Cá mờm cơm (cá mờm sữa), hay còn được biết đến với tên gọi cá trỏng mờm, có thân hình nhỏ bé chỉ dài khoảng 3 phân, màu trắng bạc, thịt trong suốt. Đặc điểm nổi bật của loại cá này là phần bụng trắng như hạt cơm, đôi mắt to đen, giúp cá quan sát tốt khi bơi lội.
Cá mờm cơm có phần đầu nhỏ, miệng nhô lên, vảy tròn mỏng dễ rụng, sống chủ yếu thành bầy đàn lớn ở các con sông và kênh rạch vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Tại Việt Nam, cá mờm cơm được tìm thấy nhiều ở sông Vàm Nao, sông Tiền, sông Hậu,… và được khai thác từ tháng 4 đến tháng 8 âm lịch mỗi năm. Loại cá này dễ dàng đánh bắt bằng lưới dày và dài, thường sống theo bầy đàn lớn lên tới hàng ngàn cá thể, tạo nên cảnh tượng sôi động dưới lòng sông.
Cá mờm cơm có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, phù hợp với khẩu vị của nhiều người như:
Rim chua ngọt: Cá được rim với nước mắm, đường, giấm, tạo nên hương vị chua chua ngọt ngọt, thơm ngon, ăn kèm cơm trắng rất bắt cơm.
Rim mỡ hành: Món ăn đơn giản nhưng đậm đà với cá mờm cơm rim cùng mỡ hành, tạo nên hương vị béo ngậy, thơm phức, hấp dẫn cả người lớn và trẻ em.
Chiên giòn: Cá mờm cơm chiên giòn, ăn kèm với nước mắm chua ngọt hoặc tương ớt. Khi ăn, cảm nhận được vị giòn tan, ngọt bùi từ cá, rất thích hợp cho những bữa tiệc nhẹ hay làm món ăn vặt.
Nộm xoài: Cá mờm cơm kết hợp với xoài xanh, rau thơm, lạc rang, tạo nên món nộm xoài giòn giòn, chua chua, ngọt ngọt, là món khai vị hấp dẫn.
Canh chua: Cá mờm cơm nấu canh chua với cà chua, dứa, giá đỗ, rau thơm, tạo nên món canh chua thanh mát, ngọt dịu, rất phù hợp cho những ngày hè oi bức.
Cá mờm cơm được chế biến thành nhiều món ăn bắt mắt, đưa cơm. Ảnh: Quà Huế.
Cá mờm cơm không chỉ ngon mà còn giàu giá trị dinh dưỡng. Theo các chuyên gia, loại cá này chứa hàm lượng canxi cao, giúp tăng cường sức khỏe xương khớp, rất phù hợp cho trẻ em và người già. Cá mờm cơm cũng giàu protein, omega-3, vitamin và khoáng chất, giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ chức năng não bộ và tăng cường hệ miễn dịch. Thịt cá mềm, không xương cứng, dễ tiêu hóa và có thể xay nhuyễn, thích hợp cho trẻ nhỏ.
Nhờ chứa vitamin A và các dưỡng chất tốt cho mắt, ăn cá mờm cơm có thể giúp cải thiện thị lực và bảo vệ mắt khỏi các bệnh liên quan đến lão hóa.
Bổ sung canxi, tốt cho xương và răng: Cá mờm cơm nổi bật với hàm lượng canxi rất cao, vượt trội hơn so với nhiều loại cá khác. Canxi có vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì hệ xương chắc khỏe, đặc biệt cần thiết cho trẻ em đang trong giai đoạn phát triển chiều cao. Ở người lớn tuổi, việc bổ sung canxi từ cá mờm cơm giúp ngăn ngừa tình trạng loãng xương, đau nhức khớp và gãy xương do tuổi tác.
Bảo vệ tim mạch, giảm mỡ máu: Một trong những thành phần quý giá của cá mờm cơm chính là axit béo omega-3. Chất này có tác dụng làm giảm lượng cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL) trong máu, nhờ đó hỗ trợ tuần hoàn máu và giảm áp lực cho tim. Bổ sung cá mờm cơm vào bữa ăn giúp ngăn ngừa các bệnh lý về tim mạch như xơ vữa động mạch, huyết áp cao hay đột quỵ.
Cải thiện thị lực, bảo vệ đôi mắt: Ngoài canxi và omega-3, cá mờm cơm còn chứa lượng vitamin A và các chất chống oxy hóa dồi dào. Vitamin A vốn nổi tiếng là dưỡng chất quan trọng đối với mắt, giúp duy trì thị lực sáng rõ và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến lão hóa như thoái hóa điểm vàng hay khô mắt. Theo lương y Bùi Hồng Minh, vitamin và dưỡng chất trong cá mờm cơm giúp làm chậm quá trình suy giảm thị lực ở người cao tuổi, đồng thời cải thiện sức khỏe mắt ở trẻ nhỏ.
Tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ tạo máu: Thịt cá mờm cơm chứa nhiều protein chất lượng cao cùng vitamin B12, sắt và kẽm – những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu. Nhờ đó, cá mờm cơm giúp phòng ngừa thiếu máu, hỗ trợ cơ thể khỏe mạnh và tăng cường sức đề kháng. Khi hệ miễn dịch hoạt động tốt, cơ thể sẽ có khả năng chống lại vi khuẩn, virus và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.
Dễ tiêu hóa, phù hợp với nhiều đối tượng: Khác với nhiều loại cá biển có xương cứng, thịt cá mờm cơm mềm, ít xương dăm, dễ ăn và dễ tiêu hóa. Nhờ ưu điểm này, cá mờm cơm trở thành lựa chọn an toàn cho trẻ nhỏ khi mới tập ăn dặm hoặc người cao tuổi có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Cá có thể được chế biến thành nhiều món khác nhau, từ nấu canh, kho, rán cho đến xay nhuyễn, đều giữ được hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng.
Hỗ trợ trí não, cải thiện trí nhớ: Omega-3 trong cá mờm cơm không chỉ tốt cho tim mạch mà còn rất có lợi cho não bộ. Loại axit béo này giúp cải thiện sự truyền dẫn thần kinh, tăng khả năng tập trung và nâng cao trí nhớ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, bổ sung omega-3 đều đặn có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh về suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ hay Alzheimer ở người cao tuổi.
Một tiểu thương chuyên bán thủy hải sản tại An Giang, chia sẻ: “Cá mờm cơm hiện nay rất được ưa chuộng, đặc biệt là khách du lịch và thị trường xuất khẩu như Đài Loan, Hàn Quốc. Giá cá mờm cơm dao động từ 300.000 đến 500.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với các loại cá khác”.
Ngày nay, cá mờm cơm đã vượt qua ranh giới của một món ăn bình dân để trở thành đặc sản được săn đón. Không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày của người dân miền Tây, cá mờm cơm còn được dùng làm quà tặng ý nghĩa, thể hiện sự trân trọng với đặc sản quê hương. Với hương vị thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao, cá mờm cơm đang ngày càng khẳng định vị trí của mình trên bàn ăn không chỉ trong nước mà còn tại các thị trường quốc tế.
Những buổi tập thường diễn ra vào thứ bảy hoặc chủ nhật. Đó là những cuối tuần mang những niềm vui không đơn giản. Họ đến nơi hội ngộ bằng nhiều cách, mang theo những khuyết tật không giống nhau trên cơ thể. Và họ cất lên tiếng hát về nỗi đau của mình.
Những câu hát trong ca khúc “Cho con tới Brooklyn” của nhạc sĩ Nguyễn Hồng Sơn vang lên giữa phòng tập.
Người cất lên giai điệu ấy là anh Lê Văn Ở (33 tuổi, phường An Phú Đông, TP.HCM). Dù không còn nhìn thấy ánh sáng vì mù cả hai mắt, đôi tay anh vẫn đánh đúng từng nhịp trên phím đàn, giọng hát da diết đưa lời ca chạm đến cảm xúc những người có mặt. Với anh Ở, đó không chỉ là một bài hát mà còn là những tâm sự chất chứa suốt nhiều năm, những điều đôi khi anh không thể nói thành lời.
Hiện anh là người đệm đàn chính trong ban nhạc của hội. Anh Ở bén duyên với âm nhạc từ khi theo học đàn giai đoạn 2007 - 2008. Trước đây, anh chỉ thi thoảng biểu diễn ở một vài chương trình. Từ khi gia nhập “ban nhạc da cam”, anh có thêm nhiều cơ hội được tập luyện và biểu diễn trong một tập thể.
Không chỉ anh Ở, với nhiều thành viên của ban nhạc, mỗi buổi tập đều là khoảng thời gian họ được sống với đam mê và quên đi những mặc cảm của bản thân. Trong căn phòng tập, người ôm cây đàn, người cầm những đóa hướng dương thay micro cất giọng hát, người chăm chú lắng nghe để bắt đúng từng nhịp. Khi bài hát kết thúc, cả nhóm lại cùng nhau góp ý đoạn nào hát còn chênh, nhịp nào chưa đều…
Giữa những gương mặt, anh Nguyễn Minh Trung (42 tuổi, phường An Lạc, TP.HCM) dù phải tự chạy xe ba bánh từ phường An Lạc đến địa điểm tập luyện, anh chưa từng vắng tập.
