Cô chú tôi năm nay đã ngoài 60 tuổi, vẫn duy trì một cửa hàng tạp hóa nhỏ trong khu. Đó là nguồn thu nhập chính, cũng là cách để hai người giữ nhịp sống mỗi ngày. Gần đây, mỗi lần ghé qua, tôi đều nghe cô chú nhắc đến chuyện thuế với vẻ lo lắng: nào là thay đổi chính sách, nào là phải đăng ký, kê khai theo cách mới… Những thứ tưởng như rất “bình thường” lại đang trở thành áp lực không nhỏ với họ.
Bản thân tôi cũng là một người trẻ, quen với những thủ tục online. Thế nhưng khi tự lên mạng khai thuế cho hoạt động cho thuê nhà của bản thân, tôi cũng gặp không ít rắc rối, phiền hà. Có lúc tôi không đăng nhập được ứng dụng Etax, có lúc vào được thì lại không hiểu phải điền thông tin thế nào cho đúng. Tôi loay hoay mấy ngày liền vẫn không xong, cuối cùng phải trực tiếp đến Chi cục Thuế để nhờ hỗ trợ.
Ở đó, tôi thấy không ít cô chú lớn tuổi giống người thân của mình. Có người không có điện thoại thông minh, có người có nhưng không biết sử dụng các ứng dụng. Họ cầm theo giấy tờ, hỏi từng bước một, vừa làm vừa lo sai. Nhìn cảnh đó, tôi nhận ra vấn đề không chỉ nằm ở chính sách, mà nằm ở cách triển khai.
Gần đây, đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế từ 500 triệu lên mức cao hơn, có thể là 1 tỷ đồng, được nhiều người ủng hộ. Cá nhân tôi cũng thấy đây là tín hiệu tích cực, giúp giảm bớt áp lực cho các hộ kinh doanh nhỏ. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, có lẽ vẫn chưa đủ. Bởi cái khiến nhiều người mệt mỏi nhất không phải là mức thuế, mà là cách tuân thủ.
>> ‘Ngưỡng chịu thuế 3 tỷ áp chung hộ kinh doanh mọi ngành nghề’
Thực tế, nhiều hộ kinh doanh nhỏ đang phải “gánh” cùng lúc nhiều yêu cầu: vừa ghi chép sổ sách bán hàng hằng ngày, vừa sử dụng phần mềm để xuất hóa đơn điện tử. Điều này kéo theo chi phí không nhỏ, từ mua phần mềm đến duy trì hệ thống, trong khi doanh thu ở nhiều nơi lại có xu hướng giảm. Với những mô hình như quán ăn nhỏ, tiệm tạp hóa, việc ghi lại chi tiết từng giao dịch gần như là điều rất khó khả thi, chưa kể tốn thêm thời gian và công sức.
Tôi cũng băn khoăn khi tài khoản ngân hàng đã được liên kết, cơ quan thuế hoàn toàn có thể theo dõi dòng tiền, thì việc yêu cầu thêm sổ sách thủ công liệu có còn cần thiết? Không ít người kinh doanh nhỏ chia sẻ với tôi rằng họ không ngại đóng thuế, nhưng lại sợ làm sai thủ tục, sợ bị phạt vì những lỗi không cố ý. Áp lực đó khiến việc kinh doanh vốn đã nhỏ lẻ lại càng thêm nặng nề.
Từ câu chuyện của cô chú, đến trải nghiệm của chính mình, tôi nghĩ rằng nếu muốn chính sách đi vào thực tế hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là điều chỉnh ngưỡng hay mức thu, mà là đơn giản hóa thủ tục. Khi người dân có thể hiểu, có thể tự làm, và cảm thấy yên tâm khi tuân thủ, lúc đó chính sách mới thực sự phát huy được ý nghĩa.
Bởi với những người buôn bán nhỏ, điều họ cần không phải là những quy định phức tạp, mà là một hệ thống đủ đơn giản để họ có thể tiếp tục làm ăn, nuôi sống bản thân, và không phải lo lắng mỗi khi nghe đến hai chữ “thuế má”.
Gia đình tôi đang sinh sống và làm việc ở Hà Nội. Mỗi ngày chồng tôi đưa 200.000 đồng để đi chợ, tương đương khoảng 6 triệu đồng một tháng. Nghe thì có vẻ không phải là ít. Nhưng chỉ người trực tiếp cầm tiền đi chợ mới hiểu số tiền ấy giờ khó mua sắm như thế nào? Thấy mâm cơm ngày nào cũng đạm bạc, chồng thường thắc mắc: "Sao ngần ấy tiền mà vẫn không đủ đi chợ?".
