Kẽm là khoáng chất thiết yếu tham gia vào nhiều phản ứng sinh học, từ miễn dịch, chuyển hóa đến hoạt động của não bộ và các giác quan. Các dấu hiệu thiếu kẽm thường không xuất hiện đơn lẻ mà có xu hướng đi kèm. Nguy cơ thiếu hụt cao hơn ở người ăn chay, người có bệnh lý tiêu hóa hoặc chế độ ăn thiếu đa dạng.
Khi thiếu hụt, cơ thể không “phát tín hiệu” theo một hướng rõ ràng mà biểu hiện ở nhiều hệ cơ quan. Vì vậy, không ít trường hợp thiếu kẽm bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác, đặc biệt khi các triệu chứng không điển hình.
Thay đổi vị giác, khứu giác
Một trong những dấu hiệu sớm nhưng dễ bị bỏ qua là cảm nhận mùi vị thay đổi. Bạn có thể thấy thức ăn kém đậm đà hơn, khó phân biệt mùi hoặc thậm chí mất hứng thú với các món quen thuộc.
Kẽm đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của các thụ thể vị giác và khứu giác. Khi thiếu, các tín hiệu cảm nhận này bị suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm ăn uống hằng ngày.
Ù tai hoặc nghe kém dần
Kẽm có vai trò trong dẫn truyền thần kinh liên quan đến âm thanh. Thiếu kẽm có thể gây ra tình trạng ù tai, cảm giác vo ve hoặc tiếng kêu kéo dài trong tai, đôi khi còn giảm khả năng nghe. Một số nghiên cứu còn chỉ ra mức thiếu hụt càng lớn, triệu chứng càng rõ rệt.
Thị lực suy giảm theo thời gian
Kẽm tập trung nhiều ở võng mạc và tham gia vận chuyển vitamin A – dưỡng chất cần thiết cho thị lực. Khi lượng kẽm giảm, chức năng này bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực, đặc biệt ở người lớn tuổi. Duy trì đủ kẽm có thể góp phần làm chậm tiến triển của các vấn đề về mắt liên quan đến tuổi tác.
Rối loạn tiêu hóa kéo dài
Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa theo nhiều cách, từ giảm hấp thu dinh dưỡng đến mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Một số người có thể gặp tình trạng tiêu chảy kéo dài, đầy bụng hoặc khó tiêu mà không rõ nguyên nhân. Điều này một phần do kẽm tham gia vào quá trình duy trì hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột.
Tình trạng viêm âm ỉ trong cơ thể
Kẽm đóng vai trò điều hòa phản ứng viêm. Khi thiếu hụt, cơ thể dễ rơi vào trạng thái viêm mức độ thấp nhưng kéo dài – yếu tố liên quan đến nhiều bệnh mạn tính. Không giống viêm cấp tính dễ nhận biết, tình trạng này thường âm thầm, có thể biểu hiện qua cảm giác mệt mỏi kéo dài hoặc sức khỏe tổng thể suy giảm.
Khả năng tập trung và trí nhớ giảm nhẹ
Não bộ cũng cần kẽm để duy trì hoạt động ổn định. Thiếu hụt vi chất này có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh, khiến bạn khó tập trung, dễ quên hoặc giảm hiệu suất làm việc.
Dù triệu chứng thường không nghiêm trọng, nhưng nếu kéo dài, nó có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và công việc hằng ngày.
Da nhạy cảm, dễ kích ứng hơn bình thường
Thay vì các vấn đề da liễu rõ rệt, thiếu kẽm đôi khi chỉ biểu hiện bằng việc da trở nên nhạy cảm hơn: dễ đỏ, dễ kích ứng hoặc lâu phục hồi sau tác động từ môi trường. Điều này liên quan đến vai trò của kẽm trong tái tạo tế bào và kiểm soát phản ứng viêm trên da.
