Trước làn sóng deepfake do AI tạo ra ngày càng tinh vi, các nghệ sĩ nổi tiếng đang tìm đến những lớp bảo vệ pháp lý mới. Taylor Swift vừa nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho giọng nói và hình ảnh cá nhân – động thái được giới luật sư đánh giá là chưa có tiền lệ.
Theo Hãng tin Reuters, ngôi sao nhạc pop Taylor Swift đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho hai đoạn âm thanh và một hình ảnh gắn liền với bản thân lên Văn phòng Sáng chế và nhãn hiệu Mỹ (USPTO) vào ngày 25-4 (giờ Mỹ).
Đơn vị thực hiện là Công ty TAS Rights Management – đơn vị quản lý quyền sở hữu trí tuệ của nữ ca sĩ. Đây được đánh giá là bước đi pháp lý mới nhằm đối phó với nguy cơ giọng nói và hình ảnh bị lạm dụng trong các nội dung deepfake do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra.
Hai đoạn âm thanh được đăng ký là phần lời giới thiệu cho album mới The Life of a Showgirl trên nền tảng nghe nhạc trả phí Amazon Music.
Hình ảnh được bảo hộ là khoảnh khắc Taylor Swift biểu diễn trên sân khấu trong trang phục lấp lánh, tay cầm cây đàn guitar màu hồng.
Luật sư nhãn hiệu Josh Gerben – người đầu tiên công bố thông tin về các hồ sơ đăng ký – cho rằng các động thái pháp lý này “được thiết kế đặc biệt để bảo vệ Taylor Swift trước các mối đe dọa từ AI”.
Theo ông, dù luật hiện hành về quyền khai thác hình ảnh cá nhân (Right of Publicity) đã phần nào bảo vệ người nổi tiếng khỏi việc bị sử dụng hình ảnh trái phép, việc đăng ký nhãn hiệu có thể tạo thêm một lớp bảo vệ pháp lý bổ sung.
Ông Gerben phân tích: trong lịch sử, các nghệ sĩ thường dựa vào luật bản quyền để bảo vệ bản ghi âm. Tuy nhiên, với sự phát triển của AI, công nghệ hiện nay có thể tạo ra nội dung hoàn toàn mới mô phỏng giọng nói nghệ sĩ mà không cần sao chép bản ghi gốc – tạo ra khoảng trống pháp lý mà đăng ký nhãn hiệu có thể giúp lấp đầy.
Dù vậy ông thừa nhận đây là cách tiếp cận chưa có tiền lệ rõ ràng, và chưa thể xác định chắc chắn liệu các tòa án có chấp nhận hay không.
Taylor Swift không phải trường hợp duy nhất. Nam tài tử Matthew McConaughey cũng đã được chấp thuận các hồ sơ bảo hộ tương tự.
Chia sẻ với tờ Wall Street Journal vào tháng 1, ông cho biết: “Chúng tôi muốn tạo ra một ranh giới rõ ràng về quyền sở hữu, trong đó sự đồng thuận và ghi nhận là chuẩn mực trong một thế giới AI”.
Giọng nói và hình ảnh của Taylor Swift từng bị lạm dụng trong vô số nội dung deepfake, từ quảng cáo giả mạo, các tuyên bố ủng hộ chính trị sai lệch cho đến hình ảnh khiêu dâm giả – đặt ra áp lực ngày càng lớn buộc giới nghệ sĩ phải hành động.
Không chỉ người nổi tiếng, người thường cũng trở thành nạn nhân của deepfake. Theo Hãng tin AFP, người mẫu kiêm người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội Christine Li tại Hàng Châu (Trung Quốc) cho biết cô “sốc và hoang mang” khi phát hiện khuôn mặt mình xuất hiện trong bộ phim ngắn chiếu mạng mang tên Chiếc trâm tóc hoa đào trên nền tảng Hongguo thuộc Công ty ByteDance – dù cô không phải diễn viên và chưa từng đồng ý tham gia.
