Buôn Đôn, vùng đất của những huyền thoại săn bắt và thuần dưỡng voi rừng, từ lâu đã in đậm trong tâm trí du khách bởi sắc màu văn hóa Tây nguyên đặc trưng. Những ngôi nhà dài nối nhau, tiếng cồng chiêng ngân vang trong đại ngàn, cùng nhịp sống chậm rãi của đồng bào dân tộc thiểu số đã tạo nên một không gian vừa hoang sơ vừa quyến rũ.
Thế nhưng theo thời gian, sự nhộn nhịp dần vơi đi. Khách đến rồi đi, ít người dừng lại đủ lâu để cảm nhận trọn vẹn cái hồn của vùng đất. Chính trong khoảng lặng ấy, Y Khăm Bun Hua Hwing (31 tuổi, ở buôn Trí, xã Buôn Đôn), chàng trai mang trong mình dòng máu Việt – Lào đã ấp ủ một giấc mơ đưa du khách ở lại, sống cùng buôn làng, hiểu cái tình của người bản địa.
Sinh ra và lớn lên giữa tiếng chiêng, tiếng trống của núi rừng, Bun Hua không đành lòng nhìn buôn làng thưa vắng bóng người. “Trước đây, nhà dài gần như là nhà trống, khách chỉ ghé qua rồi rời đi. Tôi luôn trăn trở làm sao để họ ở lại, để hiểu cái nghĩa, cái tình của người nơi đây”, anh chia sẻ.
Đầu năm 2024, giấc mơ ấy bắt đầu thành hình, nhưng cũng là lúc anh đối diện với những thử thách đầu tiên. Không có nguồn lực lớn, Bun Hua quyết định vay 100 triệu đồng từ ngân hàng, cộng với số tiền tích góp từ những năm đi chụp ảnh thuê, biểu diễn văn nghệ, để bắt tay xây dựng mô hình du lịch cộng đồng.
Không thuê đội thợ chuyên nghiệp, anh cùng anh em trong buôn tự tay dựng từng hạng mục. Tre được chặt từ rừng, khung sắt được học cách hàn, mái nhà được lợp bằng chính đôi tay của người trong buôn. Mỗi cây cột dựng lên không chỉ là vật liệu mà còn là mồ hôi, sự chung sức của cả cộng đồng.
Điều đặc biệt là bà con giúp anh không vì tiền công. Họ đổi lại bằng những bữa cơm chung, những câu chuyện rôm rả bên bếp lửa. Cái tình làng nghĩa xóm, thứ tưởng như giản dị, lại chính là nền móng vững chắc nhất cho mô hình du lịch mà Bun Hua đang xây dựng.
Khi cơ sở vật chất dần hoàn thiện, một bài toán mới xuất hiện: Làm sao để có khách? Không có ngân sách lớn cho quảng bá, Bun Hua cùng nhóm bạn trẻ trong buôn tận dụng mạng xã hội. Những hình ảnh về nhà dài, bữa cơm truyền thống, đêm lửa trại được đăng tải đều đặn. Ban đầu chỉ là vài lượt khách lẻ, nhưng mỗi người đến đều để lại những góp ý quý giá.
“Mỗi lượt khách là một lần chúng tôi học thêm. Họ góp ý từ cách đón tiếp, cách phục vụ đến việc giữ gìn bản sắc. Nhờ đó, mô hình dần hoàn thiện hơn”, Bun Hua nói.
Dù mới hoạt động chính thức chưa lâu nhưng cái tên Bun Hua ở Buôn Đôn đã bắt đầu được nhiều du khách và các đơn vị lữ hành biết đến. Những đoàn khách nước ngoài đã tìm đến buôn làng ngày một nhiều hơn. Có những kỷ niệm mà Bun Hua sẽ chẳng bao giờ quên, đó là những buổi tối khách quây quần bên bếp lửa, cùng gia đình đàn hát đến đêm mới rời đi.
Có lần, một nữ du khách ngoại quốc sau khi trải nghiệm đã thẳng thắn góp ý về việc nhà sàn hơi nóng do thời tiết Tây nguyên vào mùa khô. Nhưng thay vì phàn nàn, chị lại gửi thêm một số tiền hỗ trợ để Bun Hua nâng cấp dịch vụ.