Tôi thử tính rất đơn giản cho một bữa ăn trong ngày. Khoảng 100.000 đồng mua thịt heo, 15.000 đồng mua đậu phụ, 25.000 đồng mua vài quả trứng gà, 20.000 đồng mua rau, 20.000 đồng mua chút trái cây theo mùa như chuối, ổi hay cam để tiết kiệm nhất có thể. Còn lại khoảng 20.000 đồng dành cho các loại gia vị như tỏi, ớt và những thứ lặt vặt không thể thiếu trong bữa cơm.
Đó là tôi đã tính theo mức chi rất dè sẻn. Bữa ăn như thế chỉ ở mức tạm đủ no, đủ dinh dưỡng cơ bản, chứ muốn ăn ngon hay đa dạng hơn thì gần như không thể. Khi cầm giỏ đi chợ, tôi luôn phải cân nhắc rất kỹ: hôm nay mua thịt thì bớt trái cây, thêm ít rau thì phải giảm món khác. Mỗi khoản chi đều phải tính toán.
Điều khiến tôi trăn trở là giá cả tiêu dùng cứ tăng lên từng ngày trong khi thu nhập của nhiều gia đình như chúng tôi gần như đứng yên. Chỉ cần bước vào chợ là thấy mọi thứ đều đắt hơn trước. Tiền đi chợ vì thế cũng đội lên. Số tiền như vài năm trước không còn đủ để lo cho bữa cơm gia đình hôm nay.
>> 'Vợ chồng lương 35 triệu tháng nào tiêu hết tháng đấy ở TP HCM'
Là người đi chợ mỗi ngày, tôi chỉ mong giá cả ổn định, đặc biệt với các mặt hàng thiết yếu, để người dân có thể chủ động tính toán chi tiêu. Khi hôm nay một mức giá, vài hôm sau lại tăng thêm, người nội trợ rất khó cân đối ngân sách, nhất là với những gia đình có thu nhập cố định.
Nếu giá cả biến động liên tục còn tiền lương gần như không thay đổi, gánh nặng sẽ dồn lên từng bữa cơm. Người đi chợ buộc phải cắt giảm món ăn, thay thực phẩm quen thuộc bằng loại rẻ hơn, hoặc chấp nhận bữa ăn đơn giản hơn để không vượt quá số tiền đã định.
Tôi nghĩ đây không chỉ là câu chuyện của riêng gia đình mình. Rất nhiều người nội trợ đều đang đối mặt với bài toán tương tự: làm sao để số tiền đi chợ không đổi nhưng vẫn đảm bảo dinh dưỡng cho cả nhà? Càng vật giá tăng, áp lực "liệu cơm gắp mắm" càng lớn.
Một mâm cơm đủ đầy không chỉ phụ thuộc vào sự tằn tiện của người nội trợ mà còn chịu tác động rất lớn từ mặt bằng giá cả. Khi thị trường ổn định, áp lực chi tiêu của hàng triệu gia đình cũng sẽ giảm đi, và người cầm tiền đi chợ sẽ không còn phải đắn đo quá nhiều trước mỗi món hàng như hiện nay.
Tôi về quê sống, nhà ngoại ô thị trấn cũ. Đất có sẵn, tôi mạnh dạn đầu tư gần 150 triệu đồng, mua máy móc, làm phòng gym. Chưa tính chi phí xây dựng, san nền.
Những ngày đầu mới khai trương tôi còn thấy tự tin về chuyện làm ăn. Tôi còn chi tiền để được đăng bài quảng cáo trong các nhóm Facebook địa phương, khuyến mãi tháng đầu chỉ 120 nghìn đồng làm hội viên, ai tập lẻ thì 15 nghìn một lần tập.
Nhưng rồi một tháng trôi qua, phòng tập chỉ có đúng 4 người đăng ký, nhưng dự đoán là cũng chẳng bao lâu nữa họ cũng bỏ đi vì mấy hôm nay thấy đóng tiền nhưng không đến tập.
Còn nhóm khách trẻ, đối tượng tôi kỳ vọng nhất, thì lại chia làm hai:
- Thanh niên nào làm lao động chân tay như làm vườn, bốc vác, vác lúa thuê thì không cần vận động nữa mà họ nghỉ ngơi.
- Nhóm thanh niên ở không, tụ tập nhậu nhẹt, cà phê mỗi tối thì tất nhiên là họ không vận động, tập gym.
