Bệnh nhi nuốt chìa khóa vào dạ dày, bác sĩ phải gây mê gắp ra ngoài

Chị N.T.B.N (47 tuổi, ở TP.HCM) mỗi ngày ăn 1 - 2 bữa, điều đáng nói, lượng dinh dưỡng trong mỗi bữa lại không dồi dào và cân bằng.

“2 năm gần đây, tôi bắt đầu thấy chán ăn. Sáng ly cà phê sữa, buổi trưa chỉ ăn vài trái chuối luộc, ổ bánh mì hoặc món có nước nước để húp cho lẹ rồi thôi, chiều tối có đói nhưng cũng không muốn ăn thêm”, chị N. nói.

Chị Đ.B.N (27 tuổi, ở TP.HCM) cũng bày tỏ lo lắng: “Ông bà tôi năm nay đều ngoài 70 tuổi. So với khoảng 10 năm trước, tôi thấy ông bà ăn ít đi nhiều, kể cả những món trước đây rất thích. Mỗi lần đi ăn ngoài, ông bà thường chỉ ăn rau, gần như không đụng đến thịt và khẩu phần cũng rất ít. Tôi lo việc ăn uống như vậy sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là khi gặp bệnh vặt hoặc lúc cơ thể cần hồi phục”.

Bác sĩ Nguyễn Võ Trà Mi, Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng NERCI (TP.HCM) cho biết, có vài nguyên nhân thường gặp dẫn tới kén ăn ở người lớn tuổi:

Sự suy giảm hormone (Estrogen ở nữ, Testosterone ở nam) sau tuổi 40: Làm chậm quá trình trao đổi chất cơ bản, cộng với việc suy giảm khối cơ làm cơ thể tiêu hao năng lượng ít hơn, cảm giác đói giảm.

Thay đổi nội tiết và tín hiệu no - đói: Quá trình lão hóa có thể làm thay đổi các hormone liên quan đến cảm giác đói và no.

Giảm vị giác, khứu giác, sức nhai: Khiến ăn kém ngon, nhanh ngán; đặc biệt nếu có bệnh răng miệng, khô miệng, trào ngược dạ dày.

Áp lực công việc, mất ngủ, stress, lo âu, trầm cảm nhẹ: Cảm giác thèm ăn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi môi trường và tâm trạng. Do đó, nhiều thay đổi về tâm lý và xã hội xảy ra ở độ tuổi này dễ ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn.

Bệnh mạn tính hoặc thuốc đang dùng: Từ 40 tuổi trở lên, tỷ lệ mắc các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, suy tim, suy thận, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tăng cao; làm trầm trọng thêm tình trạng chán ăn.

Theo bác sĩ Trà Mi, biếng ăn kéo dài không chỉ là “ăn ít đi”, mà có thể dẫn tới thiếu năng lượng, thiếu protein và vi chất. Các hệ quả đáng chú ý gồm:

Biếng ăn hoặc sụt cân không chủ ý đôi khi có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn như bệnh tiêu hóa, nội tiết, thần kinh hoặc ung thư.

Để cải thiện tình trạng chán ăn này, bác sĩ Trà Mi cho hay cần áp dụng nguyên tắc chung về dinh dưỡng là ăn ít nhưng phải “chất lượng”.

Về cách sắp xếp bữa ăn, nên:

Các nhóm thực phẩm nên ưu tiên:

Tin Gốc: Thanh Niên

Mới đây, bác sĩ Hồng Vĩnh Tường, chuyên gia Thận học nổi tiếng tại Đài Loan (Trung Quốc), đã đăng tải một bài viết trên mạng xã hội nhằm cảnh báo cộng đồng về hàm lượng phosphate ẩn mình trong các món ăn đường phố phổ biến. Tiêu thụ chúng trong thời gian dài có thể dẫn đến tình trạng "xương hóa mạch máu" (vôi hóa mạch máu), gây áp lực nặng nề lên thận.

Phosphate hữu cơ tự nhiên trong thực phẩm chỉ được cơ thể hấp thụ khoảng 40-60%. Ngược lại, "phosphate vô cơ" có trong các chất phụ gia thực phẩm chế biến sẵn có tỷ lệ hấp thụ lên tới 90-100%. Với cùng một hàm lượng phosphate, thực phẩm chế biến sẵn gây áp lực lên thận cao gấp hơn 2 lần so với thực phẩm tự nhiên.