“Chính những tình cảm của khách đã tiếp thêm động lực cho chúng tôi. Họ góp ý cho chúng tôi cách quảng bá, cách làm dịch vụ chuyên nghiệp hơn nhưng vẫn phải giữ được cái chất của mình, cái riêng, bản sắc văn hóa của dân tộc”, anh Bun Hua nhớ lại.
Khó khăn về ngoại ngữ cũng là rào cản không nhỏ. Mỗi lần đón khách quốc tế, Bun Hua phải nhờ người phiên dịch từ thành phố, chi phí lên đến cả triệu đồng mỗi ngày. Anh và các thanh niên trong buôn vẫn âm thầm tự học tiếng Anh. Theo anh, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là chìa khóa để kể câu chuyện của tổ tiên, để văn hóa bản địa được lan tỏa trọn vẹn hơn.
Điều đặc biệt ý nghĩa trong mô hình tour của Bun Hua chính là tính cộng đồng, phát triển du lịch cùng người dân trong buôn. Trong tư duy của anh, du lịch phải là một hệ sinh thái mà ở đó mọi người dân đều được hưởng lợi.
“Chúng tôi luôn tự nhủ mình không bao giờ hưởng lợi một mình. Du lịch cộng đồng mà chỉ một người giàu lên thì không còn ý nghĩa nữa. Khi có khách đặt tour, chúng tôi không ra chợ mua thực phẩm mà ưu tiên mua gà, mua măng, mua cá của chính những hộ dân trong buôn. Nếu đoàn khách cần người phục vụ, chúng tôi sẽ mời những người già, phụ nữ trong buôn đến hỗ trợ với mức thù lao xứng đáng”, Bun Hua bày tỏ.
Hiện mô hình du lịch trải nghiệm của anh đã tạo công ăn việc làm cho khoảng 30 – 40 người trong buôn, từ đội cồng chiêng, nhóm múa đến những người phục vụ hậu cần.
“Tôi mong ước trong tương lai, buôn Trí sẽ trở thành một điểm đến mà mỗi ngôi nhà đều là một trải nghiệm riêng. Nhà này bán gùi truyền thống, nhà kia giới thiệu sử thi, nhà nọ đón khách ngủ lại… Đường vào buôn sẽ đẹp hơn, đời sống bà con sẽ khang trang hơn từ chính những giá trị văn hóa giao thoa giữa người M’nông, người Lào, người Ê Đê và một số đồng bào dân tộc thiểu số khác”, anh Bun Hua chia sẻ.
Giấc mơ ấy không phải là viển vông. Bởi phía sau Bun Hua không chỉ là ý chí cá nhân, mà còn có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Ông Lê Phúc Long, Phó giám đốc Sở VH-TT-DL Đắk Lắk, cho biết tỉnh đã chọn 5/17 buôn để ưu tiên phát triển du lịch cộng đồng, trong đó có buôn Trí. Các hạng mục hạ tầng được đầu tư, người dân được tập huấn, học hỏi từ những mô hình thành công ở các tỉnh phía bắc.
Theo ông Long, mô hình của hộ gia đình Y Khăm Bun Hua Hwing đã bước đầu phát huy hiệu quả. Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia các hoạt động văn hóa như làm vòng tay, thưởng thức ẩm thực truyền thống, tạo nên sự tương tác sâu sắc. “Đây là hướng đi giúp bảo tồn văn hóa, tạo sinh kế bền vững và đa dạng hóa sản phẩm du lịch của tỉnh”, ông nhấn mạnh.
Bun Hua cho biết hành trình phía trước vẫn nhiều thử thách, từ nâng cấp cơ sở vật chất đến cải thiện dịch vụ, mở rộng thị trường. Tuy vậy, anh tin du lịch cộng đồng có thể phát triển từ chính giá trị bản địa, từ ánh lửa bập bùng của những đêm cồng chiêng cùng tiếng cười hòa quyện của du khách và người dân. Chính câu chuyện mộc mạc ấy tạo nên sức lan tỏa bền bỉ, chạm đến cảm xúc bằng cái tình rất thật của đại ngàn.
Ngày 30-4, phóng viên có mặt tại khu vực bãi nuôi ngao thôn Mai Lâm (xã Mai Phụ, Hà Tĩnh) dọc cửa biển ghi nhận một số người dân “gác lễ” để thu hoạch ngao nuôi và phân loại ngao chết bất thường để tránh ô nhiễm môi trường.
