Quy tắc ‘7 ngày’ và sự thật về việc khởi động lại máy tính

Một bức tranh do AI tạo ra có thể bán được tiền. Một bài hát do AI sáng tác có thể thu hút hàng triệu lượt nghe. Vậy ai có quyền sở hữu đối với chúng? Đây là câu hỏi gây tranh luận ở nhiều quốc gia, bởi đằng sau một sản phẩm AI có thể là người phát triển thuật toán, người sở hữu hệ thống, người cung cấp dữ liệu để AI học và cả người đưa ra câu lệnh để có được sản phẩm cuối cùng.

Nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, chọn cách tiếp cận thận trọng: tạo điều kiện cho công nghệ phát triển nhưng vẫn từng bước nghiên cứu các cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích của các bên liên quan. Ông Trần Lê Hồng, Phó cục trưởng Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ, chia sẻ với VnExpress về những vấn đề nảy sinh từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

- Với sản phẩm tạo ra bởi AI, ai có quyền sở hữu?

- Đây là vấn đề thế giới vẫn chưa thống nhất được cách nhìn nhận. Có quan điểm quyền này nên thuộc về đơn vị phát triển AI, bởi họ tạo ra công cụ, giúp nó có tư duy. Nhưng cũng có ý kiến rằng người sử dụng AI là bên đưa ra yêu cầu, dữ liệu đầu vào để AI sáng tạo, nên quyền phải thuộc về họ.

Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở hai chủ thể trên. Đằng sau còn có những người sở hữu dữ liệu mà AI dùng để học, rồi các tác giả trực tiếp của AI - những người xây dựng thuật toán, cách thức để hệ thống vận hành...

Nói cách khác, xung quanh một sản phẩm do AI tạo ra có rất nhiều chủ thể và lợi ích liên quan nên các quốc gia hiện chưa thống nhất được cách giải quyết.

- Vậy Việt Nam đang thực hiện thế nào?

- Do còn gây tranh cãi, quy định của Việt Nam không nói chấp nhận hay không chấp nhận sản phẩm do AI tạo ra. Thay vào đó, chúng ta áp dụng theo hệ thống cũ, tức sản phẩm không phải do con người tạo ra thì không bảo hộ.

Các quy định hiện hành về sở hữu công nghiệp và sáng chế đều hoạt động theo nguyên lý: sáng chế phải có tác giả con người, không phải AI. Nếu tác giả của sáng chế không chứng minh được AI chỉ là công cụ hỗ trợ sự sáng tạo, đơn đăng ký sẽ không được chấp nhận.

Tuy nhiên, AI đã lần đầu được nhắc đến trong Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/4, như một tuyên bố mang tính chính sách, định hình nguyên tắc để có thể đề xuất những giải pháp phù hợp. Chúng ta thể hiện sự ủng hộ AI và mong muốn phát triển lĩnh vực này qua việc tạo điều kiện để các nhà phát triển huấn luyện AI.

- Luật Sở hữu trí tuệ cho phép sử dụng dữ liệu để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện AI với điều kiện "không ảnh hưởng bất hợp lý". Yêu cầu này cần hiểu sao cho đúng?

- "Không ảnh hưởng bất hợp lý" rất khó xác định trong thực tế. Dữ liệu dùng để huấn luyện AI là dữ liệu lớn. Muốn biết dữ liệu có xâm phạm quyền hay không thì phải đánh giá trên từng hành vi, từng trường hợp và điều kiện cụ thể.

Vấn đề đặt ra là, với lượng dữ liệu lớn như vậy, có thể đánh giá hết hay không? Đó là thách thức đặt ra không chỉ với Việt Nam mà với tất cả các nước. Nếu bảo hộ quá chặt chẽ và tuyệt đối, AI sẽ rất khó phát triển.

Đây cũng là lý do nhiều quốc gia cố trì hoãn việc đưa ra giải pháp hay tạm thời chưa muốn đương đầu trực diện với vấn đề này. Thay vào đó, các nước tìm cách hạn chế tối đa tác động tiêu cực có thể phát sinh từ việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI, đồng thời tiếp tục nghiên cứu để tìm ra cách xử lý phù hợp.

- Ngày càng nhiều người phản ánh việc giọng nói và hình ảnh cá nhân bị đánh cắp bởi AI. Đây có phải là tài sản trí tuệ cần được bảo vệ?