Cô Li nói: “Đó rõ ràng là tôi. Họ đã dùng ảnh tôi đăng trên mạng xã hội cách đây hai năm”. Đáng lo ngại hơn, nhân vật mang khuôn mặt của cô bị xây dựng với tính cách tiêu cực và hành vi bạo lực.
Một nạn nhân khác có biệt danh Baicai cũng cho biết hình ảnh của anh bị dùng để tạo nhân vật “người chồng AI” với hình tượng tiêu cực trong cùng bộ phim.
Cả hai đều khẳng định mức độ tương đồng giữa nhân vật trong phim và ảnh cá nhân từng đăng tải trên mạng xã hội là rất cao.
Sau khi vụ việc bị phản ánh, nền tảng Hongguo đã gỡ bỏ bộ phim với lý do vi phạm quy định và nghĩa vụ hợp đồng của nhà sản xuất. Tuy nhiên, phim đã tồn tại một thời gian và các nhân vật bị thay thế âm thầm trước khi bị xóa hoàn toàn.
Luật sư của cô Li cho rằng việc dùng hình ảnh cá nhân mà không có sự đồng ý có thể vi phạm quyền hình ảnh và quyền danh dự, dù mức bồi thường thực tế có thể không lớn.
Trong nhiều năm qua, người dùng đã sử dụng ổ SSD gắn ngoài để sao lưu tất cả các tệp, tài liệu, ảnh và video quan trọng. Mặc dù SSD không phải là hình thức lưu trữ rẻ nhất, nhưng với tốc độ nhanh, khả năng chống chịu tốt và kích thước nhỏ gọn, nó rất tiện lợi. Tuy nhiên, DVD lại đang trở lại thành phương tiện sao lưu dự phòng trong bối cảnh SSD không hoàn toàn là giải pháp tin cậy.
Theo đánh giá, mặc dù ổ SSD có tuổi thọ cao hơn so với USB hay thẻ nhớ SD, nhưng chúng vẫn không phải là giải pháp lưu trữ hoàn hảo. Lý do vì các ô nhớ NAND trong ổ SSD có tuổi thọ hữu hạn và nếu không được cấp nguồn thường xuyên, chúng có thể ngừng hoạt động mà không có dấu hiệu báo trước. Nhưng với DVD, mọi thứ lại khác.
So với nhiều thiết bị lưu trữ hiện đại, DVD mang đến sự ổn định cao nhờ không phụ thuộc vào nguồn điện để duy trì dữ liệu. Hơn nữa, việc sao lưu dữ liệu qua DVD trở nên an toàn hơn khi hạn chế nguy cơ nhiễm mã độc hoặc bị xóa nhầm.
Dưới đây là một số ưu điểm khiến DVD được nhiều người dùng lựa chọn trở lại cho nhu cầu sao lưu dữ liệu.
Thông tin được TS Lê Quang Đạm, Tổng giám đốc Marvell Việt Nam - công ty thiết kế chip trị giá hơn 270 tỷ USD, nói tại Hội thảo quốc tế về vi mạch và công nghệ cảm biến 2026 (Wefab 2026), tổ chức ngày 19/6.
Ông Đạm cho biết, Marvell Việt Nam có hơn 600 kỹ sư được tuyển dụng trong nước. Đội ngũ này tham gia vào mọi công đoạn từ ý tưởng kiến trúc, thiết kế mạch, thiết kế vật lý đến kiểm tra chip thực tế sau khi sản xuất đối với các sản phẩm chip tiên tiến nhất của Marvell chuyên dụng trong các trung tâm dữ liệu.
Theo TS Đạm, Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, nền tảng kỹ thuật tốt để phát triển thành nhân lực bán dẫn chất lượng cao. Tuy nhiên để hiện thực hóa tiềm năng này ông khuyến nghị cần có sự kết hợp giữa đại học và doanh nghiệp.
