Theo khoản 1 điều 26 Nghị định 90/2026 của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 15.5), quy định phạt tiền từ 3 – 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Đáng chú ý, khoản 2 điều 26 của nghị định nói trên quy định phạt tiền từ 5 – 10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình. Trừ trường hợp người chứa chấp là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người vi phạm thì không bị xử lý.
Biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với hành vi sử dụng.
Vấn đề đặt ra là, như thế nào thì bị xem là “chứa chấp” hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng?
Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, luật sư Đặng Thị Thúy Huyền (Công ty luật TNHH HPL và cộng sự) cho biết hiện chưa có quy định giải thích cụ thể về khái niệm “chứa chấp” trong trường hợp này.
Tuy nhiên, có thể hiểu đây là hành vi của người có địa điểm thuộc quyền chiếm hữu hoặc quản lý của mình, biết rõ người khác đang sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nhưng vẫn cho phép họ sử dụng tại địa điểm đó.
Trong đó, “địa điểm thuộc quyền chiếm hữu” được hiểu là nơi người đó đang trực tiếp sử dụng, nắm giữ và có quyền quyết định các hoạt động bên trong. Còn “địa điểm thuộc quyền quản lý” là nơi người đó được giao quyền điều hành, giám sát và kiểm soát hành vi diễn ra.
“Điểm cốt lõi để xác định hành vi chứa chấp nằm ở hai yếu tố là người quản lý phải biết hành vi vi phạm và cho phép hoặc để mặc hành vi đó diễn ra trong phạm vi mình có thể kiểm soát”, luật sư Thúy Huyền phân tích.
Không chỉ dừng lại ở việc cho thuê hoặc cho mượn địa điểm, trong thực tế, trách nhiệm còn có thể được xem xét trong trường hợp người quản lý bỏ mặc để người sử dụng, hoặc để nhiều người cùng sử dụng thì vẫn có thể bị xem là hành vi chứa chấp.
Tuy nhiên, luật sư Thúy Huyền cho rằng, Nghị định 90/2026 hiện chưa đưa ra tiêu chí cụ thể như số lần vi phạm hay số lượng người vi phạm để mặc nhiên xác định là “chứa chấp”. Việc đánh giá sẽ phụ thuộc vào cơ quan có thẩm quyền, dựa trên yếu tố lỗi và khả năng kiểm soát thực tế của chủ thể quản lý.
Theo luật sư Thúy Huyền, không phải mọi trường hợp sử dụng thuốc lá điện tử diễn ra trong phạm vi quản lý đều bị xem là chứa chấp.
Ngoài trường hợp loại trừ trách nhiệm đã được quy định tại khoản 2 điều 26 đối với quan hệ gia đình (ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng), pháp luật còn đặt ra nguyên tắc xử phạt hành chính phải gắn với yếu tố lỗi.
“Những trường hợp người vi phạm sử dụng thuốc lá điện tử một cách lén lút, kín đáo, không có biểu hiện rõ ràng và không bị phát hiện, dù chủ thể quản lý đã có quy định cấm, thì không thể xem là hành vi chứa chấp”, luật sư Thúy Huyền nhấn mạnh.
Tương tự, tại các địa điểm như quán ăn, quán cà phê, bệnh viện… nếu người vi phạm cố tình sử dụng thuốc lá điện tử một cách lén lút, né tránh sự kiểm tra, trong khi đơn vị quản lý đã có nội quy cấm rõ ràng, có biển cảnh báo và có biện pháp nhắc nhở khi phát hiện, thì không có cơ sở để xác định hành vi dung túng.
Ngược lại, nếu tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử diễn ra một cách phổ biến, kéo dài trong phạm vi quản lý, và người quản lý biết nhưng không có bất kỳ biện pháp kiểm soát, nhắc nhở hay xử lý nào, thì có thể bị xem xét trách nhiệm dưới góc độ buông lỏng quản lý.
Ranh giới pháp lý trong trường hợp này được xác định giữa “không biết trong điều kiện khách quan” và “biết nhưng làm ngơ trước hành vi vi phạm”.
