Tôi đồng tình với ý kiến của ông Ju Liang ở Đại học Vân Nam trong bài “Kho lạnh bảo vệ nông dân” (Tuổi Trẻ ngày 27-4), thủ phạm lại là một mắt xích tưởng khô khan: kho lạnh tại nguồn.
Nông sản Việt Nam có một nghịch lý đau lòng. Chúng ta đứng hàng đầu thế giới về xuất khẩu thanh long, sầu riêng, cà phê, hồ tiêu; xuất khẩu rau quả năm 2025 đạt khoảng 8,5 tỉ USD.
Nhưng giá trị thu về mỗi ha canh tác vẫn thấp hơn Thái Lan, thua xa Chile hay New Zealand ở cùng nhóm sản phẩm. Vì sao? Phần lớn câu trả lời nằm ở 24 giờ đầu tiên sau thu hoạch – khoảng thời gian mà trái cây, rau củ bắt đầu “chết” sinh học nếu không được hạ nhiệt kịp thời.
Con số gây sốc: tỉ lệ tổn thất sau thu hoạch của ngành rau quả Việt Nam ở mức 20 – 40% tùy mặt hàng, theo báo cáo của Hiệp hội Rau quả Việt Nam tại Hội nghị xúc tiến thương mại tháng 6-2025. Tính ra thiệt hại kinh tế lên tới 3,5 – 4,1 tỉ USD mỗi năm – một khoản “thuế tàng hình” mà ngành nông nghiệp đang âm thầm trả.
Trong khi đó toàn quốc hiện chỉ có khoảng 117 kho lạnh chuyên nghiệp. Tới 90% trong số đó phục vụ đông lạnh sâu cho thủy sản và thịt. Kho mát chuyên dụng (0 – 15oC) cho trái cây tươi – vốn là trái tim của chuỗi giá trị nông sản xuất khẩu – gần như là khoảng trống trên bản đồ hạ tầng.
Hệ quả là người nông dân buộc phải bán ngay, bán vội. Mỗi đợt “được mùa rớt giá” lại có kêu gọi “giải cứu”. Nhưng “giải cứu” là dấu hiệu của một chuỗi cung ứng không có vùng đệm.
Trong kinh tế học vận trù, kho lạnh cho phép nông dân và hợp tác xã giữ hàng lại 3 – 7 ngày – đủ để thương lượng, đủ để đón sóng giá, khớp đơn xuất khẩu. Không có vùng đệm, bên bán mất quyền thương lượng. Đó là “lời nguyền vỉa hè”: nông sản chín cây, đồng hồ sinh học đếm ngược từng giờ, và người mua nắm thế thượng phong.
Bài học từ Chile và Nam Phi về táo, nho và cam rất đáng suy ngẫm. Họ không xuất khẩu theo mùa vụ tự nhiên. Họ xuất khẩu theo nhịp điệu do chính họ thiết kế, nhờ hệ thống kho lạnh điều tiết từ trang trại ra cảng. Khi người bán kiểm soát được nhịp độ, quyền định giá tự khắc chuyển dịch.
Thái Lan không vượt Việt Nam về diện tích canh tác trái cây, nhưng vượt xa về giá trị xuất khẩu trên mỗi tấn. Bí quyết nằm ở mô hình các trạm sơ chế và kho mát đặt ngay tại vùng trồng.
Sầu riêng Monthong hái xong được đưa vào buồng tiền làm lạnh trong vài giờ rồi phân loại theo chuẩn xuất khẩu tại chỗ. Chuỗi này không chỉ giữ được phẩm cấp mà còn cho phép Thái Lan truy xuất nguồn gốc đến từng lô hàng – điều kiện sống còn để chinh phục các thị trường khắt khe.
Ấn Độ theo hướng khác. Chương trình Mega Food Parks và các gói tín dụng thuộc Bộ Công nghiệp chế biến thực phẩm hỗ trợ 35 – 50% chi phí đầu tư hạ tầng chuỗi lạnh cho doanh nghiệp nội.
