Các thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hôm 5/5 bắt đầu thảo luận kín về dự thảo nghị quyết liên quan eo biển Hormuz do Mỹ soạn thảo cùng Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Qatar.
“Không ai muốn thấy dự thảo này lại bị phủ quyết, chúng tôi đã có một số điều chỉnh nhỏ về ngôn ngữ. Tôi không chắc liệu điều đó có giúp dự thảo tránh bị phủ quyết hay không. Đây thực sự là phép thử đối với chức năng hoạt động của Liên Hợp Quốc”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với phóng viên tại Nhà Trắng.
Theo bản dự thảo mà Reuters tiếp cận được, nghị quyết lên án “các hành động vi phạm lệnh ngừng bắn” mà Iran bị cáo buộc, cũng như “những động thái và đe dọa liên tục nhằm đóng cửa, cản trở hoặc áp phí” đối với quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Nghị quyết cũng yêu cầu Iran lập tức chấm dứt các cuộc tập kích, công bố vị trí bãi thủy lôi và không cản trở hoạt động rà phá mìn. Dự thảo cũng có điều khoản kêu gọi Tehran hợp tác với Liên Hợp Quốc để thiết lập hành lang nhân đạo qua eo biển, do hoạt động vận chuyển hàng viện trợ, phân bón và các hàng hóa thiết yếu khác đang bị gián đoạn.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc sẽ báo cáo lại trong vòng 30 ngày về mức độ tuân thủ, Hội đồng Bảo an sẽ họp để xem xét các bước tiếp theo, bao gồm khả năng áp đặt trừng phạt nếu Iran không thực thi nghị quyết.
“Tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là Liên Hợp Quốc lên án hành vi này, kêu gọi Iran ngừng đánh chìm tàu, gỡ bỏ thủy lôi và cho phép viện trợ nhân đạo được lưu thông”, ông Rubio nói.
Ngoại trưởng Mỹ cho biết đã trao đổi với Nga và Trung Quốc rằng nghị quyết được thông qua và Iran chịu áp lực sẽ có lợi cho họ, bởi không quốc gia nào muốn thấy các tuyến đường biển quốc tế, đặc biệt là eo biển Hormuz, bị đóng cửa, gây hỗn loạn kinh tế cho hàng chục quốc gia trên thế giới.
Một nghị quyết tương tự từng bị Moskva, Bắc Kinh phủ quyết chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran được công bố ngày 8/4.
Nga và Trung Quốc khi đó cho rằng nghị quyết như vậy sẽ hợp pháp hóa cuộc tấn công toàn diện vào Iran. Đại sứ Nga Vasily Nebenzya cảnh báo nghị quyết sẽ “tạo tiền lệ nguy hiểm” đối với luật pháp quốc tế và các nỗ lực gìn giữ hòa bình nếu được thông qua.
Dự thảo mới đã tránh sử dụng trực tiếp cụm từ “cho phép sử dụng vũ lực”, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ Chương VII của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cho phép Hội đồng Bảo an áp dụng những biện pháp từ trừng phạt đến hành động quân sự.
Các nhà ngoại giao cho biết Mỹ hy vọng nhanh chóng hoàn tất thảo luận, hướng tới đưa ra dự thảo cuối cùng vào ngày 8/5 và tiến hành bỏ phiếu đầu tuần tới.
Phái bộ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc cho biết đang “trong quá trình xem xét” dự thảo, trong khi phái bộ Nga chưa lên tiếng.
Phát ngôn viên Liên Hợp Quốc Stephane Dujarric cho biết ông không có thẩm quyền bình luận về dự thảo, nhưng nhấn mạnh “rõ ràng chúng tôi muốn tuyến đường biển quốc tế được mở một cách an toàn và khôi phục quyền tự do hàng hải vốn có ý nghĩa sống còn đối với thế giới”.
Căng thẳng leo thang hôm 4/5, khi Mỹ tuyên bố đã phá hủy 6 xuồng Iran và tên lửa Iran tấn công một cảng dầu của UAE, diễn ra sau khi Washington triển khai chiến dịch “Dự án Tự do” nhằm dẫn đường cho tàu hàng đi qua eo biển Hormuz.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/5 thông báo dừng chiến dịch theo đề xuất của Pakistan và các nước khác, trong nỗ lực nhằm đạt thỏa thuận với Iran.
Mỹ cũng chia sẻ với các đối tác đề xuất thành lập liên minh hàng hải đa quốc gia mới mang tên Cơ chế Tự do Hàng hải (MFC), nhằm xây dựng cấu trúc an ninh hậu xung đột cho Trung Đông và mở lại eo biển Hormuz khi tình hình ổn định.