Theo luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, khi phát hiện hành vi sử dụng hoặc chứa chấp việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, người dân có thể phản ánh đến công an hoặc UBND cấp xã, phường. Đây là những lực lượng có thẩm quyền kiểm tra, lập biên bản vi phạm hành chính tại cơ sở.
Đối với các hành vi có tính chất phức tạp hơn, như chứa chấp có tổ chức hoặc liên quan đến hoạt động kinh doanh, buôn bán, người dân cũng có thể phản ánh đến lực lượng quản lý thị trường hoặc thanh tra chuyên ngành y tế.
Căn cứ điều 112 Nghị định 90/2026, thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi này thuộc về Chủ tịch UBND các cấp; thủ trưởng cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước theo chuyên ngành y tế; người có thẩm quyền của các lực lượng công an, quản lý thị trường, hải quan, bộ đội biên phòng, cảnh sát biển. Ngoài ra còn có các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao và du lịch, giáo dục, xây dựng, nông nghiệp và môi trường.
Công an tỉnh Cao Bằng cho biết sáng 19/7, tại khu vực Trạm bơm Hoàng Tung (phường Thục Phán) xảy ra vụ tai nạn ngạt khí trong quá trình vệ sinh bể chứa nước khiến 1 người tử vong, 3 người bị thương.
Theo thông tin ban đầu, nhóm 4 người dân sử dụng máy bơm chạy bằng động cơ xăng để hút bùn, vệ sinh bể chứa nước. Do bể có không gian kín, khí thải từ động cơ không thoát ra ngoài, tích tụ làm giảm nồng độ ô xy khiến những người làm việc bên trong bị ngạt.
Ngay khi tiếp nhận tin báo, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an tỉnh Cao Bằng đã huy động cán bộ, chiến sỹ cùng phương tiện cứu nạn, cứu hộ chuyên dụng đến hiện trường, nhanh chóng triển khai các biện pháp nghiệp vụ, tổ chức đưa các nạn nhân ra ngoài, đồng thời phối hợp với lực lượng y tế khẩn trương cấp cứu người bị nạn.
Vụ tai nạn khiến ông T.V.Q. (SN 1988) tử vong; 3 nạn nhân gồm ông N.K.L. (SN 1984), bà P.T.M. (SN 1989) và bà N.P.T. (SN 1994) bị thương được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu.
Việc sử dụng máy nổ, máy bơm chạy bằng xăng, dầu trong các không gian hạn chế như bể chứa nước, hầm, cống, giếng hoặc hố sâu tiềm ẩn nguy cơ đặc biệt nguy hiểm. Khí thải từ động cơ, đặc biệt là khí CO (carbon monoxide), có thể nhanh chóng tích tụ trong môi trường kín, gây thiếu ô xy, ngạt khí, làm người tiếp xúc mất ý thức và đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được phát hiện, cứu nạn kịp thời.
Công an tỉnh Cao Bằng khuyến cáo người dân tuyệt đối không sử dụng máy nổ, máy bơm chạy bằng xăng, dầu trong bể, hầm, cống, giếng hoặc các không gian kín, thiếu thông gió. Trước khi xuống làm việc cần tổ chức thông gió, kiểm tra nồng độ ô xy và khí độc (nếu có thiết bị), đồng thời trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ, dây an toàn và bố trí người giám sát bên ngoài.
Đặc biệt, khi phát hiện có người bị ngạt trong không gian kín, không tự ý xuống cứu nếu chưa có phương tiện bảo hộ chuyên dụng vì rất dễ trở thành nạn nhân tiếp theo. Người dân cần nhanh chóng gọi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH qua số 114, cấp cứu y tế qua số 115, đồng thời tổ chức thông gió và hỗ trợ cứu nạn từ bên ngoài bằng các phương tiện phù hợp, bảo đảm an toàn.
