Trong lúc ngủ, cơ thể giảm tiết nước bọt, vốn là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát vi khuẩn trong miệng. Khi nước bọt giảm, vi khuẩn dễ sinh sôi và hình thành mảng bám trên răng. Đây là lý do vì sao nhiều người có cảm giác miệng không sạch vào buổi sáng, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Đánh răng ngay khi thức dậy giúp loại bỏ lớp vi khuẩn trước khi ăn uống. Nếu không làm sạch trước, vi khuẩn sẽ kết hợp với đường và tinh bột trong thức ăn, tạo ra a xít và làm tổn hại men răng.
Một lợi ích quan trọng khác là fluoride trong kem đánh răng. Fluoride là một khoáng chất giúp tăng cường độ bền của men răng và có lợi quá trình tái khoáng hóa. Khi đánh răng trước bữa sáng, lớp fluoride này đóng vai trò như một lớp bảo vệ giúp răng chống lại tác động của a xít từ thực phẩm như cà phê, nước cam hay bánh ngọt.
Ngoài ra, đánh răng còn kích thích tuyến nước bọt hoạt động. Nước bọt giúp trung hòa a xít và rửa trôi vi khuẩn, từ đó tạo môi trường ổn định hơn cho răng trước khi ăn.
Mặt khác, đánh răng sau bữa sáng cũng có những điểm hợp lý, đặc biệt nếu mục tiêu là làm sạch trực tiếp thức ăn còn sót lại. Sau khi ăn, các mảnh vụn thức ăn và đường có thể bám lại trên răng, nhất là ở kẽ răng hoặc gần nướu. Vi khuẩn trong miệng sẽ sử dụng phần đường này để tạo a xít, làm tăng nguy cơ sâu răng.
Dù có những lợi ích nhất định nhưng đánh răng ngay sau khi ăn lại tiềm ẩn một rủi ro quan trọng liên quan đến men răng. Sau khi ăn, đặc biệt là các thực phẩm có tính a xít như trái cây họ cam quýt hoặc nước ép, men răng sẽ tạm thời bị suy yếu, khiến dễ bị tổn thương hơn. Đây là phản ứng tự nhiên khi a xít tiếp xúc với bề mặt răng.
Nếu đánh răng ngay lúc này, lực chà xát từ bàn chải có thể làm mài mòn lớp men đang yếu, lâu dài dẫn đến nhạy cảm răng hoặc tổn thương men răng. Vì lý do này, các chuyên gia thường khuyến nghị nên chờ khoảng 30 – 60 phút sau khi ăn rồi mới đánh răng. Khoảng thời gian này cho phép nước bọt trung hòa a xít và giúp men răng phục hồi độ cứng tự nhiên, theo Healthline.
Như vậy, cả hai cách đánh răng vừa nêu trên đều có những lợi ích riêng, và theo Hiệp hội Nha khoa Mỹ, nên đánh răng sau ăn nhưng chờ ít nhất 30 – 60 phút, vì axit từ thức ăn có thể làm mềm men răng, đánh ngay sẽ dễ gây mòn răng.
Mục tiêu này được Bộ Y tế đặt ra tại Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế vừa được ban hành. Đây là chỉ tiêu định lượng then chốt trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam hiện giảm xuống dưới ngưỡng thay thế.
Với mức sinh ước tính 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025, mức tăng 2% đồng nghĩa cứ 100 phụ nữ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé mỗi năm. Mục tiêu của lộ trình này là từng bước đưa tỷ lệ sinh nhích dần lên và chạm lại mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ nhằm duy trì quy mô dân số ổn định.
Số liệu cho thấy tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025, với xu hướng giảm rõ rệt tại đô thị và các khu vực phát triển. Số liệu về mức sinh năm 2025 của Cục Thống kê cũng cho thấy 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ. Mức sinh lý tưởng để duy trì dân số là 2,1.
Mới đây, cơ quan này đề xuất ngân sách chi 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và cư dân tại những khu vực có mức sinh thấp. Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng chính sách thưởng tiền. Điển hình, TP HCM chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước tuổi 35 nhằm đối phó tình trạng tỷ lệ sinh thấp kỷ lục tại siêu đô thị 14 triệu dân.
Ngành y tế cũng định hướng rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vào đó, nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, đồng thời yêu cầu cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh thành triển khai chính sách hỗ trợ sinh con và 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ thông tin về lợi ích của việc duy trì mức sinh.
Thời gian tới, các địa phương sẽ thí điểm và nhân rộng nhiều biện pháp hỗ trợ kinh tế như san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển dịch vụ trông giữ trẻ, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình. Bộ Y tế cũng khuyến khích thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho trẻ nhỏ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Bộ Y tế đánh giá Việt Nam cần hành động đồng bộ và kịp thời để tránh rơi vào bẫy mức sinh thấp như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Tại những quốc gia này, tỷ lệ sinh không thể phục hồi đáng kể dù chính phủ đổ tiền đầu tư các dịch vụ hỗ trợ tài chính và chăm sóc trẻ em.
Cảm giác buồn ngủ vào đầu giờ chiều là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể. Một giấc ngủ trưa ngắn có thể giúp cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng mà không gây cảm giác uể oải sau khi thức dậy.
Não bộ tỉnh táo hơn
Sau nhiều giờ làm việc hoặc học tập, não bộ bắt đầu suy giảm khả năng tập trung. Theo Healthline, một giấc ngủ ngắn từ 10 đến 20 phút có thể cải thiện sự tỉnh táo, giảm buồn ngủ và tăng khả năng chú ý trong những giờ tiếp theo.