Với vùng như đông bắc Ấn và vùng xa, mức hỗ trợ có thể tới 75%. Cơ chế rõ ràng: Nhà nước không làm kho, nhưng “kích” dòng vốn tư nhân chảy vào khu vực nông thôn – nơi vốn không đủ hấp dẫn với logic thị trường thuần túy.
Trung Quốc thì đi xa hơn nữa. Chỉ riêng một huyện Chu Chí (Thiểm Tây) đã có tới 3.000 kho lạnh phục vụ vùng táo – nhiều hơn tổng số kho lạnh chuyên nghiệp của cả Việt Nam gấp hàng chục lần.
Thứ nhất, Việt Nam cần quy hoạch quỹ đất logistics chuyên biệt tại các vùng trồng trọng điểm – Đồng bằng sông Cửu Long cho trái cây, Tây Nguyên cho cà phê và bơ, Đông Nam Bộ cho rau quả xuất khẩu. Đất cho kho lạnh phải nằm trong quy hoạch hạ tầng nông nghiệp – logistics tích hợp, không bị đẩy sang nhóm “đất thương mại dịch vụ” với giá thuê phi lý khiến bài toán đầu tư vỡ trận ngay từ đầu.
Thứ hai, và là sống còn nhất: giá điện. Kho lạnh tiêu thụ điện gấp 4 – 6 lần kho thường trên cùng diện tích. Nếu ngành sản xuất có giá điện ưu đãi, không có lý do gì hạ tầng cold chain phục vụ nông nghiệp – ngành trực tiếp tạo sinh kế cho hơn 30 triệu người – lại bị áp giá điện kinh doanh. Đây là sự công bằng chính sách.
Thứ ba, tiếp cận vốn. Một gói tín dụng chuyên biệt cho hạ tầng chuỗi lạnh, với lãi suất và thời hạn phù hợp chu kỳ hoàn vốn 7 – 10 năm, hoàn toàn khả thi nếu có sự phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Phát triển Việt Nam và các ngân hàng thương mại. Mô hình bảo lãnh tín dụng qua Quỹ Bảo lãnh doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể được sử dụng.
Mất một vụ mùa, nông dân thiệt một năm. Mất một thập kỷ không đầu tư kho lạnh tại nguồn, ngành nông sản Việt mất quyền định giá cả một thế hệ. Với 3,5 – 4,1 tỉ USD tổn thất mỗi năm, chúng ta đang trả cho sự trì hoãn một cái giá đủ để xây dựng một hệ thống kho lạnh tại nguồn hoàn chỉnh trên cả nước chỉ trong vòng 5 năm.
Giá nông sản duy trì ở mức cao trong năm 2025 đã kéo lợi nhuận nhiều doanh nghiệp nông nghiệp niêm yết đi lên, thậm chí lập kỷ lục. Khi kết quả kinh doanh cải thiện, thu nhập của đội ngũ lãnh đạo cũng tăng theo, nhưng không dừng ở tiền lương ghi nhận trên báo cáo tài chính. Tổng đãi ngộ đang được "mở rộng" qua nhiều lớp như thưởng hiệu quả và cổ phiếu ESOP, khiến khoảng cách giữa thu nhập công bố và thu nhập thực nhận ngày càng rõ.
Báo cáo thường niên vừa công bố mới đây của Tập đoàn Dabaco Việt Nam cho thấy, xu hướng "lợi nhuận đi đến đâu, thu nhập đi theo đến đó". Năm 2025, doanh nghiệp đạt gần 14.900 tỷ đồng doanh thu và 1.507 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng gần 96% và là mức cao nhất lịch sử. Thu nhập của lãnh đạo theo đó đạt khoảng 20,4 tỷ đồng, tăng gần 30%, tương đương bình quân 1,7 tỷ đồng mỗi tháng. Chủ tịch HĐQT Nguyễn Như So nhận khoảng 3,28 tỷ đồng, còn CEO Nguyễn Khắc Thảo hơn 2 tỷ đồng. Cơ chế đãi ngộ tại đây bám sát hiệu quả kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh ngành chăn nuôi bước vào chu kỳ thuận lợi.