- Hình ảnh cá nhân thuộc về quyền nhân thân, được bảo vệ theo luật Dân sự. Việc sử dụng hình ảnh của người khác phải được sự đồng ý của người đó. Nếu quyền này bị hệ thống AI xâm phạm, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu chấm dứt hành vi hoặc bồi thường thiệt hại tinh thần.

Trước đây, giọng nói không có khả năng bắt chước và ứng dụng sang nội dung khác, nên ít được đề cập và quy định về sử dụng cũng chưa rõ ràng. Nhưng hiện nay, đây là câu chuyện nghiêm túc cần được đặt ra khi AI có khả năng bắt chước và sử dụng giọng nói để tạo ra nội dung mới.

Để được bảo hộ, cần xác định được những yếu tố làm nên một giọng nói, như tần số, quãng giọng, âm lượng, âm sắc... Ngoài ra, AI không phải lúc nào cũng sử dụng nguyên giọng của người thật mà có thể biến đổi. Vậy mức độ nào được chấp nhận, hay việc sử dụng chất giọng của nghệ sĩ cho các sản phẩm AI phải trả phí ra sao... cần được nghiên cứu trước khi đưa ra câu trả lời hợp lý.

- Nếu một người phát hiện khuôn mặt hoặc giọng nói của mình bị AI giả mạo, họ có thể làm gì để bảo vệ quyền lợi?

- Trước tiên phải xem ai là người sáng tạo, ai là người sử dụng và quan trọng nhất là người sử dụng sản phẩm do AI tạo ra. Bởi hành vi sử dụng mới dẫn đến sự xâm hại lợi ích của người có khuôn mặt hay giọng nói.

Thứ hai, phải xem rõ mức độ xâm hại đã được thể chế hóa trong quy định chưa và đến mức độ nào, ở phạm vi nào, từ đó mới nói đến việc bị ảnh hưởng và có khả năng yêu cầu xử lý về mặt pháp lý hay không.

Tùy từng trường hợp cụ thể, dựa trên mức độ thiệt hại và bản chất của hành vi xâm hại, chúng ta mới xác định được cần xử lý hành chính, hình sự, hay chỉ xử lý dân sự, như yêu cầu dừng xâm phạm và bồi thường.

- Việc AI bắt chước phong cách của họa sĩ hoặc studio nổi tiếng có vi phạm bản quyền?

- Về nguyên tắc, Luật Sở hữu trí tuệ bảo hộ tác giả và tác phẩm cụ thể, không bảo hộ phong cách sáng tạo. Phong cách là một phương pháp sáng tạo, cách thức thể hiện ý tưởng. Các nghệ sĩ có quyền dùng phương pháp khác nhau để thực hiện hoạt động sáng tạo của mình. Điều này rất bình thường.

Phong cách của Van Gogh, của trường phái siêu thực, điển hình như Dalí và nhiều nghệ sĩ khác, được vận dụng và ứng dụng rất nhiều. Ngay tại Việt Nam, các nghệ sĩ cũng thường nói họ bị ảnh hưởng bởi phong cách sáng tác hoặc tác phẩm nào đó. Không thể nói vì thế mà họ xâm phạm bản quyền.

Một khi pháp luật không bảo hộ phong cách, AI sử dụng để sáng tạo là chuyện bình thường. Tuy nhiên, trong nghệ thuật, nếu đi theo phong cách đã phổ biến, người xem sẽ có cảm giác nhàm chán và không đánh giá cao, bởi tính sáng tạo không lớn.

Tin Gốc: Vnexpress

Các nền tảng mạng xã hội như Telegram hay Facebook đang dần trở thành “vỏ bọc” để nhiều dịch vụ game lậu, phim lậu tiếp tục hoạt động.

Chiêu trò “bình mới rượu cũ”

Sau khi Công điện số 38 được ban hành, nhiều website phim lậu lớn đã chủ động đóng tên miền hoặc hiển thị thông báo dừng hoạt động theo quy định của Nhà nước.

Tuy nhiên, vấn đề này vẫn diễn biến hết sức phức tạp, đặc biệt trên các hội nhóm mạng xã hội.

Ghi nhận của phóng viên Dân trí cho thấy, hệ sinh thái phim lậu từng gắn với thương hiệu “Phimmoi” vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức. Truy cập vào các địa chỉ như Phimmoi.**** hay Aphim2.****, người dùng vẫn có thể dễ dàng xem hàng nghìn bộ phim, từ bom tấn chiếu rạp đến các series vừa phát sóng trên nền tảng trả phí.