Những ngày cuối tháng 4-2026, tại các khu vực bãi nuôi ngao thôn Mai Lâm bất ngờ ghi nhận ngao nuôi chết hàng loạt và bất thường gây tâm lý lo lắng cũng như ảnh hưởng lớn đến kinh tế cho người dân.
Một trong số hộ nuôi ngao tại thôn Mai Lâm có diện tích bị ảnh hưởng khá lớn là hộ ông Nguyễn Văn Anh (60 tuổi), với ước tính thiệt hại lên tới hơn 1 tỉ đồng.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online vào sáng 30-4, ông Anh cho biết những ngày qua khá nóng ruột khi chứng kiến ngao nuôi của gia đình bị chết bất thường trắng bãi nuôi, tỉ lệ ngao bị chết dao động từ 30 - 40%.
Đây cũng là lần đầu tiên ghi nhận tỉ lệ ngao chết lớn nhất trong suốt 22 năm gia đình ông hành nghề nuôi loài nhuyễn thể này.
Theo ông Anh, tháng 4-2025, gia đình ông chi hàng trăm triệu đồng mua 40 tấn giống ngao về thả trên hai bãi nuôi với diện tích 3,7ha. Dự kiến sau một năm sẽ cho thu hoạch với năng suất 35 tấn/ha ngao thương phẩm, tổng ngao nuôi thu hoạch được trên diện tích 3,7ha đạt gần 130 tấn.
Thế nhưng, gần đến kỳ thu hoạch, số ngao nuôi trong hai bãi bồi của gia đình ông Anh bất ngờ bị chết hàng loạt. Lúc đầu, tỉ lệ ngao chết chỉ lác đác vài điểm nhưng sau đó lan rộng ra cả bãi nuôi.
“Trong khoảng một tuần ngao chết mở vỏ, ruột thối, trắng cả bãi nuôi. Tỉ lệ ngao chết lên đến 30 - 40% bãi, ước tính khoảng 60 tấn, gây thiệt hại cho gia đình trên 1 tỉ đồng” - ông Anh cho hay.
Theo ông Anh, kinh nghiệm nuôi ngao của bản thân ông cho thấy ngao nuôi thường bị chết dao động từ khoảng tháng 12 âm lịch năm trước đến tháng giêng âm lịch năm sau, số lượng ngao chết nhiều nhất khoảng 20% bãi nuôi.
Thời điểm này sương muối nhiều, ngao rất dễ tổn thương và chết. Đợt này đã bước vào tháng 3 âm lịch và ngao chết với tỉ lệ lớn nên khá bất thường.
Ông Nguyễn Xuân Bắc - Phó chủ tịch UBND xã Mai Phụ - cho biết ngay khi xuất hiện tình trạng ngao nuôi bị chết, chính quyền địa phương đã phối hợp với Chi cục Thủy sản tỉnh Hà Tĩnh đến hiện trường kiểm tra, làm rõ nguyên nhân.
Bước đầu ghi nhận từ ngày 19 đến ngày 25-4, tại vùng nuôi ngao thôn Mai Lâm xuất hiện ngao chết bất thường tại các bãi nuôi ngao của 24/40 hộ nuôi; diện tích bị thiệt hại 47/80ha, tỉ lệ ngao chết từ 30 - 70%, ước tính sản lượng thiệt hại khoảng 250 tấn, ngao chết có kích cỡ từ 100 - 200 con/kg.
Ngành chức năng đã lấy mẫu bùn, nước, ngao để kiểm tra, xác định nguyên nhân ngao chết. Đồng thời hướng dẫn các hộ nuôi tích cực thu gom ngao chết tại các bãi nuôi, phơi ở những khu đất cao thích hợp để sử dụng đốt vôi, tuyệt đối không đổ vỏ ngao chết ra vùng cửa sông.
Tiến hành cày xới, phơi bãi, bón vôi khử trùng bãi nuôi đặc biệt các vùng đất trũng nhiều bùn đen. Không thả giống trong thời điểm ngao chết nhiều.
