Một người bạn là chủ quán cà phê của tôi ngay từ lúc phong trào dùng ống hút giấy, ống hút tre còn đang rầm rộ – đã cho rằng thoái trào là chuyện sớm muộn vì giá gốc của các loại ống hút này cao hơn nhiều so với ống hút nhựa. Hàng quán chỉ “đu trend” một thời gian, chứ lâu dài là rất khó.
Riêng tôi nhận xét về góc độ người tiêu dùng: Trải nghiệm không phù hợp. Ống hút tre hơi to, ống hút cỏ bàng thì bị bể và hút giấy, gạo thì bị bở.
Thật sự và vậy, phong trào dùng ống hút tre, ống hút giấy, ống hút làm bằng bột gạo đang thoái trào tại nhiều quán cà phê. Tôi đến nhiều quán cà phê và không còn nhiều quán sử dụng những ống hút này để “bảo vệ môi trường” như vài năm trước.
Xin nhắc lại nhược điểm của những loại ống hút “bảo vệ môi trường”: Ống hút tre thì to, khó dùng với nhiều loại ly; ống hút cỏ bàng dễ nứt; ống hút giấy hay bột gạo thì nhanh mềm, uống chưa hết ly nước đã mềm nhũn, và những loại ống hút này dễ bị ẩm mốc.
Một giải pháp tốt về ý tưởng, từng hái ra tiền cho nhiều start-up làm ống hút “xanh”, nhưng khi đưa vào đời sống lại không vượt qua được bài kiểm tra cơ bản nhất về tính sự tiện dụng.
Chúng ta đã cố giải quyết một bài toán lớn bằng một chi tiết quá nhỏ. Ống hút chỉ là phần nổi rất nhỏ trong tổng lượng rác thải nhựa. Nhưng vì hầu như ai cũng dùng nên nên ống hút trở thành biểu tượng của lối sống xanh.
Quán cà phê đổi ống hút, khách chụp ảnh check-in, ai cũng có cảm giác mình đang góp phần bảo vệ môi trường. Một thay đổi đơn giản, tạo ra cảm giác tích cực ngay lập tức.
Nhưng khi chi phí tăng lên theo từng tháng, khi khách bắt đầu phàn nàn vì trải nghiệm không tốt, khi những tiện lợi nhỏ bị mất đi, các quán buộc phải quay về lựa chọn cũ.
Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng cũng bộc lộ một mâu thuẫn quen thuộc: ủng hộ lối sống xanh trên lý thuyết, nhưng lại không sẵn sàng đánh đổi sự tiện lợi trong thực tế. Mấy ai mua bình giữ nhiệt, ống hút kim loại và chịu khó mang đến quán cà phê hay chùi rửa ống hút kim loại mỗi ngày?
Tôi thì nghĩ khác, liệu có thật sự cần ống hút cho mọi loại đồ uống?
Tại sao không bắt đầu chuyển sang một cách đơn giản hơn chỉ đưa ống hút khi khách yêu cầu. Một số loại nước hoàn toàn có thể uống trực tiếp từ ly. Một thay đổi nhỏ, nhưng có cắt giảm đáng kể số lượng ống hút sử dụng mỗi ngày. Theo tôi, cách này thực tế hơn nhiều so với việc thay chất liệu ống hút.
Còn với người tiêu dùng mang theo bình nước cá nhân, từ chối ống hút khi không cần thiết lắm, liệu mấy ai làm được?
Sau đây là tóm tắt cho câu chuyện viral hôm qua: Một nhóm khách ngồi suốt 10 tiếng nhưng chỉ gọi một ly nước, sau đó bị phụ thu và để lại đánh giá một sao. Câu chuyện nhanh chóng bùng lên tranh cãi: Ai đúng, ai sai?
Trong nhiều năm qua, quán cà phê ở các thành phố lớn không chỉ là nơi uống nước. Đó là nơi học bài, làm việc, gặp gỡ, thậm chí nghỉ ngơi. Một ly cà phê đôi khi "khuyến mãi" đi kèm là vài tiếng sử dụng không gian của quán.