Không chỉ riêng Dabaco, xu hướng này cũng phản ánh bức tranh chung của thị trường lao động cấp cao trong ngành nông nghiệp. Dữ liệu của Navigos Group cho thấy, mặt bằng lương cố định của lãnh đạo ngành nông nghiệp hiện thuộc nhóm cao nhất trên thị trường, với CEO có thể nhận 126-527 triệu đồng mỗi tháng, chưa bao gồm thưởng và phúc lợi. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần "cứng", trong khi thực tế thu nhập thường được cấu thành từ nhiều tầng, khiến tổng đãi ngộ có thể cao hơn nhiều lần so với con số công bố.
Sự khác biệt bắt đầu lộ rõ khi đặt cạnh Công ty cổ phần Hoàng Anh Gia Lai. Doanh nghiệp này ghi nhận lợi nhuận sau thuế 2.243 tỷ đồng trong năm 2025, tăng gấp đôi và cũng là mức cao nhất từ trước đến nay, tổng thu nhập lãnh đạo nhích nhẹ lên hơn 10,36 tỷ đồng. Nguyên nhân nằm ở cách thiết kế hệ thống đãi ngộ, khi mặt bằng lương của ban điều hành được duy trì ổn định nhiều năm và không biến động mạnh theo từng chu kỳ lợi nhuận, đồng thời cơ cấu nhân sự có thêm thành viên Hội đồng quản trị độc lập.
Cụ thể, Chủ tịch HĐQT Đoàn Nguyên Đức nhận gần 2,49 tỷ đồng, Tổng giám đốc khoảng 1,32 tỷ đồng, còn các thành viên Hội đồng quản trị và ban điều hành dao động quanh 1,3-1,6 tỷ đồng mỗi người mỗi năm. Tuy nhiên, ông Đoàn Nguyên Đức cho biết, con số này chưa phản ánh đầy đủ thu nhập thực tế. Lương chỉ là phần "cứng", trong khi phần giá trị lớn nằm ở cơ chế ghi nhận dài hạn. Năm trước, khi doanh nghiệp xóa sạch lỗ lũy kế và đạt lợi nhuận cao, công ty đã triển khai chương trình tri ân cho khoảng 480 nhân sự gắn bó trên 10 năm, trong đó gần một nửa nhận cổ phiếu ESOP với tổng giá trị khoảng 800 tỷ đồng. Ngoài ra, Hoàng Anh Gia Lai tặng căn hộ cho 160 cán bộ, nhân viên tiêu biểu. Những căn hộ này trị giá 2-8 tỷ đồng. "Những khoản này có thể vượt xa tiền lương, khiến cấu trúc thu nhập dịch chuyển rõ sang phần thưởng theo hiệu quả", ông Đức nói.
Cách trả lương theo hiệu suất cũng lan xuống các cấp vận hành. Theo ông Đức, với đội ngũ giám đốc nông trường, thu nhập không chỉ đến từ lương cơ bản mà phụ thuộc lớn vào sản lượng và hiệu quả quản lý. Thực tế đã xuất hiện những giám đốc nông trường chuối có thu nhập hàng tỷ đồng mỗi năm, nhờ cơ chế khoán theo sản phẩm thay vì cào bằng.