Sáng 9/5, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Quảng Trị cho biết xét nghiệm do Viện Pasteur Nha Trang, với 12 mẫu thực phẩm và 7 mẫu bệnh phẩm lấy ngày 3 và 4/5. Kết quả, cả 7 mẫu bệnh phẩm và 4 mẫu thực phẩm gồm rau ngò, trứng, nước mắm chan, bánh mì ổ xíu phát hiện Salmonella.
Vi khuẩn Bacillus cereus xuất hiện trong 4 mẫu thực phẩm gồm rau ngò, bánh mì thành phẩm, chả lụa và cháo bột mì.
CDC cho hay thông báo kết quả trên nhằm phục vụ quá trình điều tra và kết luận vụ ngộ độc thực phẩm, đồng thời khuyến cáo người dân nhằm ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc.
Đến sáng nay, 68 người ngộ độc sau ăn bánh mì đã được Bệnh viện Đa khoa khu vực Hướng Hóa cho xuất viện.
Salmonella và Bacillus cereus là hai loại vi khuẩn hàng đầu gây bệnh đường tiêu hóa, với dấu hiệu khởi phát gồm sốt cao kéo dài, đau đầu, mệt mỏi, chán ăn, tiêu chảy. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong do mất nước.
Vi khuẩn Salmonella có thể tồn tại trong nước từ hai đến ba tuần, trong phân từ hai đến ba tháng, bị tiêu diệt ở 100 độ C trong vòng 5 phút hoặc bởi các chất sát khuẩn thông thường. Bacillus cereus phổ biến trong môi trường, phân và đất nên dễ nhiễm vào thực phẩm. Vi khuẩn này có khả năng tồn tại ở dạng bào tử và đề kháng với nhiệt độ cao.
Con đường lây truyền vi khuẩn chủ yếu qua các món ăn không được nấu chín hoặc trong quá trình chế biến thực phẩm bị nhiễm khuẩn. Điều kiện vệ sinh môi trường kém, nguồn nước không đảm bảo, hệ thống thoát nước không đạt chuẩn... cũng là nguồn lây bệnh.
Vi khuẩn Bacillus cereus là một tác nhân gây ngộ độc thực phẩm chỉ xếp sau Salmonella. Bacillus cereus phổ biến trong môi trường, trong phân, đất nên dễ bị nhiễm vào thực phẩm. Khuẩn này có khả năng tồn tại ở dạng bào tử và đề kháng với nhiệt cao.
Bacillus cereus phát triển tốt nhất trong khoảng từ 4 đến 48 độ C, sinh sôi nhiều trong khoảng 28 đến 35 độ C. Thực phẩm chứa độc tố của vi khuẩn này thường gây hai dạng ngộ độc. Dạng thứ nhất, độc tố gây buồn nôn, nôn ói, đau bụng, khởi phát nhanh trong vòng 6 giờ sau khi ăn. Dạng thứ hai xảy ra chậm hơn, từ 6 đến 15 giờ, gây tiêu chảy khi vi khuẩn ở trong đường ruột.
Ngành y tế khuyến cáo người dân lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ăn chín uống sôi, không sử dụng thực phẩm sống hoặc chế biến không đảm bảo vệ sinh. Trong quá trình chế biến, cần rửa tay sạch, tách riêng thực phẩm sống và chín; dụng cụ phải được vệ sinh kỹ; thực phẩm sau khi nấu nên dùng ngay hoặc bảo quản, hâm nóng đúng cách.
Khi xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, nôn ói sau ăn, người dân cần nghỉ ngơi, bù nước bằng dung dịch oresol theo hướng dẫn, không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định. Trường hợp có dấu hiệu nặng như sốt cao, tiêu chảy nhiều lần, phân có máu, mất nước hoặc mệt lả cần đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Thời gian qua, cả nước liên tục xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì. Nguyên nhân thường do nguyên liệu ăn kèm như pate, rau, thịt... nhiễm khuẩn Salmonella, gây nhiễm khuẩn chéo.
Tuy nhiên các nghiên cứu y học hiện đại đã chứng minh điều ngược lại: ruột thừa có những vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch và tiêu hóa.
Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn - nguyên Chủ nhiệm khoa phẫu thuật ống tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, ruột thừa là một đoạn ruột nhỏ, hình ống, dài trung bình 5 - 10cm, đường kính 0,5 - 1cm. Nó nằm ở vị trí nối giữa ruột non và ruột già, cụ thể là ở manh tràng, phía bụng dưới bên phải.
Mặc dù phần gốc của ruột thừa luôn cố định ở manh tràng, nhưng phần đầu lại có thể thay đổi vị trí tùy từng người.
Có người ruột thừa nằm sát gan, có người lại ở giữa ổ bụng, thậm chí hiếm gặp hơn có thể nằm bên trái (trong trường hợp đảo ngược phủ tạng). Chính sự đa dạng này đôi khi khiến chẩn đoán viêm ruột thừa gặp khó khăn.
Trong một thời gian dài, giới khoa học cho rằng ruột thừa không có nhiều chức năng. Nhưng ngày nay, nhiều công trình nghiên cứu đã khẳng định vai trò quan trọng của cơ quan nhỏ bé này.
Bác sĩ Tuấn cho hay ruột thừa tham gia vào hệ miễn dịch. Theo đó ruột thừa chứa nhiều mô lympho, có khả năng sản sinh kháng thể, đặc biệt quan trọng ở trẻ em và thanh niên. Cơ quan này giúp các tế bào miễn dịch tiếp xúc với kháng nguyên, từ đó kích thích đáp ứng miễn dịch tại chỗ.
Hoạt động miễn dịch của ruột thừa mạnh nhất ở độ tuổi 20 - 30, sau đó suy giảm dần và gần như biến mất sau tuổi 60.
Ruột thừa cũng là nơi dự trữ lợi khuẩn đường ruột. Ruột thừa là "kho chứa" các vi khuẩn có lợi, giúp duy trì cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Khi đường ruột bị rối loạn do tiêu chảy hay nhiễm trùng, ruột thừa sẽ "giải phóng" lợi khuẩn để tái lập sự ổn định.
Nhờ đó ruột thừa góp phần bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi sự tấn công quá mức của vi khuẩn gây bệnh.
Bên cạnh đó, theo quan điểm tiến hóa, ruột thừa có thể từng giúp tổ tiên loài người tiêu hóa thức ăn thô giàu chất xơ. Hiện nay, dù chức năng này không còn quan trọng, ruột thừa vẫn đảm nhận vai trò miễn dịch và cân bằng hệ vi sinh.
Chuyên gia cũng cho hay dù có chức năng hữu ích, ruột thừa lại dễ bị viêm nhiễm, thậm chí gây nguy hiểm nếu không xử trí kịp thời.
Thứ nhất là viêm ruột thừa, đây là bệnh lý phổ biến nhất. Nguyên nhân thường do tắc nghẽn lòng ruột thừa bởi sỏi phân, giun, dị vật hoặc vi khuẩn. Triệu chứng thường gặp như đau bụng quanh rốn rồi lan xuống hố chậu phải; buồn nôn, nôn, chán ăn; sốt nhẹ, đôi khi sốt cao.
Nếu không phẫu thuật kịp thời, ruột thừa có thể vỡ, gây viêm phúc mạc đe dọa tính mạng.
Thứ hai là u nhầy ruột thừa là tình trạng tích tụ chất nhầy trong lòng ruột thừa, có thể lành tính hoặc ác tính. Triệu chứng thường không đặc hiệu, một số trường hợp có đau bụng, sụt cân, thay đổi thói quen đi cầu. Điều trị chủ yếu bằng phẫu thuật cắt bỏ.
Phẫu thuật là chỉ định bắt buộc trong các trường hợp viêm ruột thừa cấp; ruột thừa vỡ gây viêm phúc mạc. Ngoài ra, bác sĩ có thể cân nhắc cắt ruột thừa khi áp xe ruột thừa, đám quánh ruột thừa, u nhầy ruột thừa tùy bản chất và kích thước khối u.