Anh Trung cho biết điều níu chân anh đến với ban nhạc không chỉ là niềm yêu thích ca hát mà còn bởi nơi đây giúp anh tìm thấy sự đồng cảm từ những người cùng hoàn cảnh. Mỗi lần đứng trên sân khấu, anh được kể câu chuyện về cuộc đời, nghị lực và những điều chất chứa trong lòng bằng chính âm nhạc.
Nhớ lại những ngày đầu thành lập ban nhạc, bà Huỳnh Ngọc Vân - Giám đốc Bảo tàng Áo dài, Ủy viên Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin TP.HCM - kể trước đây khi bà làm việc tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, từng có một nhóm nhỏ gồm các nạn nhân chất độc da cam vừa bán quà lưu niệm, vừa chơi nhạc, vẽ tranh và giao lưu với du khách. Tuy nhiên sau đại dịch COVID-19, nhóm dần tan rã do nhiều thành viên sức khỏe suy giảm, thậm chí có những thành viên đã qua đời.
Mong muốn tìm lại những người bạn cũ yêu âm nhạc chính là động lực để bà cùng hội thành lập ban nhạc lần này. Bà Vân bắt đầu liên lạc với những nạn nhân từng quen biết, đồng thời nhờ hội giới thiệu thêm các thành viên mới.
Bà Vân kể để duy trì ban nhạc, các thành viên phải vượt qua không ít khó khăn. Nhiều người gặp trở ngại trong việc đi lại, phải di chuyển bằng xe ba bánh hoặc cần xe riêng đưa đón. Không ít thành viên bị khiếm thị nên phải mất hàng tuần, thậm chí cả tháng mới thuộc được lời bài hát. Bên cạnh đó, sức khỏe yếu cũng khiến việc tập luyện thường xuyên bị gián đoạn.
Theo bà Vân, sau một thời gian luyện tập, sự thay đổi dễ nhận thấy nhất là các thành viên ngày càng tự tin hơn. Từ những buổi biểu diễn đầu tiên trước các đoàn khách trong nước, đến nay ban nhạc đã được mời biểu diễn tại nhiều sự kiện văn hóa và giao lưu với các đoàn khách quốc tế.
Đại tá Đỗ Mai Khanh - phụ trách đối ngoại Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin TP.HCM - cho biết phụ huynh và người thân của các nạn nhân đều rất ủng hộ việc thành lập ban nhạc. Nhiều gia đình chủ động liên hệ, mong muốn con mình được tham gia thường xuyên để có thêm cơ hội giao lưu, hòa nhập cộng đồng.
Từ những ngày đầu chỉ có vài thành viên, đến nay ban nhạc đã quy tụ khoảng 10 người tham gia thường xuyên. Ngoài ra, hội dự kiến mở thêm lớp múa cho khoảng 15 hội viên, sau đó kết nối với ban nhạc để hình thành một đội biểu diễn hoàn chỉnh của hội.
"Hội cũng xác định sẽ duy trì ban nhạc như một hoạt động lâu dài. Bên cạnh đó, tôi hy vọng sẽ có các bạn trẻ không phải là nạn nhân chất độc da cam cùng tham gia sinh hoạt. Sự đồng hành này sẽ giúp các nạn nhân thêm tự tin, đồng thời giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cuộc sống và nghị lực của các nạn nhân chất độc da cam”, bà Khanh nói.
Lần đầu tham gia chính thức cùng nhóm, chị Phạm Thị Thu Thủy cho biết rất vui vì được đứng trên sân khấu thay vì chỉ làm khán giả như trước
Tại nhiều quốc gia châu Á, châu Âu và Nam Mỹ, bồn cầu có vòi xịt vệ sinh (bidet) là lựa chọn phổ biến thay cho giấy vệ sinh. Theo bác sĩ Trisha Pasricha, chuyên khoa tiêu hóa, Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan (Mỹ), nhiều người lo ngại về thiết bị này do chưa hiểu rõ nguyên lý.
Đa số vòi xịt không lấy nước trong lòng bồn cầu mà sử dụng hệ thống cấp nước sinh hoạt. Vòi phun được đặt dưới bệ ngồi, hướng dòng nước lên trên, tách biệt hoàn toàn với mặt nước bên dưới nên chất thải không thể bắn ngược lên cơ thể.
Bác sĩ Pasricha dẫn một nghiên cứu cho thấy người dùng vòi xịt có lượng vi khuẩn trên tay thấp hơn 10 lần so với người dùng giấy vệ sinh do giảm tiếp xúc trực tiếp. Việc dùng nước giúp làm sạch triệt để hơn, do đó giới y khoa khuyến khích sử dụng.
Tuy nhiên, người dùng không nên lạm dụng. Một nghiên cứu công bố năm 2010 trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ cho thấy người dùng vòi xịt vệ sinh thường xuyên có tỷ lệ vi khuẩn có lợi Lactobacillus thấp hơn nhóm không sử dụng (57% so với 91%).