Thu nhập Chủ tịch và CEO một số doanh nghiệp nông nghiệp (2025)
Ở nhóm doanh nghiệp quy mô vừa, BAF Việt Nam ghi nhận tổng thu nhập lãnh đạo khoảng 8,2 tỷ đồng trong năm 2025. Chủ tịch HĐQT Trương Sỹ Bá nhận khoảng 324 triệu đồng, trong khi CEO Bùi Hương Giang hơn 1,56 tỷ đồng; các phó tổng giám đốc quanh mức 1,3 tỷ đồng. Tại GC Food, mặt bằng thu nhập cũng tăng so với năm trước, với Chủ tịch HĐQT Nguyễn Văn Thứ khoảng 781 triệu đồng một năm và Tổng giám đốc Bùi Thị Mai Hiền gần 692 triệu đồng.
Trong khi đó, một mô hình hoàn toàn khác xuất hiện tại Intimex Group - doanh nghiệp xuất khẩu gạo và cà phê. Doanh thu năm 2025 của doanh nghiệp vượt 98.500 tỷ đồng, lợi nhuận hơn 340 tỷ đồng, nhưng thù lao Chủ tịch Đỗ Hà Nam chỉ khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng. Khoản này mang tính biểu tượng, bởi ông đồng thời điều hành doanh nghiệp và nhận lương ở vị trí Tổng giám đốc. Tuy nhiên, mức lương CEO tại Intimex của ông Đỗ Hà Nam không được doanh nghiệp công bố.
Tại PAN, sự phân hóa cũng rõ rệt khi tổng thù lao Hội đồng quản trị chỉ khoảng 1,38 tỷ đồng, trong khi phần lớn thu nhập tập trung vào ban điều hành, với Tổng giám đốc Nguyễn Thị Trà My nhận hơn 4,6 tỷ đồng. Những khác biệt này cho thấy cùng một ngành nhưng cách phân phối thu nhập có thể rất khác, tùy vào mô hình quản trị và vai trò thực tế của từng vị trí.
Diễn biến này gắn với bức tranh tăng trưởng chung của ngành. Năm 2025, nông nghiệp Việt Nam tăng khoảng 4%, cao nhất trong một thập kỷ, còn kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 70 tỷ USD. Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mục tiêu 5 năm tới là 95-100 tỷ USD, với trọng tâm là chế biến sâu và nông nghiệp công nghệ cao. Khi quy mô và độ phức tạp của ngành tăng lên, yêu cầu đối với đội ngũ quản trị cũng thay đổi theo.
Báo cáo thị trường lao động 2026 của Navigos Group chỉ ra ba lực đẩy chính phía sau mặt bằng thu nhập cao của lãnh đạo ngành này. Quá trình chuyển dịch sang sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng hiện đại đòi hỏi lãnh đạo vừa có chuyên môn nông nghiệp, vừa có năng lực quản trị. Áp lực tiêu chuẩn quốc tế từ các thị trường xuất khẩu lớn khiến vai trò của các vị trí điều hành, tài chính, R&D hay pháp lý trở nên mang tính quyết định. Trong khi đó, nguồn cung nhân sự cấp cao còn hạn chế khiến doanh nghiệp buộc phải trả mức đãi ngộ cao để thu hút và giữ chân người có năng lực.
- Sáng 24-4 (theo giờ Việt Nam), giá dầu thế giới vẫn tiếp tục neo ở mức cao. Trong đó, giá dầu Brent ở mức 106,25 USD mỗi thùng, cao hơn cùng thời điểm hôm qua 5 USD và ở mức cao nhất kể từ phiên 8-4.
Còn dầu WTI tăng lên 96,86 USD. Tại eo biển Hormuz, Iran tiếp tục siết kiểm soát khi xuất hiện video cho thấy lực lượng đặc nhiệm đột kích một tàu hàng lớn sau khi các cuộc đàm phán hòa bình bất thành.
- Chứng khoán Mỹ tiếp tục chịu áp điều chỉnh trước diễn biến căng thẳng ở Trung Đông và giá dầu tăng cao gây áp lực lạm phạt. Khép phiên 23-4, chỉ số S&P 500 giảm 0,41% xuống 7.108,40 điểm, sau khi có thời điểm lập đỉnh lịch sử trong phiên.