Hiện nay, việc cắt ruột thừa dự phòng không được khuyến cáo rộng rãi, trừ một số trường hợp đặc biệt (ví dụ ruột xoay bất toàn ở trẻ em).
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết thực tế việc ăn sữa chua ngay sau bữa ăn không những không mang lại tác dụng "nhẹ bụng" như mong đợi mà còn có thể gây ra những hệ lụy ngược lại cho sức khỏe.
Giá trị cốt lõi của sữa chua nằm ở hàng tỷ lợi khuẩn sống (như Lactobacillus hay Bifidobacterium). Tuy nhiên, ngay sau một bữa ăn no, dạ dày đang tiết ra một lượng lớn axit để phân giải thức ăn, làm độ pH trong dạ dày giảm xuống mức rất thấp (khoảng 1.5 - 2.0). Môi trường axit khắc nghiệt này sẽ tiêu diệt phần lớn các lợi khuẩn trước khi chúng kịp đi xuống ruột non để phát huy tác dụng.
Khi bạn vừa ăn xong một bữa chính, thể tích dạ dày đã giãn nở đáng kể. Việc nạp thêm một hũ sữa chua lúc này sẽ làm tăng áp lực bên trong dạ dày, khiến quá trình nhào trộn thức ăn bị đình trệ. Hậu quả tức thời là cảm giác ách tắc, đầy bụng, ợ hơi và tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản.
Hầu hết các loại sữa chua thương mại đều chứa một lượng đường bổ sung không nhỏ. Khi bạn ăn sữa chua ngay sau một bữa cơm vốn đã cung cấp nhiều carbohydrate, bạn đang cộng dồn trực tiếp lượng đường này vào tổng tải lượng đường huyết của toàn bộ bữa ăn.
Sự dư thừa năng lượng cùng với đỉnh đường huyết kéo dài sẽ kích thích tuyến tụy tiết ra lượng lớn insulin. Trong môi trường dư thừa calo, insulin sẽ làm nhiệm vụ chuyển hóa toàn bộ lượng đường và năng lượng dư thừa này thành mỡ dự trữ, đặc biệt là mỡ nội tạng (mỡ bụng).
Để tối ưu hóa việc hấp thu vi chất, bảo toàn lợi khuẩn và không gây rối loạn các chỉ số đường huyết, bạn nên tuân thủ các mốc thời gian sau:
Thời điểm khuyến cáo: 1 đến 2 giờ sau bữa ăn chính. Lúc này, phần lớn thức ăn thô đã được tiêu hóa và đẩy xuống ruột non. Độ pH của dịch vị dạ dày đã bắt đầu trung hòa trở lại (tăng lên mức lớn hơn 4.5), tạo điều kiện sinh tồn lý tưởng cho các lợi khuẩn probiotic an toàn vượt qua dạ dày đi vào đường ruột. Đồng thời, việc ăn cách xa bữa chính giúp rải đều tải lượng đường huyết, tránh gây áp lực lên hệ thống chuyển hóa.
Dùng như một bữa phụ buổi xế chiều (15 - 16 giờ): Một hũ sữa chua (đặc biệt là sữa chua Hy Lạp giàu protein) vào buổi chiều sẽ cung cấp lượng axit amin và canxi cần thiết, giúp giảm cảm giác thèm ăn, duy trì năng lượng làm việc mà không làm đường huyết tăng vọt.
Buổi tối (1 - 2 giờ trước khi ngủ): Ăn sữa chua vào thời điểm này giúp cơ thể hấp thu canxi tối đa. Hơn nữa, sữa chua chứa tryptophan - một axit amin hỗ trợ quá trình tổng hợp melatonin, giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, nếu ăn thời điểm này thì bắt buộc phải sử dụng sữa chua không đường để tránh tình trạng tích mỡ và hỏng men răng qua đêm.
Để kiểm soát tốt cân nặng và các chỉ số sinh hóa, hãy ưu tiên các loại sữa chua không đường.