Cùng quan điểm GS Konrad Young, nguyên giám đốc Trung tâm R&D của TSMC, nhìn nhận: "Việt Nam có đội ngũ nhân lực tài năng trẻ vào top đầu của thế giới, cả về số lượng và mức độ nhiệt huyết. Chất lượng đào tạo STEM ở Việt Nam, cho đến bậc đại học, ở mức độ rất cao".
Tuy nhiên, chuyên gia này cho rằng các chương trình đào tạo tại Việt Nam đang thiếu sự tham gia của các doanh nghiệp và chưa gắn với các quy trình làm việc thực tế.
GS Konrad Young đề xuất các đại học cần làm việc với các doanh nghiệp trong ngành, đặc biệt trong bối cảnh rất nhiều doanh nghiệp bán dẫn đang làm việc tại Việt Nam. Họ có nhu cầu nhân lực và sẵn sàng cung cấp chuyên môn hay các chương trình thực tập. Ví dụ một sinh viên có thể được tham gia một phần của dự án thực, không nhất thiết là để tạo ra sản phẩm có thể cạnh tranh, mà để trải nghiệm vòng đời của một dự án và môi trường công nghiệp thực tế. "Đây cũng là cách làm tại TSMC", ông cho biết.
Theo PGS.TS Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, các doanh nghiệp có thể làm việc với các trường đại học từ giai đoạn đầu tiên về xây dựng chương trình đào tạo, sau đó là các chương trình thực tập hay cùng làm việc trong các dự án nghiên cứu phát triển. Cần xác định những lĩnh vực trong chuỗi giá trị bán dẫn mà Việt Nam có thể xây dựng năng lực thực sự, đào tạo nhân sự kỹ năng cao, từ đó dịch chuyển dần lên trên chuỗi giá trị. "Việc này sẽ cần sự hợp tác chặt chẽ giữa các trường đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp", ông Sơn nói.
Hiện nay có khoảng 70 công ty thiết kế vi mạch (IC) hoạt động tại Việt Nam, bao gồm nhiều tên tuổi lớn như Marvell, Renesas, Ampere, Synopsys, Infineon.
Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo 50.000 kỹ sư và nhân lực có trình độ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó cục trưởng Công nghiệp Công nghệ thông tin, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, mục tiêu cho giai đoạn 2030-2040 là 100.000 người. "Chúng tôi xác định trụ cột quan trọng nhất trong chiến lược bán dẫn của Việt Nam là nhân lực, đây là yếu tố giúp chúng ta tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển ngành bán dẫn trong nước", ông Tuấn nói.
Theo báo cáo xu hướng công nghệ smartphone từ hãng nghiên cứu thị trường Omdia, sản lượng điện thoại giá dưới 400 USD ước tính giảm mạnh 22% năm nay. Sự suy thoái ở phân khúc giá rẻ được đánh giá sẽ khiến thị trường di động toàn cầu nói chung giảm 12% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tom's Hardware cho biết nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng này bắt nguồn từ việc giá hợp đồng của chip nhớ DRAM và NAND Flash liên tục tăng phi mã. Chi phí linh kiện thô "bị đẩy lên mức không tưởng", biến bài toán duy trì biên lợi nhuận vốn đã mỏng của điện thoại giá rẻ trở thành nhiệm vụ bất khả thi.
Theo dữ liệu của Omdia, giai đoạn từ quý III/2025 đến quý I/2026, tỷ trọng chi phí dành cho chip nhớ bên trong các thiết bị dưới 400 USD đã tăng gần gấp đôi, chiếm tới 60% tổng chi phí cấu thành máy. Đáng sợ hơn, ở phân khúc siêu rẻ dưới 99 USD, linh kiện lưu trữ chiếm tới 64% ngân sách sản xuất. Khi bộ nhớ chiếm tới 2/3 giá trị phần cứng, các nhà sản xuất hầu như không còn ngân sách để chi trả cho chip xử lý, màn hình, pin, cảm biến camera hay bộ khung vỏ.