Sau mỗi vụ nuôi phải cải tạo bãi đúng quy trình kỹ thuật để chuẩn bị cho vụ nuôi tiếp theo. Chọn giống đảm bảo chất lượng, rõ nguồn gốc và có giấy chứng nhận kiểm dịch của cơ quan chức năng.
Trước khi thả giống cần kiểm tra và loại bỏ những con yếu, chết. Không thả giống với mật độ quá cao.
Đến thời điểm hiện tại, Trung tâm Nghiên cứu môi trường và bệnh thủy sản miền Bắc đã có báo cáo sơ bộ kết quả phân tích mẫu đột xuất ngao nuôi tại thôn Mai Lâm, xã Mai Phụ.
Kết quả phân tích cho thấy hiện tượng ngao chết hàng loạt tại xã Mai phụ không liên quan đến các tác nhân gây bệnh đã được phân tích (mẫu ngao âm tính với tác nhân vi khuẩn gây bệnh, Perkinsus olseni và Perkinsus marinus).
Không phát hiện tảo độc trong môi trường nước. Các chỉ tiêu chất lượng nước có dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ (hàm lượng N-NH4+ vượt ngưỡng), song chưa đạt ngưỡng gây chết cấp tính đối với ngao nuôi.
Trên cơ sở tổng hợp thông tin hiện trường và kết quả phân tích, nguyên nhân chính được nhận định có thể là tổ hợp các yếu tố bất lợi từ quản lý nuôi và điều kiện thời tiết như mật độ nuôi quá cao (800 - 1.000 con/m2, gấp 3 - 7 lần khuyến cáo) dẫn đến cạnh tranh gay gắt về thức ăn, oxy và không gian sống.
Bãi nuôi được sử dụng lâu năm, không có thời gian gián đoạn cải tạo giữa các vụ, làm suy giảm chất lượng nền đáy. Biến động thời tiết cực đoan trong giai đoạn giao mùa tạo áp lực cộng hưởng, làm ngao suy yếu và chết hàng loạt.
Tại dự án Trường tiểu học số 1 Hòa Châu (phường Hòa Xuân - một trong số các dự án bị điểm tên) trên bờ tường còn treo tấm bảng báo nhàu nhĩ với hình minh họa về ngôi trường khang trang. Phía dưới là thông tin về dự án, tiến độ thi công 210 ngày, ngày khởi công 26-12-2024…
Tại khu vực dự án vắng bóng người. Dãy các trụ bê tông đã loang lổ màu, các cột thép đã hoen gỉ, cây cỏ dại bắt đầu mọc ở trong công trình…
"Họ dừng thi công từ lâu léc đến chừ" - một người dân gần đó cho hay.
Cũng tại phường Hòa Xuân, dự án nhà văn hóa thôn Tây An cũng trong tình cảnh tương tự. Người dân ở đây cho biết công trình dừng thi công, công nhân thu dọn đi từ 5-6 tháng qua.
Một dự án khác nữa ở phường này là dự án nâng cấp sân vận động xã Hòa Phước. Hiện sân vận động này cũng toàn cỏ dại mọc um tùm khắp nơi.
Để tìm hiểu về việc xử lý các nhà thầu nêu trên, PV đã liên hệ với lãnh đạo UBND phường Hòa Xuân nhưng vị này yêu cầu gửi nội dung qua văn phòng.
Trước đó, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã chỉ đạo UBND phường Hòa Xuân, Sở Xây dựng, UBND xã Nam Trà My rút kinh nghiệm trong công tác tổ chức lựa chọn nhà thầu, bảo đảm lựa chọn được nhà thầu có đầy đủ năng lực, kinh nghiệm thực tế phù hợp với thông tin cung cấp trong hồ sơ dự thầu, đảm bảo về tiến độ triển khai, hoàn thành công trình.
Lãnh đạo thành phố yêu cầu các đơn vị trên khẩn trương chỉ đạo xử lý 5 trường hợp nhà thầu bị đánh giá vi phạm, chậm tiến độ, gồm:
Liên danh Công ty TNHH MTV An Việt Trí và Công ty TNHH Mai Phương Minh tại dự án Trường tiểu học số 1 Hòa Châu (phường Hòa Xuân), tổng mức đầu tư hơn 14,6 tỉ đồng.
Công ty TNHH MTV An Việt Trí tại dự án nhà văn hóa thôn Tây An (phường Hòa Xuân) có tổng mức đầu tư hơn 5,3 tỉ đồng.
