cảm ơn chân thành giống như một nút thắt nhỏ buộc những sợi dây ấy lại với nhau.
Có thể chúng ta không thay đổi được cả thế giới trong một ngày, nhưng chúng ta có thể làm cho thế giới quanh mình tốt đẹp hơn một chút, bắt đầu từ những điều giản dị nhất. Một nụ cười, một cái gật đầu và một lời cảm ơn.
Và có lẽ, giữa một thế giới đang thay đổi nhanh chóng bởi công nghệ và AI, điều quan trọng nhất để giữ cho con người vẫn là con người chính bởi điều rất giản dị ấy: biết nói lời cảm ơn đối với cuộc đời.
Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, với hơn 400 thỏa thuận hợp tác đang còn hiệu lực và gần 50 văn bản hợp tác mới được ký kết trong khuôn khổ hội nghị, có thể khẳng định rằng hợp tác giáo dục đại học giữa hai nước đang phát triển hết sức sôi động, thực chất và giàu tiềm năng.
Phát biểu tại hội nghị, Phó thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết hội nghị lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là hoạt động trọng tâm của Năm Hợp tác khoa học và giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga 2026, trong bối cảnh quan hệ hữu nghị truyền thống và Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Liên bang Nga được thúc đẩy và phát triển mạnh mẽ.
Trong các cuộc trao đổi, tiếp xúc giữa lãnh đạo cấp cao hai nước, các nhà lãnh đạo đã nhiều lần khẳng định cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa hợp tác về giáo dục - đào tạo, nhất là trong những lĩnh vực Nga có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu như quốc phòng - an ninh, văn hóa - nghệ thuật hàn lâm, thể dục - thể thao, các ngành khoa học cơ bản, năng lượng hạt nhân...
Phó thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc mong muốn hội nghị sẽ mở ra các chương trình hợp tác mới, liên kết đào tạo, hợp tác nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật, trao đổi giảng viên, sinh viên, mở phân hiệu tại Việt Nam... Từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường tình hữu nghị giữa Nhân dân hai nước Việt - Nga.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết hội nghị có sự tham dự của 62 cơ sở giáo dục đại học Liên bang Nga và gần 70 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.
Hiện Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, được xác định là đột phá chiến lược.
Đặc biệt, các xu thế lớn như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ bán dẫn, kinh tế xanh và phát triển bền vững đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế - xã hội toàn cầu. Trong bối cảnh đó, hợp tác giữa các quốc gia, đặc biệt là giữa các nền giáo dục đã trở thành yêu cầu tất yếu.
Trong khi đó Liên bang Nga đã khẳng định vai trò là một trung tâm khoa học, công nghệ và giáo dục hàng đầu thế giới.
"Sự tương đồng về nhu cầu phát triển và tính bổ trợ về thế mạnh giữa hai nền giáo dục mở ra dư địa hợp tác hết sức to lớn để hai bên nâng tầm hợp tác giáo dục đại học sang giai đoạn phát triển mới - giai đoạn hợp tác thực chất, chiều sâu, hiệu quả và cùng kiến tạo giá trị", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.
Thống kê của Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM) tính đến hôm nay (8.4), có 118 cơ sở đào tạo ĐH và CĐ trong cả nước đăng ký sử dụng điểm thi đánh giá năng lực để xét tuyển năm nay. Đáng chú ý, trong đó có nhiều trường quân đội.
Trong hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM có 8 trường thành viên gồm: Trường ĐH Bách khoa, Trường ĐH Khoa học tự nhiên, Trường ĐH Kinh tế-Luật, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, Trường ĐH Công nghệ thông tin, Trường ĐH Quốc tế, Trường ĐH An Giang, Trường ĐH Khoa học sức khỏe.
Trong số 99 đơn vị ĐH ngoài hệ thống, có nhiều các ĐH như: ĐH Đà Nẵng, ĐH Huế, ĐH Kinh tế quốc dân, ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Duy Tân…
Nhiều trường quân đội cũng xuất hiện trong danh sách này, như: Học viện Hải quân, Học viện Khoa học quân sự, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Hậu cần, Học viện Phòng không-Không quân, Học viện Quân y, Trường Sĩ quan công binh (Trường ĐH Ngô Quyền), Trường Sĩ quan lục quân 2 (Trường ĐH Nguyễn Huệ), Trường Sĩ quan đặc công, Trường Sĩ quan không quân, Trường Sĩ quan phòng hóa, Trường Sĩ quan thông tin (Trường ĐH Thông tin liên lạc), Trường Sĩ quan kỹ thuật quân sự (Trường ĐH Trần Đại Nghĩa)…
Ngoài ra, 11 trường CĐ cũng sử dụng điểm bài thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM để xét tuyển năm nay.