Việc thay đổi đuôi tên miền (từ .net, .com sang .cab, .z, .tv...) là thủ đoạn không mới nhưng vẫn rất hiệu quả của các đối tượng vận hành website lậu. Khi một tên miền bị nhà mạng chặn truy cập tại Việt Nam, hàng loạt tên miền dự phòng khác lập tức được kích hoạt, đồng bộ dữ liệu chỉ trong vài phút.

Điều này khiến việc ngăn chặn theo hình thức thủ công kiểu “chặn đuôi” trở nên khó khăn và tốn kém nguồn lực.

Ma trận game lậu, phim lậu trên mạng xã hội

Đáng báo động hơn là xu hướng dịch chuyển mạnh từ website truyền thống sang các hội nhóm kín trên mạng xã hội. Nếu trước đây người dùng phải tìm kiếm trên Google để truy cập web lậu, thì nay, các nền tảng như Facebook và đặc biệt là Telegram đang trở thành “thiên đường” mới cho game lậu, phim lậu.

Trên Facebook, chỉ cần gõ từ khóa “game lậu”, hàng loạt fanpage và hội nhóm với quy mô lên tới hàng chục nghìn thành viên sẽ xuất hiện.

Tại đây, nhiều trò chơi di động nổi tiếng thường xuyên bị “mod” (chỉnh sửa) để cung cấp miễn phí lượng lớn tiền ảo, vật phẩm VIP mà người chơi thông thường phải bỏ ra số tiền lớn mới có được.

Đáng chú ý, quản trị các hội nhóm thường sử dụng những lời quảng cáo hấp dẫn, đánh trúng tâm lý ham rẻ và mong muốn sở hữu sức mạnh ảo của game thủ.

Hình thức tương tác cũng được tự động hóa. Người dùng chỉ cần bình luận dưới bài viết, hệ thống chatbot sẽ tự động gửi tin nhắn chứa đường link tải file cài đặt (thường là file .apk cho Android hoặc các cấu hình không xác định trên iOS). Đây cũng chính là một trong những kẽ hở lớn để phát tán mã độc.

Trong khi đó, trên Telegram, tình hình còn phức tạp hơn do nền tảng này có tính bảo mật cao và khó kiểm soát hơn đối với cơ quan quản lý. Các kênh cung cấp phim lậu, game lậu thu hút hàng chục nghìn thành viên tham gia.

Tại đây, phim lậu không chỉ được xem trực tuyến mà còn được chia sẻ dưới dạng file tải trực tiếp. Nhiều bộ phim có nội dung nhạy cảm, chưa qua kiểm duyệt hoặc vẫn đang chiếu rạp được cập nhật liên tục.

“Cánh tay nối dài” của tội phạm lừa đảo

Sự tồn tại của web lậu, game lậu không đơn thuần là câu chuyện vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ. Theo các chuyên gia an ninh mạng, đây còn là “cánh tay nối dài” của các đường dây lừa đảo trực tuyến và tội phạm công nghệ cao.

Chuyên gia an ninh mạng Trương Đức Lượng cho biết: “Các đối tác quảng cáo thường xuyên lợi dụng kẽ hở để đăng tải nội dung giả mạo, đính kèm mã độc nhằm khai thác lỗ hổng trên thiết bị của người truy cập. Rủi ro lớn nhất mà người dùng phải đối mặt là việc bị lây nhiễm mã độc hoặc bị dẫn dụ tới các website giả mạo ngân hàng sau khi "click" vào các quảng cáo hấp dẫn.

Kịch bản phổ biến hiện nay là các đối tượng treo banner quảng cáo gây tò mò, dẫn dụ người dùng chuyển hướng sang một website khác. Tại đây, nạn nhân có thể bị lừa cài đặt các phần mềm không mong muốn (Unwanted Application)”.

Nguy hiểm hơn, việc người dùng cài đặt các ứng dụng game lậu từ các nguồn không xác định trên Facebook/Telegram chính là hành động tự mở cửa cho mã độc xâm nhập vào thiết bị cá nhân. Các loại mã độc này có khả năng thu thập dữ liệu cá nhân, tạo điều kiện cho tội phạm mạng thực hiện hành vi lừa đảo.

Có thể thấy, tình trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng tại Việt Nam vẫn diễn ra nhức nhối và chưa được xử lý triệt để.

Tuy nhiên, chỉ đạo mới nhất từ người đứng đầu Chính phủ không chỉ dừng lại ở việc chặn truy cập kỹ thuật, chiến dịch lần này nhắm thẳng vào các tổ chức điều hành website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài.