Công ty TNHH MTV thương mại dịch vụ và xây dựng Vương Thành Long tại dự án nâng cấp sân vận động xã Hòa Phước (phường Hòa Xuân), tổng mức đầu tư hơn 2,9 tỉ đồng.
3 dự án này các nhà thầu dừng thi công không lý do chính đáng 28 ngày liên tục.
Liên danh Công ty CP đầu tư hạ tầng Đông Sơn - Công ty CP Tập đoàn CIENCO 4 tại dự án nâng cấp, cải tạo quốc lộ 14B, gói thầu xây lắp (hơn 481 tỉ đồng). Đến nay sản lượng thi công chỉ đạt gần 43%.
Công ty TNHH Kachi Việt Nam tại dự án đường giao thông KDC Ông Rế đi Trung tâm hành chính huyện, gói thầu xây lắp (hơn 3,8 tỉ đồng), năng lực nhà thầu yếu
UBND TP Đà Nẵng cũng yêu cầu công khai năng lực các nhà thầu yếu kém, vi phạm quy định về đấu thầu trên Cổng thông tin điện tử thành phố và các phương tiện thông tin khác...
Trạm Y tế phường Xuân Hòa tổ chức triển khai 6 đội "bác sĩ gia đình" đến 24 khu phố để thu thập thông tin sức khỏe và khám, tư vấn cho người dân.
Tại trụ sở UBND phường Xuân Hòa tổ chức khám sức khỏe cho người cao tuổi với các chuyên khoa như: nội tổng quát, tim mạch, huyết áp, tiểu đường, khám mắt, tư vấn và cấp phát thuốc miễn phí.
Đồng thời tuyên truyền phòng chống bệnh tay chân miệng, não mô cầu, Rota virus cho giáo viên các trường mầm non, tiểu học, THCS cùng cộng tác viên sức khỏe cộng đồng 24 khu phố.
Theo đội số 3 thuộc Trạm Y tế phường đến tận nhà người dân thăm khám, các y bác sĩ tận tình hướng dẫn người dân khai báo hồ sơ sức khoẻ. Đồng thời khám cho nhiều người dân để nắm tình hình bệnh, nhu cầu chăm sóc sức khỏe để lập hồ sơ hỗ trợ người dân khi cần.
Theo bác sĩ Lưu Quốc Hải - Giám đốc Trạm Y tế phường Xuân Hoà, sáng nay có rất đông người dân đến trụ sở phường để được khám bệnh. Số lượng hơn 250 người, hôm nay phường không chỉ khám cho các cô chú người cao tuổi mà cho mọi người dân có nhu cầu.
"Chúng tôi cũng nhờ vào đội ngũ cộng tác viên để lấy thông tin người dân qua ứng dụng thu thập hồ sơ sức khoẻ. Sau này người dân đến khám chữa bệnh chỉ cần khai báo tên, tuổi, mã định danh chứ không phải khai báo mất thời gian.
Việc khám, sàng lọc hồ sơ sức khỏe người dân rất quan trọng để tiến tới khám sức khỏe miễn phí toàn dân sau này", ông Hải chia sẻ.
Cũng theo bác sĩ Hải, thông qua mô hình 'bác sĩ gia đình" người dân được khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn, đặc biệt là các bệnh mãn tính như tăng huyết áp và tiểu đường.
Đối với những người đã mắc bệnh, việc này giúp theo dõi và điều trị hiệu quả hơn.
Theo chủ trương của Sở Y tế TP.HCM, bệnh nhân mắc bệnh mãn tính sau khi điều trị ổn định tại các bệnh viện chuyên khoa sẽ được chuyển về trạm y tế địa phương để tiếp tục khám và cấp thuốc. Trạm y tế sẽ được cung cấp danh mục thuốc tương đương với tuyến chuyên sâu, giúp người dân không phải đi xa và giảm bớt tình trạng quá tải cho các bệnh viện tuyến trên.
Trạm y tế đóng vai trò là "màng lọc" y tế ban đầu. Trong trường hợp bệnh nhân có diễn biến nặng, trạm sẽ liên kết trực tiếp với các bệnh viện tuyến trên để hội chẩn qua điện thoại, Zalo hoặc chuyển viện kịp thời.