Theo một nghiên cứu công bố năm 2004 trên tạp chí khoa học uy tín Journal of the American Society of Nephrology, môi trường có nồng độ phosphate cao sẽ kích thích các tế bào cơ trơn mạch máu biến đổi cấu trúc, chuyển hóa thành dạng tương tự "tế bào xương". Điều này khiến mạch máu mất đi độ đàn hồi, trở nên xơ cứng và giòn như xương - đây chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ do chế độ ăn giàu phosphate gây ra.

Một nghiên cứu khác vào năm 2012 trên cùng tạp chí này cũng chỉ ra rằng, nồng độ phosphate trong máu tăng cao có liên quan mật thiết đến nguy cơ tử vong ở bệnh nhân suy thận mạn tính. Thậm chí ngay cả khi chỉ số này nằm trong "ngưỡng bình thường" theo định nghĩa của bệnh viện, nhưng nếu nó tiệm cận mức trần, nguy cơ mắc bệnh tim mạch vẫn tăng vọt.

Nghiên cứu phân tích công bố trên tờ American Journal of Clinical Nutrition vào năm 2025 khẳng định, có hơn một nửa số thực phẩm đóng gói và chế biến sẵn chứa chất phụ gia phosphate.

Theo khuyến nghị của Bộ Y tế và Phúc lợi cùng hướng dẫn dinh dưỡng của nhiều quốc gia, lượng phosphate nạp vào cơ thể hàng ngày nên ở mức khoảng 800 mg, giới hạn an toàn tối đa là 4.000 mg. Bác sĩ Hồng cảnh báo, dù thận của người khỏe mạnh có khả năng chuyển hóa tốt, nhưng nếu duy trì mức nạp trên 1.000 đến 1.200 mg kéo dài (đặc biệt là phosphate vô cơ), chỉ số phốt-phát trong máu khi xét nghiệm có thể vẫn bình thường, nhưng nồng độ yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi 23 (FGF23) trong cơ thể đã tăng lên, âm thầm làm tăng gánh nặng tim mạch và nguy cơ vôi hóa mạch máu.

Đối với bệnh nhân suy thận mạn tính, cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng phosphate nạp vào ở mức 600 đến 800 mg/ngày, và tốt nhất là giới hạn trong khoảng 200 đến 250 mg cho mỗi bữa ăn.

Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường đã liệt kê chi tiết hàm lượng và tác hại của 5 loại món ăn phổ biến đường phố là "bom" phosphate:

Các sản phẩm từ chả cá (Chả cá sốt ngọt, chả cá oden, cá viên, bò viên...)

Hàm lượng phosphate ước tính khoảng 150-250 mg/100 g. Để chả cá không bị bở nát khi nấu lâu trong nước lẩu sôi sùng sục và giữ được độ dai giòn sần sật, các nhà sản xuất thường thêm phosphate như một chất giữ nước.

Thịt viên/thịt mọc làm mềm

Hàm lượng phosphate ước tính khoảng 180-300 mg/100 g. Nhiều hàng quán sử dụng "bột làm mềm thịt" hoặc chất giữ nước để xử lý thịt, vốn chứa một lượng lớn phosphate.

Đồ chiên rán có độ phồng và giòn (Khoai lang bong bóng, gà rán bọc bột...)

Hàm lượng phosphate ước tính khoảng 100-200 mg/100 g. Một số loại bột chiên xù, chiên giòn được trộn thêm phosphate với vai trò là chất tạo phồng, làm nở.

Các loại mì sợi nấu lâu không nát

Hàm lượng phosphate ước tính khoảng 80-150 mg/100 g. Nhiều cơ sở làm mì đã thêm chất này để tăng cường độ dai của sợi mì (tăng gluten).

Các loại súp/canh sệt quánh (Súp lươn, súp hải sản, canh băm có độ sệt...)

Hàm lượng phosphate ước tính khoảng 50-100 mg/bát 200 ml. Nhiều gói bột nêm gia vị và chất làm đặc, chất ổn định dùng trong các món ăn này đều có gốc phosphate.

Để bảo vệ lá thận, vị chuyên gia thận học đưa ra các giải pháp thực tế:

Chần sơ thực phẩm: Nếu có sở thích ăn lẩu, trước khi cho các loại viên thả lẩu, chả cá, xúc xích vào nồi, hãy chần chúng trong nước sôi từ 3 đến 5 phút để lọc bớt một nửa lượng phosphate hòa tan.