Tình trạng khan hiếm chip nhớ cực đoan này là do các ông lớn bán dẫn như Samsung, SK hynix và Micron đã đồng loạt quay lưng với dòng chip nhớ thương mại thông thường để dồn toàn lực, chuyển đổi dây chuyền sang sản xuất bộ nhớ băng thông cao phục vụ cho các trung tâm dữ liệu AI, nơi mang lại biên lợi nhuận khổng lồ.
Trong các chu kỳ thị trường trước đây, các hãng di động thường bù đắp chi phí bằng cách cắt giảm các linh kiện khác. Tuy nhiên, các dòng điện thoại giá rẻ của các ông vua cấu hình đến từ Trung Quốc như Xiaomi, Oppo, Vivo hay Transsion vốn đã bị cắt giảm đến mức tối đa và không còn dư địa để tối ưu. Ông Zaker Li, nhà phân tích trưởng tại Omdia, cho biết các hãng buộc phải tăng giá bán lẻ để duy trì mức lợi nhuận siêu nhỏ. Nhưng do khách hàng bình dân vốn cực kỳ nhạy cảm về giá, việc một chiếc điện thoại từ 150 USD đột ngột tăng lên 220 USD sẽ khiến nhu cầu mua sắm lập tức biến mất. Trước thực tế này, nhiều ông lớn đang âm thầm rút lui khỏi thị trường, khai tử các dòng máy siêu rẻ để tập trung vào phân khúc mang lại lợi nhuận tốt hơn.
Trái ngược với sự sụp đổ của nhóm dưới 400 USD, phân khúc smartphone trung và cao cấp, trên 400 USD được dự báo vẫn tăng trưởng ổn định ở mức 5,7%. Dù vậy, để sống sót qua cơn bão giá chip nhớ, các dòng máy mang danh flagship killer cũng đang phải thực hiện những cuộc cắt giảm phần cứng. Nhiều thương hiệu Trung Quốc đã phải hạ cấp từ màn hình LTPO OLED tiên tiến xuống tấm nền LTPS OLED đời cũ để tiết kiệm 3-5 USD mỗi máy. Thậm chí, để giảm 30-40% chi phí chip, các hãng chấp nhận tái sử dụng bộ vi xử lý thuộc thế hệ cũ, đồng thời loại bỏ các camera phụ như ống kính macro, góc siêu rộng hoặc hạ kích thước cảm biến ảnh.
Đối với phân khúc cao cấp như iPhone 17 Pro hay Galaxy S26 Ultra, do giá trị máy nằm ở khung viền titanium, chip tùy biến hay camera tiềm vọng đắt đỏ, tỷ trọng của chip nhớ trong tổng chi phí sản xuất là không quá lớn. Tuy nhiên, mức chênh lệch sẽ vẫn được các hãng tính thẳng vào giá bán, biến việc tăng giá bán lẻ dòng cao cấp trở thành một "bình thường mới" trên thị trường.
Giới phân tích nhận định người dùng sẽ phải kiên nhẫn nếu muốn đợi giá điện thoại hạ nhiệt. Theo Bloomberg, ngày 29/6, Bộ trưởng Công nghiệp Hàn Quốc cho biết Samsung và SK Hynix sẽ xây dựng mỗi công ty hai nhà máy sản xuất chip, tổng vốn đầu tư 800.000 tỷ won (518 tỷ USD) với mục tiêu tăng gấp đôi sản lượng chip nhớ quốc gia. Micron cũng đang mở rộng các tổ hợp sản xuất tại Mỹ và Nhật Bản.
Tuy nhiên, việc xây dựng, lắp đặt thiết bị và vận hành một nhà máy bán dẫn cần lộ trình tính bằng vài năm. Nguồn cung chip nhớ cho thiết bị tiêu dùng chỉ có thể được giải tỏa sớm nhất giữa 2027 và phải đến 2028 thị trường mới có thể bình ổn. Cho đến lúc đó, khủng hoảng "RAMaggedon" sẽ vẫn tiếp tục.