Tiền điện, tiền khấu hao máy móc, rồi chi phí lặt vặt vẫn đều đều mỗi tháng vẫn phải chi. Nhiều bạn sẽ nói với tôi là nhu cầu tập gym ở quê không giống trên thành phố. Tôi thừa biết điều này. Ở thành phố, người ta ngồi nhiều, ít vận động, nên cần phòng gym. Còn ở quê, nhiều người làm việc tay chân cả ngày, buổi chiều, họ đá bóng rồi đi cà phê buổi tối.
Tôi làm phòng gym vì muốn thay đổi điều gì đó cho thanh niên ở quê, các cụ già cũng được, có chỗ giao lưu, tập luyện. Một số địa phương khác mà tôi có cơ hội đến, thấy phòng gym vẫn sống được. Không biết phòng gym của tôi ế và tại vì tôi cố chấp hay tại thanh niên chỗ tôi quá lười?
Thuận To
Mười năm trước, tôi từng thuê một căn nhà mặt đất trong một con hẻm ở quận trung tâm Sài Gòn. Khi đó, lựa chọn này gần như là mặc định với tôi vì suy nghĩ "ở mặt đất cho thoải mái, tiện đi lại". May mắn là tôi gặp được chủ nhà tốt, không tăng giá thuê, cho tôi thuê chủ yếu để giữ nhà.
Suốt 5 năm, tôi gắn bó với căn nhà thuê đó. Tiền thuê mỗi tháng không quá cao, nhưng tính ra, sau 5 năm, tôi đã chi gần 400 triệu đồng chỉ để có một chỗ ở tạm. Đổi lại là sự linh hoạt, nhưng cũng đi kèm không ít bất tiện: nhà xuống cấp, nóng bức, chỗ để xe chật chội, an ninh phức tạp, nhiều côn trùng... Khi đó, tôi vẫn nghĩ đó là điều "bình thường".
Rồi tôi chuyển lên chung cư vùng ven. Lý do ban đầu cũng không có gì đặc biệt, phần nhiều là do "tâm lý đám đông". Thấy bạn bè xung quanh bắt đầu mua căn hộ, nói nhiều về tiện ích, về môi trường sống, cùng cơ hội tăng giá, tôi cũng háo hức đu theo với suy nghĩ đơn giản "lên ở thử hai, ba năm cho biết, nếu không hợp thì lại quay về nhà đất".
Thực tế, những điều trước đây tôi từng xem nhẹ ở chung cư như thang máy, bảo vệ 24/7, hầm xe rộng rãi, siêu thị ngay dưới nhà, không gian sinh hoạt chung... dần trở thành những tiện ích khó thay thế. Cuộc sống của gia đình tôi trở nên gọn gàng, an toàn và ít phiền toái hơn. Tôi không còn phải lo mỗi khi nhà có vấn đề lặt vặt, cũng không phải phụ thuộc quá nhiều vào chủ nhà như trước.
>> 'Chung cư vùng ven 58 m2 giá 6,6 tỷ là đắt vô lý'
Đến giờ nhìn lại, tôi đã ở chung cư được 5 năm. Điều khiến chính tôi cũng bất ngờ là bản thân chưa từng có ý định quay lại ở nhà mặt đất. Ngay cả khi hiện tại, khả năng tài chính của tôi đã đủ để mua một căn nhà đất tử tế trong thành phố. Nhưng tôi nếu mua tôi sẽ chỉ để cho thuê, như một kênh đầu tư. Còn để ở, tôi vẫn chọn chung cư.
Nhìn lại, tôi tiếc vì đã mất 5 năm trả tiền thuê nhà mặt đất mà không cân nhắc sớm hơn những lựa chọn khác. Gần 400 triệu đồng không phải là con số nhỏ, và nếu có kế hoạch rõ ràng hơn, có lẽ tôi đã đi con đường khác từ sớm. Trước đây, tôi mặc định nhà đất là lựa chọn tốt hơn. Nhưng trải nghiệm thực tế lại cho tôi một góc nhìn khác: không phải cứ "ở dưới mặt đất" mới là thoải mái, và cũng không phải chung cư là bất tiện như nhiều người vẫn nghĩ.
Mỗi người sẽ có một lựa chọn khác nhau, tùy vào nhu cầu và hoàn cảnh. Nhưng nếu hỏi tôi bây giờ, sau những trải nghiệm cả hai kiểu sống, tôi sẽ nói rằng với mình, ít nhất ở thời điểm này, câu trả lời vẫn là chung cư.