Hạn chế húp nước dùng và nước sốt: Phần lớn lượng phosphate và natri (muối) trong các món ăn đường phố đều hòa tan vào phần nước lèo hoặc các loại nước sốt đậm đà. Bớt uống vài ngụm nước dùng chính là sự dịu dàng lớn nhất mà bạn dành cho lá thận của mình.

Ưu tiên thực phẩm nguyên bản: Hãy chọn thịt heo, thịt gà tươi cắt lát thay vì các loại thịt đã qua chế biến, xay nặn sẵn như thịt viên, cá viên hay xúc xích.

Uống đủ nước: Đảm bảo lượng nước nạp vào cơ thể mỗi ngày để thận có đủ dung môi lọc sạch các chất phụ gia hóa học.

Tin Gốc: Vnexpress

Hiệu quả giảm cân không phụ thuộc vào riêng một loại thực phẩm mà đến từ tổng thể chế độ ăn uống, vận động. Rau luộc phát huy lợi ích tốt nhất khi được kết hợp đúng cách với các loại thực phẩm lành mạnh khác, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).

Để tận dụng tối đa lợi ích của rau luộc trong hành trình giảm cân, mọi người cần áp dụng những cách sau:

Nếu bữa ăn chỉ có rau mà thiếu protein, chúng ta sẽ dễ cảm thấy đói sau một thời gian ngắn. Khi đó, khả năng ăn nhiều hơn ở bữa sau hoặc ăn vặt sẽ tăng lên.

Protein giúp duy trì khối lượng cơ trong quá trình giảm cân, đồng thời tạo cảm giác no lâu hơn. Vì vậy, rau luộc nên được kết hợp với các nguồn protein như ức gà, cá, tôm, trứng, thịt nạc, đậu phụ hoặc các loại đậu.

Một cách chia khẩu phần đơn giản là để khoảng 50 % đĩa ăn là rau, 25 % là món giàu protein và 25 % còn lại là tinh bột phức tạp như gạo lứt, khoai lang hoặc ngũ cốc nguyên hạt. Cách ăn này vừa giúp cơ thể đủ chất, vừa kiểm soát lượng calo hiệu quả hơn.

Ngoài việc ăn gì, thứ tự ăn trong bữa cũng có thể tạo ra sự khác biệt. Nhiều chuyên gia khuyến khích nên ăn rau trước, sau đó đến món giàu protein, cuối cùng mới là cơm hoặc các món chứa nhiều tinh bột.

Cách ăn này giúp chất xơ và protein phát huy tác dụng tạo cảm giác no sớm, từ đó giúp ăn ít tinh bột hơn mà không phải nhịn ăn nhiều. Một số nghiên cứu cũng cho thấy việc ăn rau và protein trước có thể giúp giảm mức tăng đường huyết sau bữa ăn. Cụ thể, một nghiên cứu công bố trên chuyên san Diabetes Care cho thấy ăn rau và protein trước, tinh bột sau có thể giúp giảm đáng kể mức tăng đường huyết sau ăn.

Một số người có thói quen luộc rau thật mềm vì cho rằng như vậy sẽ dễ tiêu hóa hơn. Tuy nhiên, nấu quá lâu có thể khiến một phần vitamin tan trong nước như vitamin C và vitamin nhóm B bị thất thoát.

Khi rau được luộc trong nhiều nước hoặc nấu ở nhiệt độ cao quá lâu, các vitamin này sẽ hòa tan vào nước luộc hoặc bị phân hủy do nhiệt. Để giữ lại nhiều dưỡng chất hơn, mọi người nên cho rau vào khi nước đã sôi, chỉ luộc đến khi vừa chín tới và tránh hâm đi hâm lại nhiều lần.

Nhiều người giảm cân thường ăn rau luộc mà không dùng bất kỳ loại nước chấm hay chất béo nào vì sợ tăng calo. Tuy nhiên, điều này chưa hẳn là lựa chọn tốt nhất.

Một số vitamin trong rau như vitamin A, E, K và các carotenoid cần có chất béo để cơ thể hấp thu hiệu quả. Nếu bữa ăn hoàn toàn không có chất béo, khả năng hấp thu các dưỡng chất này sẽ giảm.

Chúng ta không cần phải dùng nhiều dầu mỡ, chỉ cần một lượng nhỏ chất béo lành mạnh như một muỗng dầu ô liu, vài lát bơ hoặc một ít hạt là đã đủ để giúp cơ thể hấp thu hiệu quả các vitamin, theo Eating Well.

Tin Gốc: Thanh Niên