Nasdaq mất 0,89% còn 24.438,50 điểm, cũng từng chạm mức cao kỷ lục. Trong khi đó, Dow Jones giảm 179,71 điểm, tương đương 0,36%, xuống 49.310,32 điểm.
- Trong nước, kết phiên giao dịch, VN-Index tăng 13,06 điểm (+0,70%) lên 1.870,36 điểm, qua đó nhen nhóm kỳ vọng quay lại vùng đỉnh cũ quanh mốc 1.900 điểm.
Trái lại, VN30 giảm nhẹ 0,67 điểm (-0,03%) xuống 2.024,74 điểm, tiếp tục gặp áp lực bán khi tiệm cận vùng kháng cự mạnh quanh 2.050 điểm.
Theo Hội nghiên cứu thị trường lãi suất liên ngân hàng, lãi suất bình quân liên ngân hàng (VND) trong phiên 22-4 đã giảm 0,1-0,2 điểm phần trăm ở các kỳ hạn ngắn, giữ nguyên tại kỳ hạn 2 tuần và tăng nhẹ 0,03 điểm phần trăm ở kỳ hạn 1 tháng so với phiên trước.
Cụ thể, lãi suất qua đêm ở mức 5,8%, kỳ hạn 1 tuần 6,30%, 2 tuần 7,00% và 1 tháng 7,33%.
- Công ty CP Xuân Cầu Holdings vừa công bố kế hoạch mua hơn 13,9 triệu cổ phiếu VIW của Tổng công ty Đầu tư Nước và Môi trường Việt Nam (Viwaseen), tương đương khoảng 24% vốn điều lệ. Mục đích giao dịch nhằm nắm giữ cổ phần.
Giao dịch dự kiến thực hiện từ 23-4 đến 22-5-2026 theo phương thức thỏa thuận hoặc khớp lệnh. Ước tính, với thị giá khoảng 39.000 đồng/cổ phiếu, thương vụ có giá trị gần 540 tỉ đồng.
Đáng chú ý, cả Xuân Cầu Holdings và Viwaseen hiện đều do ông Tô Dũng làm Chủ tịch HĐQT.
Ở chiều ngược lại, Vinaconex (VCG) lại công bố quyết định về việc tiếp tục giảm tỉ lệ sở hữu vốn tại Viwaseen. Theo đó, họ đăng ký bán tối đa gần 32 triệu cổ phiếu VIW, tương ứng 55% vốn.
Nếu hoàn tất, tỉ lệ sở hữu của doanh nghiệp này tại Viwaseen sẽ giảm mạnh xuống còn khoảng 25%.
- Cổ phiếu PC1 của Công ty CP Tập đoàn PC1 diễn biến tiêu cực trong phiên ngày 23-4 khi giảm kịch sàn xuống 24.100 đồng/cổ phiếu, với lượng dư bán sàn lên tới gần 14,6 triệu đơn vị.
Áp lực bán tăng mạnh kéo thanh khoản lên mức đột biến, với gần 16,2 triệu cổ phiếu được sang tay, cao gấp 3,8 lần bình quân 10 phiên gần đây.
Tính trong ngắn hạn, PC1 đã mất hơn 11% giá trị chỉ sau 8 phiên, từ vùng 27.450 đồng/cổ phiếu (phiên 14-4) xuống mức hiện tại. Trước đó, cổ phiếu này từng đạt đỉnh 31.350 đồng/cổ phiếu trong phiên 3-3.
Năm 2021, Tổng cục Thuế (Nay là Cục Thuế) ra mắt ứng dụng eTax Mobile, giúp người nộp thuế có thể tra cứu các thông tin liên quan đến nghĩa vụ thuế trên điện thoại.
Thông qua ứng dụng, cá nhân có thể tra cứu nghĩa vụ thuế, thông tin quyết toán, nộp thuế điện tử, tra cứu hồ sơ, thông báo từ cơ quan thuế cũng như theo dõi các khoản thu liên quan đến đất đai, lệ phí trước bạ hay thuế thu nhập cá nhân...
