Vài năm trở lại đây, khi chứng kiến giá bất động sản tăng chóng mặt, tôi nhận ra ở Việt Nam đang tồn tại một nghịch lý: nhà càng cũ, giá đôi khi lại càng cao. Điều này không còn đơn thuần là câu chuyện thị trường, mà dần trở thành một vấn đề xã hội đáng suy nghĩ.
Quan sát kỹ hơn, tôi hiểu rằng thứ tăng giá không hẳn là căn nhà, mà là mảnh đất bên dưới nó. Nhà có thể xuống cấp, nhưng đất thì không “đẻ thêm”. Trong khi đó, dân số ngày càng đông, dòng người đổ về đô thị lớn ngày một nhiều, khiến quỹ đất ở vị trí thuận lợi trở nên khan hiếm. Cung không theo kịp cầu, giá đất vì thế tăng lên, kéo theo giá trị tổng thể của bất động sản, bất chấp tình trạng cũ kỹ của căn nhà.
Một yếu tố khác mà tôi thấy rất rõ là tâm lý “mua đất để giữ tiền”. Mỗi khi lạm phát hoặc kinh tế có biến động, nhiều người xung quanh tôi lại ưu tiên mua đất, mua nhà như một cách trú ẩn tài sản. Không ít người mua không phải để ở, mà chỉ để đó chờ tăng giá vì “có mất gì đâu”. Điều này vô hình trung khiến giá bị đẩy lên cao hơn nữa.
Ngoài ra, thị trường cũng đang thiếu những “van điều tiết” đủ mạnh. Việc sở hữu nhiều nhà đất hiện nay không chịu chi phí đáng kể, nên người có tiền sẵn sàng gom nhiều bất động sản rồi để trống, chờ thời. Khi không có áp lực phải bán hay khai thác, nguồn cung thực tế bị co lại, càng làm giá leo thang.
Điều khiến tôi lo lắng hơn cả là những hệ lụy phía sau. Với người trẻ như tôi và nhiều bạn bè đồng trang lứa, chuyện mua nhà ngày càng xa vời. Dù đi làm, tiết kiệm nhiều năm, tốc độ tăng thu nhập vẫn không thể theo kịp tốc độ tăng giá đất. Giấc mơ an cư vì thế trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
>> Bài toán mua hai mảnh đất dưỡng già nhưng bị đánh thuế như dân đầu cơ
Không chỉ vậy, dòng tiền trong xã hội đang có dấu hiệu lệch hướng. Thay vì đầu tư vào sản xuất, kinh doanh để tạo ra giá trị thực, nhiều người lại “chôn” vốn vào đất. Điều này có thể làm chậm lại sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khoảng cách giàu nghèo cũng từ đó mà nới rộng. Những người sở hữu nhiều đất đai ngày càng giàu lên nhờ giá tăng, trong khi người không có tài sản thì càng khó tiếp cận cơ hội sở hữu nhà ở.
Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng để giải quyết nghịch lý này, cần những thay đổi mạnh mẽ từ chính sách. Trước hết, việc đánh thuế cao đối với bất động sản thứ hai trở đi là cần thiết, để hạn chế tình trạng tích trữ và buộc những người nắm giữ nhiều tài sản phải đưa chúng vào sử dụng hoặc lưu thông.
Bên cạnh đó, thông tin quy hoạch cần được công khai, minh bạch hơn để tránh những cơn “sốt đất” do tin đồn. Khi người dân có thông tin rõ ràng, thị trường sẽ bớt đi những biến động ảo.
Tôi cũng tin rằng nhà ở xã hội cần đóng vai trò lớn hơn, không chỉ là giải pháp hỗ trợ mà còn là cách để điều tiết mặt bằng giá chung. Ngoài ra, tín dụng cũng nên được ưu tiên cho những người mua nhà để ở thực, thay vì phục vụ các hoạt động đầu cơ ngắn hạn.
Suy cho cùng, việc nhà cũ vẫn tăng giá phản ánh một thị trường đang bị méo mó bởi tâm lý tích trữ và thiếu công cụ kiểm soát. Theo tôi, chỉ khi chúng ta nhìn nhận nhà ở đúng với giá trị cốt lõi của nó – là nơi để ở, chứ không phải một món hàng để lướt sóng – thì nghịch lý này mới có cơ hội được giải quyết.
Tôi có cảm giác thị trường lao động hiện nay đang tồn tại một nghịch lý rất lớn: doanh nghiệp tuyển người đỏ mắt không ra, trong khi người lao động, đặc biệt là giới trẻ, lại đổ xô vào những công việc dịch vụ có thể kiếm tiền ngay như chạy xe công nghệ, giao hàng.