Khoảng 15h30, đám cháy phát ra từ lầu một của ngôi nhà 4 tầng rộng khoảng 70 m2 nằm trên đường Lê Hồng Phong, phường Vườn Lài, cách ngã 7 Lý Thái Tổ khoảng 200 m. Tầng trệt của ngôi nhà cho thuê mặt bằng làm quán cà phê, cạnh đó là dãy nhà ống, văn phòng, cửa hàng kinh doanh sầm uất.
Lúc này hai nhân viên pha chế, cùng người bên trong nhà phát hiện sự cố đã chạy ra bên ngoài thoát thân. Khói tỏa ra mù mịt ra ban công, lan lên cửa sổ ở các lầu phía trên. Anh Hưng, ở gần hiện trường cho biết, khi khói đen bao trùm cửa sổ, hàng xóm và nhân viên quán cà phê đã hô lớn để nhiều người phía trên và khách đang uống cà phê chạy ra ngoài.
"Sức nóng làm bể kính cửa sổ rơi xuống đường nhưng may mắn không trúng người ở phía dưới", anh Hưng nói.
Đội Cảnh sát PCCC ở cách đó 2 km đã nhanh chóng điều xe chữa cháy cùng gần chục chiến sĩ đến hiện trường. Lính cứu hỏa dùng lăng xịt nước dập lửa ở lầu một còn nhiều người khác chống cháy lan.
Hỏa hoạn được dập tắt sau khoảng 10 phút, không gây thương vong. Một số tài sản bên trong ngôi nhà bị thiêu rụi. Các bức tường, ô cửa sổ ám khói đen, Nguyên nhân ban đầu có thể do chập điện gây cháy đồ nội thất ở lầu một.
Cách nơi ở mới chưa đầy một cây số giờ đây đang "nhường sân" cho dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi dài 4,7km đi qua hai phường Phú Định và Chánh Hưng (khu vực quận 8 trước đây), có tổng mức đầu tư hơn 7.300 tỉ đồng.
Nhắc về tổ ấm cũ bên bờ Bắc kênh Đôi (phường Phú Định, TP.HCM), người đàn ông ngoài 70 không nén được xúc động. Ông nhớ rõ khoảng 25 năm trước, ngày quyết định "xuống tay" dùng 6 - 7 cây vàng mua căn nhà ven kênh, giấy tờ viết tay. Đó là căn nhà có bề ngang 2,5m, dài khoảng 11m, một nửa ló ra mặt kênh, được dựng bằng cừ tràm. "Mỗi khi có ghe tàu chạy qua, nửa căn nhà rung lắc dữ dội như đang trải qua một cơn địa chấn" - ông kể với giọng đầy ám ảnh.
Lúc bấy giờ, hai vợ chồng ông có 4 người con. Nhà có 4 chiếc xe máy, mỗi tối nếu để bên ngoài thì sợ mất, dắt vào trong thì chật chội, nóng nực. Ông bảo lúc đó sợ lắm: "Tối ngủ mà lỡ có cháy cũng không biết chạy đâu, chắc là nhảy luôn xuống sông"!?.
Sau này, các con dựng vợ gả chồng, rồi căn nhà có thêm những tiếng cười của cháu nhỏ, thành viên gia đình cứ theo đó mà tăng dần. Ngược lại, căn nhà dần xuống cấp. Phần cừ tràm chìm dưới nước vẫn còn chắc, nhưng phần trên bờ hay bị gãy ngang. Cứ vài năm, phần sau nhà lại bắt đầu nghiêng ngả, ông kiểm tra thì y như rằng có vài cây tràm đã mục gãy.
"Không gì chống chọi được với sức mạnh của nước, cứ mỗi 2 - 3 năm phải gia cố, thay cừ tràm một lần. Mỗi lần như vậy tốn từ 20 - 50 triệu đồng, mua được cả chiếc xe máy. Nhưng cũng phải chịu, phải kiểm tra thường xuyên, gia cố sớm, nếu không rất dễ sập nhà", ông Hoàng nhớ lại.