Giấc ngủ ngắn còn giúp não bộ tạm nghỉ ngơi, từ đó xử lý thông tin hiệu quả hơn khi quay lại công việc. Đây là lý do nhiều chuyên gia gọi giấc ngủ trưa ngắn là "power nap" tức giấc ngủ tiếp năng lượng.
Cải thiện trí nhớ
Không chỉ giúp tỉnh táo, ngủ trưa còn có lợi cho khả năng ghi nhớ. Giấc ngủ ngắn này hỗ trợ quá trình củng cố ký ức, giúp não bộ lưu trữ và xử lý thông tin tốt hơn. Điều này đặc biệt hữu ích với những người phải học tập hoặc làm việc trí óc cường độ cao. Một giấc ngủ ngắn vào đầu giờ chiều có thể tăng khả năng tiếp thu kiến thức mới và ghi nhớ thông tin lâu hơn.
Tâm trạng tích cực hơn
Cảm giác cáu gắt, thiếu kiên nhẫn hoặc mất động lực vào buổi chiều có thể liên quan đến tình trạng mệt mỏi tích lũy. Ngủ trưa ngắn giúp cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và tăng cảm giác dễ chịu, theo Verywell Health.
Các chuyên gia cho rằng những khoảng nghỉ ngắn trong ngày có thể giảm căng thẳng cho hệ thần kinh, từ đó cải thiện tâm trạng và hỗ trợ cơ thể ứng phó tốt hơn với stress.
Tăng hiệu quả công việc
Theo Mayo Clinic, ngủ trưa có thể cải thiện hiệu suất làm việc, tăng tốc độ phản ứng và giảm cảm giác mệt mỏi vào cuối ngày. Đối với người thường xuyên phải làm việc kéo dài hoặc thức dậy sớm, giấc ngủ ngắn giữa ngày giúp tái tạo năng lượng mà không làm ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ ban đêm.
Các chuyên gia trên trang Prevention cho biết ngủ trưa không thể thay thế giấc ngủ ban đêm, nhưng có thể giúp cơ thể phục hồi phần nào khi ngủ không đủ giấc trong thời gian ngắn.
Một số lưu ý
Dù ngủ trưa mang lại nhiều lợi ích, thời lượng quá dài lại có thể gây tác dụng ngược. Theo Phòng khám Cleveland, ngủ trên 30 phút làm tăng nguy cơ rơi vào giai đoạn ngủ sâu, khiến nhiều người thức dậy trong trạng thái lơ mơ, mệt mỏi và giảm khả năng tập trung.
Để đạt hiệu quả tốt nhất, các chuyên gia khuyến cáo không nên ngủ quá lâu hoặc quá sát giờ đi ngủ buổi tối. Nếu thường xuyên cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày dù đã ngủ đủ giấc vào ban đêm, bạn nên cân nhắc kiểm tra sức khỏe vì đây có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ hoặc một số vấn đề khác.
Mặc dù các yếu tố như tuổi tác và lối sống làm tăng nguy cơ ung thư đại tràng, nhưng các tác nhân kích hoạt chính xác đằng sau căn bệnh này vẫn chưa được hiểu rõ.
Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí khoa học Communication Medicine, đã phát hiện ra manh mối đáng ngạc nhiên, chịu trách nhiệm cho 40% ca ung thư đại tràng, theo trang tin Science Daily.
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Nam Đan Mạch và Bệnh viện Đại học Odense đã sử dụng dữ liệu của khoảng 2 triệu người Đan Mạch bị nhiễm trùng máu do vi khuẩn Bacteroides fragilis - vốn là loại vi khuẩn phổ biến, có ở hầu hết người khỏe mạnh. Thế nhưng, đó là loại vi khuẩn đã được các nghiên cứu chứng minh có liên quan đến ung thư đại trực tràng. Vì vậy, nhóm nghiên cứu quyết định tìm hiểu lý do tại sao.
Bằng cách so sánh mẫu vi khuẩn giữa bệnh nhân ung thư và người không mắc bệnh, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra điều bí ẩn: Một loại virus ẩn bên trong những vi khuẩn này. Ở những bệnh nhân sau này phát triển ung thư đại tràng, vi khuẩn Bacteroides fragilis mang một loại virus đặc biệt.
Tác giả nghiên cứu, tiến sĩ - bác sĩ Flemming Damgaard, từ Bệnh viện Đại học Odense, cho biết: Chúng tôi đã phát hiện ra một loại virus chưa từng gặp trước đây và dường như có liên quan chặt chẽ đến vi khuẩn ở bệnh nhân ung thư đại tràng.
Để kiểm chứng, họ tiếp tục phân tích mẫu phân của 877 cá nhân ở châu Âu, Mỹ và châu Á. Kết quả thật đáng ngạc nhiên: Ruột của những bệnh nhân ung thư đại tràng có số lượng các loại virus này cao gấp đôi, theo Science Daily.
Tiến sĩ Damgaard giải thích: Không phải bản thân vi khuẩn gây chú ý mà vi khuẩn trong sự tương tác với virus mà nó mang theo.
Từ đây, họ tiếp tục khám phá xem liệu nó có làm thay đổi môi trường ruột theo cách làm tăng nguy cơ ung thư hay không. Và quả đúng như vậy, các phân tích ban đầu cho thấy virus có liên quan đến khoảng 40% số ca ung thư đại tràng.
Các nhà nghiên cứu cho biết trong tương lai, có thể sàng lọc các loại virus này để xác định những người có nguy cơ cao nhằm lên phương án phòng ngừa. Tuy nhiên, cần nhiều nghiên cứu hơn nữa trước khi có thể áp dụng vào thực tiễn lâm sàng.