Giờ đây, ra đường gặp người trẻ, đa số đều có bằng đại học, ít nhất cũng là cao đẳng. Nhưng không ít người sau khi tốt nghiệp lại chọn chạy xe ôm công nghệ, giao hàng hay làm những công việc thời vụ để có thu nhập trước mắt. Điều đó không có nghĩa những nghề này là xấu. Lao động chân chính thì nghề nào cũng đáng trân trọng. Tuy nhiên, tôi cho rằng đây không phải là lựa chọn tốt nếu xem đó là công việc lâu dài.
Nhìn vào thực tế của các doanh nghiệp mới thấy rõ vấn đề. Nhiều công ty tuyển dụng mãi không tìm được người làm. Đặc biệt là những vị trí kinh doanh, bán hàng có mức thu nhập dựa trên năng lực. Có những nơi sẵn sàng trả lương tốt nếu nhân viên làm được việc, nhưng rất khó tuyển người. Không phải doanh nghiệp nào cũng yêu cầu bằng cấp cao hay kinh nghiệm dày dặn, cái họ cần nhiều khi là sự cầu tiến và mong muốn phát triển nghề nghiệp của người lao động.
Đi qua khu vực Trảng Bom (Đồng Nai), tôi thấy rất nhiều nhà máy lớn hoạt động ngày đêm. Máy móc vận hành liên tục 24/24 giờ, hệ thống sản xuất ngày càng hiện đại, chỉ cần một số ít nhân sự có chuyên môn để giám sát và vận hành. Thế nhưng, doanh nghiệp vẫn thiếu lao động ở nhiều vị trí khác nhau. Trong khi đó, rất nhiều người trẻ lại chọn những công việc có thể nhận tiền ngay sau một ngày làm việc.
Tôi gọi đó là những công việc "mì ăn liền": làm hôm nay có tiền hôm nay, nhưng cũng chỉ đủ cho những chi phí trước mắt. Nếu các bạn trẻ làm một vài tháng để vượt qua khó khăn thì không có gì đáng nói. Điều khiến tôi băn khoăn là nhiều người đang xem đó như một con đường nghề nghiệp lâu dài.
>> 'Bán lúa cho con học đại học nhưng lương thua công nhân'
Theo tôi, nếu chạy xe công nghệ hay giao hàng trong 3 năm, 5 năm, thậm chí 10 năm, nhiều người sẽ nhận ra cái giá phải trả không hề nhỏ. Sức khỏe bị bào mòn bởi cường độ làm việc liên tục, thu nhập khó tạo ra sự tích lũy lớn, trong khi kinh nghiệm nghề nghiệp gần như không được tích lũy theo hướng giúp người lao động có cơ hội đổi đời. Đến khi sức khỏe giảm sút, công việc ấy cũng khó có thể tiếp tục.
Điều đáng lo ngại hơn là tâm lý của một bộ phận người trẻ hiện nay. Nhiều người bị ảnh hưởng bởi những nội dung trên mạng xã hội, nơi liên tục đưa ra những yêu cầu rất cao dành cho doanh nghiệp về môi trường làm việc, phúc lợi hay mức lương. Điều đó không sai, nhưng nếu bản thân chưa có kỹ năng, chưa có kinh nghiệm hay năng lực chuyên môn thì rất khó để đáp ứng những kỳ vọng ấy.
Trong khi doanh nghiệp không thể ngay lập tức đáp ứng những yêu cầu quá cao, thì những công việc dịch vụ lại cho người lao động thu nhập nhanh chóng. Chính vì vậy, không ít người lựa chọn con đường dễ tiếp cận hơn mà bỏ qua cơ hội học nghề, tích lũy kinh nghiệm và phát triển sự nghiệp lâu dài.
Nếu quá nhiều người trẻ lựa chọn những công việc chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn, xã hội sẽ phải đối mặt với bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng và tham vọng phát triển. Theo tôi, cơ quan chức năng và xã hội cần có những định hướng rõ ràng hơn để người trẻ hiểu rằng kiếm tiền nhanh không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một nghề nghiệp có khả năng phát triển lâu dài, tạo ra giá trị cho bản thân và xã hội.
Trong chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia, hệ thống đường cao tốc và đại lộ được ví như những "mạch máu" kinh tế, thúc đẩy sự luân chuyển hàng hóa và hành khách với tốc độ cao. Tuy nhiên, thực tế vận hành mạng lưới này, theo tôi, đang bộc lộ những nghịch lý lớn.
Một trong những điểm nghẽn nghiêm trọng nhất không nằm ở chất lượng nhựa đường hay bề rộng mặt cắt, mà nằm ở sự xung đột giữa tư duy tổ chức tốc độ theo làn và nguyên tắc cốt lõi của giao thông đường bộ.