Các chuyên gia cảnh báo việc xịt với áp lực quá mạnh hoặc kéo dài có thể gây kích ứng niêm mạc hậu môn.
Các nhà nghiên cứu khuyến nghị người dùng bắt đầu với áp lực nước thấp, ưu tiên nước ấm và chỉ xịt khoảng 10-20 giây. Bác sĩ Neal H. Patel ở California, Mỹ khuyên nên lau đầu vòi phun bằng khăn khử trùng mỗi 1-2 tuần. Sau khi rửa, người dùng có thể sử dụng lượng nhỏ giấy vệ sinh để thấm khô hoặc bật chức năng sấy khí nóng.
Về mặt môi trường, mỗi lần sử dụng vòi xịt tiêu tốn khoảng 0,5 lít nước. Trong khi đó, việc sản xuất một cuộn giấy vệ sinh tiêu tốn 2,7 kg gỗ và 22 lít nước.
Một thói quen đơn giản vào buổi sáng có thể mang lại nhiều lợi ích cho hệ tiêu hóa và gan: uống nước ép táo tươi. Loại nước ép quen thuộc này đang được nhiều chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cao nhờ khả năng hỗ trợ làm sạch ruột và tăng cường hoạt động thải độc của gan một cách tự nhiên.
Táo là loại trái cây được yêu thích và vô cùng quen thuộc trên toàn thế giới. Không chỉ có hương vị thơm ngon, chúng còn chứa một loạt các chất dinh dưỡng, bao gồm carbohydrate, chất xơ, chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất.
Táo là một món ăn nhẹ tuyệt vời khi đói và chúng là một trong những loại trái cây được tiêu thụ nhiều nhất trên toàn cầu. Điều đó chủ yếu là do mùa nào cũng có táo nhưng chúng cũng rất ngon và linh hoạt khi chế biến thành món ăn.
Hỗ trợ làm sạch ruột nhờ pectin tự nhiên
Táo chứa hàm lượng cao chất xơ hòa tan, đặc biệt là pectin. Đây là hoạt chất có khả năng "gom" các chất dư thừa trong đường ruột như độc tố, chất béo và kim loại nặng, sau đó đào thải ra ngoài cơ thể.
Uống nước ép táo vào buổi sáng khi dạ dày còn rỗng có thể kích thích nhu động ruột hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giảm tình trạng táo bón và hỗ trợ làm sạch hệ tiêu hóa.
Một số nghiên cứu đăng trên Journal of Functional Foods cũng ghi nhận việc uống nước ép táo không đường trong thời gian ngắn giúp cải thiện nhu động ruột và giảm vi khuẩn gây viêm trong đường ruột.
Hỗ trợ gan thải độc và giảm áp lực hoạt động
Gan là cơ quan giữ vai trò lọc và xử lý độc tố trong cơ thể. Khi chịu áp lực từ rượu bia, đồ ăn nhiều dầu mỡ hoặc lối sống ít vận động, chức năng gan có thể bị ảnh hưởng.
Trong nước ép táo có chứa polyphenol chất chống oxy hóa giúp giảm stress oxy hóa tại tế bào gan. Theo National Institutes of Health, các hợp chất này còn hỗ trợ tăng hoạt động của enzyme giải độc, giúp gan xử lý chất độc hiệu quả hơn.
Một số nghiên cứu trên Journal of Agricultural and Food Chemistry cũng cho thấy việc sử dụng nước ép táo thường xuyên có thể giúp cải thiện chỉ số men gan ở người có dấu hiệu gan nhiễm mỡ nhẹ.
Kích thích tiêu hóa nhờ axit malic
Táo còn chứa axit malic hợp chất tự nhiên giúp kích thích sản xuất mật, hỗ trợ gan và túi mật hoạt động hiệu quả hơn. Khi lượng mật được tiết ra ổn định, quá trình tiêu hóa chất béo diễn ra thuận lợi và hạn chế tình trạng tích tụ độc tố.
Vì vậy, nhiều chuyên gia khuyến nghị nên uống nước ép táo trước bữa sáng khoảng 30 phút để giúp hệ tiêu hóa "khởi động" nhẹ nhàng.
Lưu ý khi sử dụng nước ép táo
Theo khuyến cáo từ Cleveland Clinic, nên ưu tiên nước ép táo tươi, không thêm đường và chỉ dùng khoảng 150-200 ml mỗi ngày.
Người bị tiểu đường hoặc rối loạn đường huyết nên pha loãng nước ép để giảm lượng đường tự nhiên. Đồng thời, việc kết hợp với chế độ ăn nhiều rau xanh và tập luyện thường xuyên sẽ giúp tối ưu hiệu quả hỗ trợ thải độc gan và cải thiện sức khỏe tổng thể.