Vấn đề khách ngồi đồng ở quán cà phê xuất hiện từ nhiều năm nay. Ngồi 10 tiếng với một ly nước, mang đồ ăn bên ngoài vào, rời đi vẫn giữ chỗ, quay lại nằm nghỉ... có lẽ đã chạm tới giới hạn chịu đựng của một chủ quán cà phê. Bởi mỗi chiếc bàn trong quán không chỉ là chỗ ngồi, mà còn là doanh thu, là chi phí vận hành, là áp lực thuê mặt bằng, điện nước, nhân sự.
Việc phụ thu 40.000 đồng một người trong trường hợp này không phải là vô lý. Thậm chí, nhiều quán hiện nay đã có quy định rõ: giới hạn thời gian ngồi, yêu cầu gọi thêm nước, hoặc không cho mang đồ ăn từ ngoài vào.
Vấn đề nằm ở chỗ là những quy định đó có được thông báo rõ ràng từ đầu hay không. Nếu khách không được biết trước, việc áp dụng phụ thu dễ tạo cảm giác khó chịu. Ngược lại, nếu quán đã nhắc nhở nhưng không có cách xử lý mềm dẻo, câu chuyện lại chuyển sang xung đột.
Đáng nói hơn, việc quán đăng hình camera lên mạng xã hội đã đẩy mâu thuẫn từ một tình huống dịch vụ thành một cuộc đấu tố công khai. Khi đó, câu chuyện không còn dừng ở đúng sai, mà trở thành cuộc chiến hình ảnh: Ai cũng muốn chứng minh mình là nạn nhân.
Ở chiều ngược lại, cách hành xử của nhóm khách cũng khó có thể xem là hợp lý.
Quán cà phê không phải thư viện miễn phí. Việc mang đồ ăn, nước uống từ ngoài vào, chiếm chỗ cả ngày, thậm chí rời đi vẫn giữ bàn... là những hành vi dễ gây khó chịu, không chỉ với quán mà cả những khách khác.
Đặc biệt, việc để lại đánh giá một sao sau khi xảy ra mâu thuẫn cho thấy một xu hướng đáng lo mà nhiều người đã nói: Dùng đánh giá như "công cụ trả đũa", thay vì phản hồi mang tính xây dựng.
Một xã hội dịch vụ không thể vận hành lành mạnh nếu khách hàng chỉ nhấn mạnh quyền lợi mà bỏ qua trách nhiệm.
Mỗi lần xảy ra một vụ khách ngồi đồng tại quán cà phê, nó lại gây tranh cãi, bởi chúng ta vẫn đang vận hành bằng những luật bất thành văn khi ngồi cà phê. Khoảng trống đó khiến mâu thuẫn dễ phát sinh và khi không có quy trình xử lý rõ ràng, câu chuyện được đem lên mạng xã hội để giành lẽ phải về ai.
Để tránh những tình huống tương tự, điều cần thiết không phải là tranh cãi ai đúng ai sai, mà cần những bộ quy tắc ứng xử cho từng quán cà phê, mà chủ quán phải là người xây dựng nên chúng:
Cần công khai rõ ràng quy định (thời gian ngồi, phụ thu, đồ ăn ngoài...), nhắc nhở khách một cách bình tĩnh, chuyên nghiệp. Hạn chế đưa mâu thuẫn lên mạng khi chưa thực sự cần thiết.
Nếu không có sự điều chỉnh từ cả hai phía, những cuộc khẩu chiến như vậy sẽ còn lặp lại chỉ là ở một quán khác, với những vị khách khác.
Tôi bắt đầu hành trình tìm mua một căn chung cư ở Hà Nội từ đầu năm nay với tâm thế: chấp nhận ở xa trung tâm một chút để đổi lấy mức giá "dễ thở" hơn. Dù vẫn thấy những thông tin về việc nhiều nhà đầu tư phải cắt lỗ bán nhà nhưng càng đi xem, tôi càng thấy mình như đang bước vào một thị trường mà giá cả không còn phản ánh đúng giá trị.