Từ bài học Đại lộ Thăng Long đến thực trạng "làn trống, làn kẹt"
Nhìn vào trục Đại lộ Thăng Long (Hà Nội) - tuyến đại lộ cao tốc cửa ngõ thủ đô người ta dễ dàng nhận thấy một bức tranh giao thông kỳ lạ. Vào các khung giờ cao điểm, các làn đường sát dải phân cách giữa (làn bên trái) luôn rơi vào tình trạng quá tải, các phương tiện nối đuôi nhau, trong đó có nhiều xe (có xe tải và cả xe tập lái) di chuyển chậm chạp.
Trong khi đó, làn đường sát mép phải (làn sát làn dừng khẩn cấp) lại thường xuyên trống trải một cách vô lý.
Sự lệch pha này là hệ quả trực tiếp của việc áp đặt biển báo tốc độ theo kiểu "phân bậc": làn bên trái quy định tốc độ tối đa cao nhất (100 km/h - 120 km/h). Cách quản lý này vô hình trung tạo ra một tâm lý e ngại.
Người lái xe lo sợ rằng nếu đi vào làn bên phải sẽ bị cản trở bởi các phương tiện xe tải nặng di chuyển chậm. Kết quả là, một lượng lớn phương tiện đổ dồn ra làn ngoài cùng bên trái, biến làn đường tốc độ cao thành một nút thắt cổ chai kéo dài.
Đi bên phải hay đi theo tốc độ?
Bất cập lớn nhất của cách phân làn này là nó đi ngược lại quy tắc phân luồng cơ bản của luật pháp Việt Nam và thông lệ quốc tế. Khoản 2 Điều 13 Luật Giao thông đường bộ 2008 đã quy định rất rõ ràng:
"Trên đường một chiều có vạch kẻ phân làn đường, xe di chuyển với tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải."
Khi luật bắt buộc phương tiện đi chậm phải nhường đường và di chuyển sát về bên phải, thì hạ tầng lại định hình làn bên phải là làn có tốc độ giới hạn thấp hơn.
Điều này tạo ra một vòng lặp: Một chiếc xe muốn tuân thủ luật, đi đúng tốc độ cho phép và chủ động đi sát về bên phải sẽ ngay lập tức đối mặt với nguy cơ vi phạm lỗi chạy quá tốc độ cực hạn của chính làn đường đó khi cần tăng tốc vượt lên, hoặc phải giảm tốc độ đột ngột một cách bất hợp lý.
Tăng nguy cơ tai nạn do xung đột chuyển làn: Vì làn bên phải bị giới hạn tốc độ thấp hơn, các xe muốn duy trì tốc độ hành trình buộc phải liên tục thực hiện các thao tác chuyển làn, xi-nhan dạt trái rồi dạt phải để "điền vào chỗ trống". Trên môi trường cao tốc, việc chuyển làn liên tục ở tốc độ cao chính là ngòi nổ cho các vụ va chạm liên hoàn, đặc biệt là trong các điểm mù của xe lớn.
Giải pháp nào cho cao tốc? Theo tôi, để giải quyết triệt để bài toán này, tư duy tổ chức giao thông cần phải thay đổi theo hướng tiếp cận hiện đại và đồng bộ:
Đồng nhất tốc độ tối đa trên tất cả các làn đường: Cần bỏ việc chia nhỏ tốc độ tối đa thấp dần về bên phải. Tất cả các làn cao tốc (trừ làn dừng khẩn cấp) nên được áp dụng chung một mức tốc độ tối đa (ví dụ: đồng nhất 100 km/h hoặc 120 km/h).
Quản lý luồng theo bản chất "Làn đường để vượt": Thay vì quản lý bằng biển báo tốc độ, hãy quản lý bằng hành vi. Làn ngoài cùng bên trái chỉ được dùng để vượt. Sau khi vượt xong, phương tiện bắt buộc phải di chuyển về làn bên phải để trả lại không gian cho các xe di chuyển nhanh hơn.
Việc duy trì tốc độ tối đa đồng nhất ở các làn bên phải sẽ giúp tài xế yên tâm dạt phải mà không sợ bị phạt, từ đó dòng xe sẽ tự động được phân bổ đều và giải tỏa áp lực cho làn trái.
Tăng cường phạt nguội hành vi chiếm làn: Sử dụng hệ thống camera giám sát để phạt nặng các phương tiện đi chậm nhưng cố tình bám làn trái không chịu nhường đường, thay vì chỉ tập trung vào lỗi quá tốc độ.