Sau Công điện từ Thủ tướng, Cục Bản quyền tác giả cũng đã ban hành văn bản đề nghị các đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân không sử dụng các chương trình máy tính không có bản quyền, không được khai thác, sử dụng trái phép quyền tác giả và quyền liên quan đối với các loại hình tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình và chương trình phát sóng.

Tin Gốc: Dân Trí

Dữ liệu từ CoinMarketCap và TradingView cho thấy giá Bitcoin hôm nay liên tục rung lắc quanh vùng giá 73.000 USD. Đầu ngày, Bitcoin (BTC) có giá 73.300 USD, sau đó leo sát lên gần 74.000 USD lúc 6 giờ ngày 1.6 (giờ Việt Nam). Tuy nhiên, tiền mã hóa lớn nhất thế giới không giữ được đà phục hồi, nhanh chóng giảm về 73.595 USD lúc 7 giờ.

Vốn hóa toàn thị trường tiền mã hóa cũng giảm nhẹ trong vòng 24 giờ qua, hiện còn 2.490 tỉ USD. Ethereum, tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới, đang được giao dịch quanh mốc 2.000 USD. Trong khi đó, các token khác như BNB, XRP, Solana lần lượt giảm 0,2 - 1,3%.

Trong lúc thị trường tiếp tục suy yếu, những phân tích về thương vụ thoái vốn trị giá gần 1,3 tỉ USD ETF Bitcoin tuần trước tiếp tục nhận được nhiều sự chú ý. Theo công ty đầu tư NYDIG, việc 29,21 triệu cổ phiếu IBIT (quỹ iShares Bitcoin Trust) của BlackRock được bán có thể xuất phát từ việc nhà đầu tư lớn muốn nhanh chóng thoái vốn khỏi Bitcoin hơn là việc kết thúc một chiến lược giao dịch phổ biến của các quỹ phòng hộ.

Cụ thể, giao dịch diễn ra vào ngày 26.5, khi 29,21 triệu cổ phiếu IBIT được bán trên sàn giao dịch kín với giá 43,16 USD mỗi cổ phiếu. Giao dịch được thực hiện với mức chiết khấu 1,01 USD, tương ứng mức giảm giá 2,3%. Tổng mức chiết khấu để thực hiện giao dịch này là 29,5 triệu USD.

NYDIG cho biết mức chiết khấu lớn cho thấy người bán ưu tiên sự chắc chắn và tốc độ hơn là tối đa hóa giá bán. Giao dịch này được báo cáo thông qua hệ thống FINRA/Nasdaq TRF Carteret, thường được sử dụng cho các giao dịch ngoài sàn, được đàm phán riêng.

NYDIG cho rằng mức chiết khấu lớn sẽ làm giảm đáng kể lợi nhuận kỳ vọng của chiến lược chênh lệch giá. Do đó, đây có thể là một cuộc thoái vốn nhanh chóng nhằm rút tiền khỏi ETF Bitcoin.

CoinDesk dẫn lời Greg Cipolaro, trưởng bộ phận nghiên cứu toàn cầu của NYDIG: "Quy mô giao dịch lớn, mức chiết khấu cao 2,3%, việc thiếu hoạt động giao dịch tương ứng trên thị trường hợp đồng tương lai CME và số lượng người bán tiềm năng hạn chế đều cho thấy giao dịch này không phải là một động thái đảo chiều giao dịch chênh lệch giá thông thường".

Việc bán tháo diễn ra trong bối cảnh các quỹ ETF Bitcoin giao ngay tại Mỹ chứng kiến dòng vốn chảy ra liên tục. Theo dữ liệu của SoSoValue, các quỹ này ghi nhận dòng vốn ròng chảy ra hằng ngày từ ngày 15 đến 29.5. Tổng tài sản của các quỹ ETF Bitcoin của Mỹ đã giảm từ 107,75 tỉ USD (ngày 14.5) xuống còn 94,17 tỉ USD (ngày 29.5).

Trong khi đó, giá Bitcoin đã giảm 16% tính từ đầu năm đến nay, còn hầu hết tài sản khác như cổ phiếu và hàng hóa đều tăng giá mạnh. Dòng tiền tiếp tục chảy khỏi thị trường tiền mã hóa, tìm đến các kênh sinh lời nhanh hơn như cổ phiếu AI, bán dẫn.

Tin Gốc: Thanh Niên