Một số quốc gia cho biết mọi sứ mệnh cần có sự ủy quyền của Liên Hợp Quốc, trước khi những nước này xem xét khả năng triển khai lực lượng tham gia.
"Sau quá trình phân tích nghiêm ngặt dựa trên dữ liệu, chúng tôi đã ra quyết định khó khăn nhưng cần thiết là chấm dứt hoạt động của tàu ngầm USS Boise", tư lệnh hải quân Mỹ Daryl Caudle cho biết hôm 10/4.
Đô đốc Caudle nói rằng động thái chiến lược này sẽ giúp hải quân Mỹ tái phân bổ lực lượng lao động tay nghề cao cho các ưu tiên cao nhất, như đóng tàu ngầm lớp Virginia và Columbia mới, cũng như cải thiện năng lực sẵn sàng chiến đấu của hạm đội hiện tại.
Theo hải quân Mỹ, quyết định trên là một phần trong sáng kiến quy mô lớn nhằm tối ưu hóa cấu trúc hạm đội, đảm bảo ngân sách được đầu tư vào những năng lực sẽ trực tiếp giúp duy trì ưu thế chiến đấu.
Hải quân Mỹ đã chi khoảng 800 triệu USD cho dự án đại tu tàu ngầm USS Boise, song mới chỉ hoàn thành 22% kế hoạch công việc. Tổng chi phí ước tính để hoàn thành quá trình này đã tăng lên 3 tỷ USD, theo Fox News.
Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan cho biết nỗ lực đại tu USS Boise tương đương 65% chi phí đóng mới một tàu ngầm lớp Virginia, song nó chỉ có thể vận hành được thêm vài năm sau khi sửa chữa. "Đến một lúc nào đó, cần phải chấp nhận cắt lỗ và bước tiếp", ông nói.
Hải quân Mỹ dự định sửa chữa USS Boise từ năm 2013, song kế hoạch đã nhiều lần bị trì hoãn, chủ yếu do thiếu xưởng đóng tàu. Chiến hạm về cảng sau chuyến hải trình cuối cùng vào tháng 1/2015 và không ra khơi kể từ đó. USS Boise bị đánh giá là "không còn khả năng hoạt động bình thường" từ năm 2016 và bị tước chứng nhận khả năng lặn sau đó một năm.
Hải quân Mỹ đã chuyển USS Boise từ cảng nhà ở bang Virginia đến xưởng của hãng Newport News năm 2018. Chiến hạm này trở về cảng nhà sau đó một năm do vấn đề ưu tiên ngân sách. Nó tiếp tục di chuyển đến xưởng của Newport News vào năm 2020, song phải đến năm 2021 mới được đưa vào ụ khô để bắt đầu hoạt động bảo dưỡng hạn chế.
Nỗ lực đại tu toàn diện tiếp bị trì hoãn do vấn đề ngân sách, hợp đồng chỉ được hải quân Mỹ ký kết năm 2024.
Tính đến năm ngoái, hải quân Mỹ vẫn nỗ lực hoàn thành đại tu tàu ngầm USS Boise để đưa chiến hạm trở lại biên chế vào năm 2029. Tính đến thời điểm đó, chiến hạm này đã dành hơn 1/3 vòng đời nằm trong cảng.
USS Boise thuộc lớp ngầm tấn công nhanh Los Angeles, được khởi đóng năm 1988 và đưa vào biên chế hải quân Mỹ năm 1992. Chiến hạm được trang bị động cơ hạt nhân, có thể mang nhiều loại vũ khí như ngư lôi Mark 48, tên lửa hành trình Tomahawk, tên lửa diệt hạm Harpoon, thủy lôi Mark 67 và Mark 60.
Mỹ đã chế tạo tổng cộng 62 tàu ngầm lớp Los Angeles, với mức giá mỗi chiếc tương đương 1,9 tỷ USD vào năm 2024. Tính đến năm 2025, còn tổng cộng 23 tàu trong biên chế, chiếm gần một nửa hạm đội 50 tàu ngầm hạt nhân tấn công của hải quân Mỹ.
Số lượng tàu ngầm lớp Los Angeles của hải quân Mỹ đã giảm dần trong những năm qua, do lực lượng này tiếp nhận các chiến hạm lớp Virginia có năng lực vượt trội hơn.
Theo báo New York Times, một quan chức Nhà Trắng cho biết vào tháng trước, cơ quan này đã ban hành cảnh báo nội bộ, yêu cầu nhân viên không sử dụng thông tin mật liên quan đến xung đột với Iran để đặt cược trên các thị trường tài chính.