Có lần, tôi được môi giới dẫn đi xem một căn hộ ở khu vực ngoại thành, nơi mà bạn bè tôi vẫn đùa là "khỉ ho cò gáy". Hạ tầng chưa đồng bộ, tiện ích còn thưa thớt, đường đi giờ cao điểm vẫn khá vất vả. Thế nhưng, khi hỏi giá, tôi không khỏi sững lại khi người bán "hét giá" gần 80 triệu đồng mỗi m2 cho căn hộ hai phòng ngủ, diện tích 60 m2. Điều đáng nói là theo tìm hiểu của tôi, chính căn hộ này ban đầu chỉ có giá quanh mức hơn 40 triệu đồng mỗi m2.
Sự chênh lệch gần gấp đôi trong một khoảng thời gian không quá dài khiến tôi không khỏi băn khoăn. Môi giới giải thích bằng đủ lý do: thị trường phục hồi, nguồn cung khan hiếm, nhu cầu cao... Nhưng khi quan sát kỹ hơn, tôi nhận ra nhiều căn hộ được rao bán với mức giá rất cao, nhưng lại nằm im suốt nhiều tháng.
Từ cuối năm ngoái, tôi nghe nhiều thông tin rằng thị trường chung cư thứ cấp Hà Nội đã bắt đầu đi ngang, thậm chí có nơi giảm nhiệt. Nhưng với những người có nhu cầu mua ở thực như tôi, việc tìm được một căn hộ có giá hợp lý vẫn rất khó. Người bán dường như chỉ "cắt lãi", tức là giảm bớt kỳ vọng lợi nhuận so với đỉnh, chứ rất ít người chấp nhận "cắt lỗ" để giao dịch thực sự.
>> Ba lần mua hụt chung cư vì môi giới bày trò thổi giá
Hệ quả là giá rao có thể giảm đôi chút, nhưng vẫn ở mức vượt xa so với giá trị thực và khả năng chi trả của nhiều người. Không ít trường hợp, tôi có cảm giác người bán cũng không quá mặn mà bán. Họ đăng tin, giữ giá, chờ đợi thị trường phục hồi, như thể bất động sản là một khoản "để đó sớm muộn cũng tăng", hơn là một tài sản cần giao dịch.
Trong bối cảnh đó, người mua như tôi rơi vào thế khó. Nếu chấp nhận mức giá cao, tôi lo mình mua phải "giá ảo". Nhưng nếu tiếp tục chờ, thì không biết đến bao giờ thị trường mới thực sự điều chỉnh về mức hợp lý hơn?
Tôi nghĩ, câu chuyện không chỉ nằm ở từng người mua hay người bán riêng lẻ, mà còn ở cách thị trường đang vận hành. Khi thông tin về giá thành, suất đầu tư, hay biên độ lợi nhuận không được minh bạch, rất dễ xảy ra tình trạng "tự tung, tự tác" về giá. Giá bị đẩy lên cao không chỉ ảnh hưởng đến người mua nhà, mà còn lan sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế.
Có lẽ đã đến lúc cần những cơ chế mạnh hơn để kiểm tra, kiểm toán chi phí đầu tư, giá thành và giá bán, đặc biệt với các dự án bất động sản. Khi giá cả được đặt trên nền tảng minh bạch và hợp lý hơn, thị trường mới có thể vận hành lành mạnh, và những người mua ở thực như tôi mới có cơ hội tìm được một nơi an cư đúng nghĩa, thay vì tiếp tục đứng ngoài, bất lực nhìn giá nhà ngày một xa tầm với.
Bước sang tuổi 35, tôi nhận ra những cuộc trò chuyện với bạn bè đồng lứa không còn là về hoài bão tuổi trẻ, mà xoay quanh mái nhà và tương lai của con cái.
Nhìn bạn bè xung quanh người đổi nhà mặt đất rộng thênh thang, người mua xe mới, có đôi lúc quay về căn chung cư hai phòng ngủ diện tích vừa vặn của mình, tôi cũng không tránh khỏi những phút giây chạnh lòng.