Việc triển khai eTax Mobile được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số ngành thuế, góp phần nâng cao tính minh bạch và giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.
Nhờ cài đặt, tra cứu trên ứng dụng này, không ít người bất ngờ phát hiện ra các khoản thu nhập, nợ thuế cá nhân mà trước đây không biết.
Chị Hạnh (nhân viên truyền thông tại Hà Nội) cho biết hàng năm đều ủy quyền cho công ty quyết toán thuế thu nhập cá nhân do chỉ phát sinh một nguồn thu nhập.
Tuy nhiên, chị bất ngờ nhận thông báo từ cơ quan thuế về khoản thu nhập thuộc diện phải quyết toán trực tiếp. Kiểm tra ứng dụng eTax Mobile, chị phát hiện một khoản thu nhập hơn 2 triệu đồng từ một doanh nghiệp lạ, chưa từng làm việc hay giao kết hợp đồng.
Thực tế, hầu hết người dân phát hiện nợ thuế "trên trời rơi xuống" vào mùa cao điểm quyết toán thuế thu nhập cá nhân hàng năm. Tuy nhiên, từ năm ngoái, hiện tượng này đột biến khi áp dụng quy định sử dụng mã số định danh cá nhân làm mã số thuế duy nhất, thay vì tách biệt như trước. Đây là thông tin rất dễ bị lộ và lợi dụng cho mục đích kê khai thuế.
Nhiều người băn khoăn không biết khi phát hiện những khoản thuế “từ trên trời rơi xuống” cần xử lý ra sao.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Lê Đức Anh Thắng, Công ty Luật TNHH Khải Hoàn Minh, cho biết dưới góc độ pháp lý, khi phát hiện eTax Mobile hiển thị khoản nợ thuế, người nộp thuế cần bình tĩnh kiểm tra, không nên vội vàng nộp tiền khi chưa xác định rõ căn cứ phát sinh nghĩa vụ.
Ông cho biết trước hết, cần lưu lại đầy đủ thông tin trên ứng dụng, gồm: loại thuế, kỳ tính thuế, số tiền phải nộp, tiền chậm nộp nếu có, cơ quan thuế quản lý, mã hồ sơ hoặc thông báo thuế liên quan. Sau đó, đối chiếu với hồ sơ kê khai, chứng từ nộp tiền, biên lai, sao kê ngân hàng và các giao dịch có liên quan.
“Khoản nợ thuế có thể phát sinh từ nhiều nguồn như thuế thu nhập cá nhân, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, lệ phí trước bạ, nghĩa vụ tài chính về đất, hoạt động kinh doanh, cho thuê tài sản hoặc chuyển nhượng tài sản. Cũng có trường hợp người nộp thuế đã nộp nhưng dữ liệu chưa được cập nhật, chưa bù trừ kịp thời hoặc phát sinh sai lệch thông tin”, ông nói.
Theo luật sư Lê Đức Anh Thắng, nếu chưa rõ nguồn gốc khoản nợ, nhất là khoản tiền lớn hoặc có tiền chậm nộp, người nộp thuế nên liên hệ cơ quan thuế quản lý hiển thị trên ứng dụng để được giải thích căn cứ phát sinh.
Nếu khoản nợ là đúng, cần nộp kịp thời để tránh phát sinh thêm nghĩa vụ. Nếu khoản nợ không chính xác, đã nộp hoặc không thuộc nghĩa vụ của mình, người nộp thuế có quyền đề nghị tra soát, điều chỉnh, bù trừ hoặc cập nhật lại dữ liệu theo quy định.
“Về nguyên tắc, nghĩa vụ thuế phải được xác định trên cơ sở hồ sơ, chứng từ và thông báo hợp lệ, không nên chỉ căn cứ vào một dòng hiển thị trên ứng dụng để kết luận ngay là đang nợ thuế”, vị này nhấn mạnh.