Chuyện sập nhà cũng không hiếm với bà con quanh đây. Những bất tiện chưa dừng lại ở đó, mỗi khi nước lên cao, "gia đình" chuột cũng theo con nước đen ngòm chui vào nhà sinh sôi nảy nở. Lũ chuột chạy rần trời, quậy khắp nhà bếp, làm đủ mọi cách vẫn không sao diệt hết.
Thế nên sau hàng chục năm sống trên nền đất chênh vênh, việc rời kênh Đôi với ông không chỉ là di dời cơ học, mà là một thay đổi lớn của cả gia đình nhiều thế hệ.
Rời nhà ông Hoàng, chúng tôi tìm đến chung cư Green River trên đường Phạm Thế Hiển. Bà Ngô Huyền Hương (56 tuổi) hồ hởi cầm thẻ cư dân xuống đón chúng tôi. Mở cửa căn hộ 2 phòng ngủ hướng tây Nam, bà Hương khoe điều bà thích nhất ở căn hộ này là thoáng mát, sạch sẽ. Thật vậy, chúng tôi cũng cảm nhận được không khí mát mẻ dù không bật điều hòa, trong khi thời tiết bên ngoài gần 39 độ C.
Sinh ra và lớn lên bên bờ kênh Đôi, ngôi nhà lớn của gia đình bà Hương có từ thời ông bà, sau này bà mua thêm căn nhỏ bên cạnh để tiện chăm sóc mẹ già.
"Ngày trước nước kênh trong xanh, hồi nhỏ còn hay nhảy xuống tắm. Rồi nước đen dần, rác rến và mùi hôi cũng theo đó mà đến" - bà Hương nhớ lại và bảo không quên những năm tháng sống ven kênh trong cảnh chật chội, nóng bức, ô nhiễm, chuột quấy phá. Ngay cả nước sinh hoạt cũng phải mua từng thùng, mãi sau mới có nước máy.
Trước cửa căn hộ mới, bà Hương dán một tấm bảng nhỏ ghi "cà phê 15.000 đồng - nước ngọt 10.000 đồng". Khi chuyển lên căn hộ trên tầng cao, việc mua bán khó lòng đông khách như trước, nhưng bà vẫn muốn duy trì nghề đã gắn bó từ nhỏ cho đỡ nhớ.
"Ở dưới đất dễ làm ăn hơn thiệt, nhưng giờ mình già rồi, lo cho con cho cháu là chính. Tụi nhỏ có chỗ ở ngon lành, đi làm có tương lai hơn là mình vui rồi", bà Hương bộc bạch khi tay vẫn thoăn thoắt pha ly cà phê cho vị khách hàng xóm hiếm hoi trong buổi chiều vắng.
Còn với ông Hoàng, ngày được cán bộ bồi thường giải phóng mặt bằng đưa đi xem nhà, ông "chấm" căn này ngay từ cái nhìn đầu tiên vì sạch sẽ, kiên cố lại gần nhà cũ. Từ lúc chọn xong nhà, ông và gia đình nôn nao rời khỏi dòng kênh Đôi để đến nơi ở mới ổn định hơn, bắt đầu một chương mới của cuộc đời.
"Lúc mới nghe tin sẽ giải tỏa, tôi hoang mang lắm, không biết họ sẽ giải quyết thế nào, cho tái định cư hay đưa tiền, rồi cầm tiền đi đâu, có đủ mua nhà không... Nhưng sau nhiều đợt vận động, được giải thích rõ ràng, tôi dần yên tâm. Với căn hộ hiện tại, gia đình tôi vẫn còn dư một khoản để sửa chữa lại nhà cửa", ông Hoàng phấn khởi.
Chiều dần buông, từ góc cửa sổ thoáng đãng của nhà bà Hương hay nhiều cư dân tái định cư khác có thể ngắm trọn cảnh mặt trời lặn. Đó là một hoàng hôn nhìn từ trên cao, khác hẳn với căn nhà chật chội, nóng bức ven kênh Đôi ngày trước. Cùng với hành trình "an cư lạc nghiệp" của người dân, hành trình cải tạo kênh rạch của thành phố đang tăng tốc, đầy kỳ vọng.