Chỉ thị được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện làn sóng giao dịch đáng ngờ trên các thị trường dự đoán, hợp đồng tương lai dầu mỏ và cổ phiếu, xoay quanh những thời điểm then chốt của cuộc xung đột Mỹ - Israel và Iran.
Văn bản được gửi qua email ngày 24-3, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đe dọa ném bom cơ sở hạ tầng dân sự của Iran.
Trước đó một ngày, ông Trump gia hạn tối hậu thư yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz, khiến thị trường toàn cầu biến động mạnh.
Chỉ vài phút trước thông báo, một nhóm nhỏ nhà giao dịch đã mua khoảng 580 triệu USD hợp đồng tương lai dầu mỏ, và thu lợi lớn sau khi giá tăng vọt theo thông báo của ông Trump.
Tổng thống Mỹ cũng đối mặt với chỉ trích cho rằng ông lợi dụng quyền lực để thao túng thị trường, thông qua các hành động và phát ngôn của mình.
Trong giới giao dịch thậm chí xuất hiện từ "TACO" (Trump Always Chickens Out - ông Trump luôn quay xe vào phút cuối), ám chỉ việc ông đôi khi xuống thang các lời đe dọa khi thị trường lao dốc.
Ông Trump cũng có liên hệ với lĩnh vực thị trường dự đoán khi con trai ông - ông Donald Trump Jr. - là cố vấn cho hai sàn Kalshi và Polymarket.
Ngoài ra, công ty truyền thông xã hội của gia đình ông năm ngoái công bố kế hoạch ra mắt dịch vụ thị trường dự đoán.
Phát ngôn viên Nhà Trắng Davis Ingle bác bỏ mọi cáo buộc, khẳng định ông Trump và các quan chức không sử dụng thông tin nội bộ để trục lợi tài chính.
"Tất cả nhân viên liên bang đều phải tuân thủ các quy định đạo đức của chính phủ, trong đó nghiêm cấm việc sử dụng thông tin chưa công khai để trục lợi tài chính", ông nói, đồng thời nhấn mạnh mọi cáo buộc không có bằng chứng đều là vô căn cứ.
Tuy nhiên luật giao dịch nội gián hiện vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng. Quan chức chính phủ chưa bị cấm rõ ràng về việc tham gia thị trường dự đoán - hình thức đặt cược vào khả năng xảy ra các sự kiện trong tương lai.
Một số kèo cược thậm chí nhắm tới các kịch bản cực đoan như nguy cơ chiến tranh hạt nhân. Nền tảng Polymarket gần đây đã gỡ bỏ một kèo liên quan đến khả năng nổ bom hạt nhân, khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran.
Trước thực tế này, các nhà lập pháp đang thúc đẩy dự luật cấm quan chức sử dụng thông tin từ chức vụ để tham gia thị trường dự đoán, với mức phạt đề xuất lên tới 500 USD hoặc gấp đôi khoản lợi nhuận thu được từ giao dịch vi phạm.
"Iran đã có cuộc gặp với các quan chức Qatar và Pakistan, những người này sau đó đã làm việc với phía Mỹ. Đàm phán gián tiếp tiếp tục vào ngày 1.7, tập trung vào các tài sản bị đóng băng của Iran và eo biển Hormuz", vị quan chức nói.
Cũng hôm qua, truyền thông nhà nước Iran đưa tin một tàu container nước ngoài đã mắc cạn ở eo biển Hormuz sau khi đi vào vùng nước nông nằm ngoài tuyến hàng hải do Tehran chỉ định. Báo chí Iran còn nhắc lại cảnh báo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran rằng các tàu chỉ nên đi qua hành lang phía nam đảo Larak của nước này. Tehran khẳng định đó là tuyến đường ra vào duy nhất được chấp thuận cho các tàu đi qua eo biển Hormuz.
Ngoài ra, Reuters hôm qua dẫn hai nguồn thạo tin cho hay Tehran quyết tâm giành được sự công nhận quốc tế về quyền kiểm soát của mình đối với eo biển Hormuz và khả năng thu phí đối với tàu thuyền ra vào eo biển này, ngay cả khi phải làm thế bằng vũ lực.
Theo thỏa thuận tạm thời đạt được với Mỹ ngày 17.6, Iran đồng ý cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong 60 ngày mà không phải trả phí. Nhưng Tehran tin rằng cách diễn đạt của thỏa thuận cho phép họ giữ quyền kiểm soát đối với việc tàu nào được phép đi qua và tuyến đường nào tàu được đi qua eo biển Hormuz, theo Reuters.