Danh sách 118 đơn vị ĐH-CĐ xét điểm thi đánh giá năng lực năm 2026 cụ thể như bảng sau:
Trước đó, sáng 5.4, 133.489 thí sinh đã tham dự đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức (đạt tỷ lệ 98,33% so với số thí sinh đăng ký dự thi). Kỳ thi đồng thời diễn ra tại 15 tỉnh, thành phố tính theo đơn vị hành chính sau sáp nhập, gồm: Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau. Không chỉ số thí sinh dự thi tăng cao kỷ lục, năm nay số đơn vị đăng ký sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển cũng tăng (năm 2025 có 111 đơn vị).
Thông tin TP.HCM dự kiến mở rộng xét tuyển, tiến tới bỏ kỳ thi lớp 10 trên Tuổi Trẻ Online thu hút sự quan tâm của đông đảo phụ huynh, giáo viên và học sinh, với nhiều ý kiến trái chiều.
Bạn đọc tên Trang kể đầu tư cho con ôn thi, gia đình đã phải chi khoảng 68 triệu đồng để con luyện ba môn chính cùng một môn chuyên. “Kỳ thi không chỉ tốn tiền mà còn tốn rất nhiều thời gian đưa đón. Học sinh và phụ huynh đều áp lực khi chọn nguyện vọng, canh điểm chuẩn trường chuyên” - bạn đọc này chia sẻ.
Cùng ý kiến, bạn đọc Nguyễn Chí Công cho rằng nên bỏ kỳ thi tuyển sinh lớp 10, thay vào đó tập trung nâng cao chất lượng dạy học và xây dựng hệ thống kiểm tra, đánh giá học sinh khách quan, thực chất hơn.
Theo bạn đọc này, giáo dục phổ thông mang tính phổ cập nên việc phân tuyến hoặc xét tuyển để học sinh được học tiếp lên lớp 10 - tương tự cấp tiểu học và THCS - là phù hợp.
Tương tự, bạn đọc Sao Xẹt cho biết bản thân hoàn toàn ủng hộ chủ trương bỏ thi tuyển lớp 10.
Ngay từ đầu năm học, giáo viên hoàn toàn có thể tổ chức kiểm tra để đánh giá, phân loại học sinh. Trong từng giai đoạn học tập, giáo viên tiếp tục theo dõi năng lực và định hướng phù hợp cho các em.
Cùng quan điểm, bạn đọc Út cho biết bản thân cũng từng trải qua giai đoạn con thi lớp 10 đầy áp lực nên ủng hộ mạnh mẽ việc bỏ kỳ thi. Theo bạn đọc này, cốt lõi vấn đề nằm ở công tác quản lý giáo dục.
“Bỏ thi sẽ mang lại nhiều lợi ích về xã hội, kinh tế, gia đình. Việc siết chất lượng giáo dục là trách nhiệm của ngành giáo dục và người lớn, không nên để học sinh mãi gánh áp lực thi cử”, bạn đọc chia sẻ.
Ở chiều ngược lại, không ít ý kiến cho rằng việc bỏ thi lớp 10 có thể dẫn đến nhiều hệ lụy. Một trong những lo ngại lớn nhất là tính công bằng khi chất lượng giữa các học sinh và chất lượng các trường THCS hiện chưa đồng đều.
Bạn đọc Tran Quang Dinh cho biết từng có năm TP.HCM bỏ thi lớp 10 và xét tuyển bằng học bạ. Cháu của ông học khá giỏi và được vào một trường THPT nhờ đúng tuyến. Tuy nhiên trong suốt ba năm THPT, giáo viên gặp nhiều khó khăn vì chất lượng học sinh trong cùng lớp chênh lệch quá lớn.
“Điều đó cho thấy nguy cơ làm đẹp học bạ hoàn toàn có thể xảy ra nếu bỏ thi tuyển”, bạn đọc nhận định.
Tương tự, bạn đọc Lão Nông Tri Điền cho rằng dù có đủ trường lớp và giáo viên thì vẫn cần duy trì thi tuyển, thay vì xét tuyển hoàn toàn.
Bởi kỳ thi giúp phân luồng học sinh rõ ràng hơn giữa học văn hóa và học nghề, đồng thời tạo động lực phấn đấu học tập.
“Nếu bỏ thi dễ dẫn đến tình trạng buông lỏng học tập, ngoài ra còn có nguy cơ phát sinh tiêu cực chạy điểm để vào trường tốt”, bạn đọc lo ngại.
Cùng ý kiến, bạn đọc Văn Oai Phùng mong TP.HCM duy trì kỳ thi tuyển lớp 10 vì hiện nay chưa có bộ công cụ đánh giá thống nhất trên toàn thành phố. Nếu chỉ xét tuyển bằng học bạ sẽ khó đảm bảo công bằng giữa các trường.
Ngành giáo dục có thể xây thêm trường ở những khu vực đông học sinh nhằm giảm tỉ lệ chọi, từ đó nâng tỉ lệ trúng tuyển vào lớp 10 công lập lên trên 70-80%.
"Chúng ta có thể nghiên cứu phương án thi tuyển bằng bài thi tổng hợp theo xu hướng năng lực, cho phép học sinh lựa chọn tổ hợp thế mạnh, thay vì chỉ tập trung vào một số môn cố định như hiện nay", bạn đọc này đề xuất.