Hạ tầng giao thông là nền tảng của phát triển, nhưng quy định quản lý giao thông mới là yếu tố quyết định nền tảng đó có phát huy được giá trị hay không. Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần rà soát, khai tử những quy định phân làn tốc độ kiểu cũ, trả lại đúng bản chất vận hành tự nhiên cho cao tốc: An toàn, thông suốt và tối ưu.
"Việc đưa cha mẹ già vào viện dưỡng lão là một giải pháp tốt. Tùy vào điều kiện sức khỏe của các cụ và điều kiện kinh tế của con cái mà lựa chọn phương án phù hợp. Cũng cần hỏi ý kiến các cụ xem như thế nào?
Bản thân tôi là người có mẹ già nằm một chỗ gần 10 năm. Tính mọi chi phí thuê người chăm sóc, ăn uống, vệ sinh 24/7, và một người mát xa trị liệu, đi khám chữa bệnh mỗi tháng, chưa kể những đợt nằm viện đột xuất, sữa, tã, tiền ăn cho hai người (mẹ và người chăm sóc), mỗi tháng tôi phải bỏ ra hơn 23 triệu đồng. Nếu tôi không đi làm, chỉ ở nhà chăm sóc mẹ thì đến cái thân tôi còn không lo được chứ nói gì tới chăm sóc cho ai.
Ngoài cha mẹ ra thì tôi còn có gia đình riêng của mình. Bản thân tôi có phân thân được đâu mà đòi hỏi phải tự tay chăm sóc cha mẹ, vừa kiếm tiền để trang trải chi phí. Nếu chỉ là một, hai năm thì tôi còn gắng gượng được, nhưng nếu là 10-20 năm thì tôi phải làm sao?".
Đó là chia sẻ của độc giả Jade sau bài viết "Tôi sẵn sàng đánh đổi thừa kế để cha mẹ già vào viện dưỡng lão". Khi tuổi thọ người Việt ngày càng tăng và quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ, câu chuyện chăm sóc cha mẹ già đang trở thành chủ đề được nhiều người quan tâm. Có người cho rằng đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão là giải pháp giúp người cao tuổi được chăm sóc chuyên nghiệp, giảm gánh nặng cho con cái. Ngược lại, không ít ý kiến xem đây là biểu hiện của sự bất hiếu, bỏ mặc đấng sinh thành. Giữa những quan điểm trái chiều ấy, câu hỏi "Có nên đưa cha mẹ già vào viện dưỡng lão?" vẫn là chủ đề gây nhiều tranh cãi.
>> Tôi bỏ lỡ nhiều cơ hội làm giàu trong 40 năm báo hiếu cha mẹ già
Lựa chọn tự tay chăm sóc cha mẹ, bạn đọc Xuân Hà nêu quan điểm: "Bản thân tôi không thích đi viện dưỡng lão, mà thích ở gần con cháu, được ôm ấp cháu, được trò chuyện với con mỗi ngày. Nhiều người nói sẵn sàng dùng tiền thừa kế nọ kia để đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão theo tôi là không nên. Nếu đã tính đến cách đó thì sao không dùng tiền để thuê điều dưỡng viên chuyên nghiệp chăm sóc cha mẹ tại nhà?
Tôi cũng đã là con một, và tôi vẫn nuôi mẹ tại nhà cho đến lúc bà qua đời. Lúc mẹ tôi còn sống, tôi vẫn ngày đêm chăm sóc để bà không phải nằm viện khi đau ốm. Sau đó, mẹ tôi ra đi tại nhà lúc bà 91 tuổi. Tôi nghĩ nếu hiện giờ cha mẹ vẫn còn khỏe, thì con cái nên chăm sóc cho họ tốt nhất có thể thì cuối đời cũng không phải chăm sóc quá nặng nề".
Với lựa chọn khác về hình thức chăm sóc cha mẹ già, độc giả Đặng Tuấn Hùng bình luận: Dưỡng lão tại nhà là mô hình tốt nhất cho cha mẹ cao tuổi. Nếu con cái bận vì kiếm tiền, có điều kiện kinh tế thì cha mẹ vẫn nên ở nhà để được đi lại, giao lưu với những người hàng xóm, người cao tuổi cùng cộng đồng. Nếu sức khỏe yếu thì có thể thuê người về chăm sóc theo giờ, hoặc full time.
Làm vậy dù con cái không trực tiếp chăm hoặc ở bên cha mẹ nhưng hàng ngày vẫn nắm được tình hình sức khỏe, tinh thần cha mẹ. Họ hàng cũng có thể đến thăm đều đặn. Đó mới là hạnh phúc và nguyện vọng của người cao tuổi".