Nhìn hai đứa con trai nhỏ đang tuổi ăn tuổi lớn cần không gian chạy nhảy, tôi hiểu khát khao về một ngôi nhà đất rộng rãi, có sân vườn là chính đáng nhường nào.
Đôi khi tôi tự hỏi: "Nếu ngày trước mình không dồn hết vốn liếng, tâm sức vào mảnh đất lõi ở TP HCM hay những dãy trọ ở Bình Dương cũ, thì có lẽ bây giờ gia đình mình đã được tận hưởng một tổ ấm mặt đất khang trang, thoải mái hơn rất nhiều rồi".
Hiện tại, tôi sở hữu 3 dãy trọ tại TP HCM và Bình Dương cũ, mỗi tháng mang về dòng tiền đều đặn 73 triệu đồng. Nhưng để có được "cỗ máy" đó, tôi đang gánh khoản nợ ngân hàng 5 tỷ đồng, mỗi tháng dồn phần lớn thu nhập từ lương để tập trung trả gốc và lãi.
Một cuộc sống nhìn bề ngoài thì có tài sản, nhưng bên trong là sự thắt lưng buộc bụng và áp lực không hề nhỏ. Nhiều người quen khi biết chuyện thường bảo tôi lựa chọn như vậy là tự làm khổ mình.
Họ tính toán rằng biên lợi nhuận từ tiền cho thuê trọ hằng tháng nếu so với giá trị đất hiện tại hay đem gửi tiết kiệm ngân hàng thì thấp hơn nhiều, lại còn phải đau đầu quản lý, lo phòng cháy chữa cháy, lo trống phòng.
Tôi không tranh luận, vì tôi hiểu mỗi người có một định nghĩa khác nhau về sự an toàn và hạnh phúc. Lựa chọn ở chung cư hai phòng ngủ ở tuổi 35 không phải vì tôi không thích nhà đẹp, mà đó là sự "đánh đổi" có chủ đích.
Tôi chọn lùi lại một bước về không gian sống trong ngắn hạn để ưu tiên xây dựng một nền tảng tài chính bền vững. Với tôi, 3 dãy trọ không chỉ là những phòng cho thuê, mà là những "họng pháo dòng tiền" giúp gia đình tôi an tâm trước những biến động của cuộc sống.
Tôi muốn dùng sức lao động của những năm tháng sung sức nhất này để đổi lấy một hệ thống tự vận hành, để vài năm nữa khi bước qua tuổi trung niên, tôi có thể tự do về thời gian, toàn tâm toàn ý bên vợ con mà không bị áp lực cơm áo gạo tiền đè nặng.
Bất động sản dòng tiền có thể không mang lại sự giàu có nhảy vọt sau một đêm, con số phần trăm thu về mỗi tháng nhìn qua có vẻ khiêm tốn, nhưng nó mang lại sự chắc chắn. Giá trị đất vẫn lầm lũi tăng theo thời gian, và tiền thuê phòng cũng sẽ tự điều chỉnh theo lạm phát. Đó là cách tôi chuẩn bị một chiếc nệm êm cho tương lai của các con.
Tôi vẫn đang đi trên con đường mình đã chọn, hằng ngày đi làm công sở, cuối tuần bao quát việc quản lý các dãy trọ. Tôi tự nhủ bản thân phải kiên trì gồng gánh thêm vài năm nữa để dứt điểm các khoản nợ, đưa mọi thứ về quỹ đạo an toàn.
Nhưng tôi lại tự hỏi sự hy sinh trải nghiệm sống của vợ con ở hiện tại để đổi lấy một tương lai chưa tới, liệu có luôn là một nước đi khôn ngoan? Nhìn con lớn lên mỗi ngày trong không gian căn hộ vừa phải, đôi lúc lòng tôi vẫn trĩu nặng một nỗi niềm mơ hồ, không biết hướng đi hiện tại của mình có thực sự đang đúng?
